Кіріспе

Басқа желілерді байланыстыратын компьютерлік желі – жалпы ұғым

Негізгі желі (backbone) – әртүрлі LAN немесе кіші желілер арасында ақпарат алмасуға арналған жол қамтамасыз ететін, желілерді өзара байланыстыратын компьютерлік желінің бір бөлігі. Негізгі желі бір ғимараттағы, кампустағы әртүрлі ғимараттардағы немесе кең аумақтағы әртүрлі желілерді біріктіре алады. Әдетте, негізгі желіге қосылған желілерге қарағанда сыйымдылығы жоғары болады. Көптеген филиалдары бар ірі корпорацияның барлық филиалдарын байланыстыратын негізгі желі болуы мүмкін, мысалы, егер серверлік кластерге әртүрлі географиялық орналасқан компанияның әртүрлі бөлімдері қол жеткізуі керек болса. Бұл бөлімдерді байланыстыратын желілік қосылымдардың элементтері (мысалы: Ethernet, сымсыз) көбінесе желінің негізгі тірегі деп аталады. Негізгі желіні жобалау кезінде желілік қанағаттандыру жиі ескеріледі. Негізгі желінің бір мысалы – Интернет желісі.

Тарих

Теориясы, жобалау принциптері және магистральдық желінің алғашқы құрылымы телефондық магистральдық желісінен туындады, сол кезде трафик тек дауыспен жүзеге асырылды. Магистральдық желі – телекоммуникациялық желінің орталық бөлігі болып табылады, ол қолжетімді желі арқылы қосылған абоненттерге түрлі қызметтер ұсынады. Басты функцияларының бірі – телефон қоңырауларын PSTN желісі арқылы бағыттау еді. Әдетте, бұл термин негізгі түйіндерді байланыстыратын жоғары сыйымды коммуникациялық құралдарды білдіреді. Магистральдық желі әртүрлі кіші желілер арасында ақпарат алмасуға арналған жолдарды қамтамасыз етті. АҚШ-та жергілікті байланыс магистральдық желілері бірнеше бәсекелес алыс байланыс желілерімен байланысты болды; ал әлемнің қалған бөлігінде магистральдық желі ұлттық шекараларға дейін кеңейтілді. Магистральдық желілерде әдетте тор топологиясы қолданылады, ол желідегі құрылғылардың кез келгенімен байланыс жасауға мүмкіндік береді. Көптеген ірі қызмет провайдерлерінің өзара байланысты магистральдық/негізгі желілері болады. Кейбір ірі кәсіпорындардың өздерінің магистральдық желілері бар, олар әдетте қоғамдық желілерге қосылады. Магистральдық желілер ұзақ қашықтыққа, әдетте 10-100 мильге дейін, ал кейбір жағдайларда 150 мильге дейін сигналдарды таратуға мүмкіндік беретін байланыстарды құрайды. Бұл магистральдық желіні, әсіресе шалғай аймақтарда интернет-қызметін ұсыну үшін ұзақ қашықтыққа сымсыз шешімдерді іске асыру үшін өте маңызды етеді.

Таратылған тірек

Таратылған тірек желісі – иерархиялық құрылымда орталық байланыс құрылғыларының – мысалы, хабтардың, коммутаторлардың немесе маршрутизаторлардың – қатарына қосылған бірнеше байланыс құрылғыларынан тұратын тірек желісі. Бұл топология желіні оңай кеңейтуге және даму үшін аз капитал жұмсауға мүмкіндік береді, себебі қолданыстағы қабаттарға қосымша құрылғылардың қабаттарын қосуға болады. Іс жүзінде, барлық ірі желілерде таратылған тіректер қолданылады. Бір ғимаратпен шектелген кәсіпорын желілерінде де осы топология тиімді, өйткені нақты байланыс құрылғыларын белгілі бір қабаттарға немесе бөлімдерге тағайындауға болады. Таратылған тіректерді пайдаланудың тағы бір артықшылығы – желі әкімшісіне жұмыс топтарын басқаруды жеңілдету үшін бөлуге мүмкіндік беруі.

Параллельді тірек

Кәсіпорындық желіде қолданылатын бірнеше түрлі тірек жүйелері бар. Ұйымдар өте берік және сенімді тірек іздесе, қатар тіректі таңдауы керек. Бұл тірек орталық түйін (байланыс нүктесі) қолданатын құлдыраған тіректің бір түрі. Бірақ қатар тірек жүйесінде, егер бірден көп маршрутизатор немесе коммутатор болса, қосылымдардың қайталануына рұқсат беріледі. Әр коммутатор мен маршрутизатор екі кабельмен қосылады. Әрбір құрылғыны екі кабельмен байланыстыру арқылы кәсіпорындық желінің кез келген бөліміне желілік байланыс қамтамасыз етіледі. Қатар тірек желілері басқа тірек желілеріне қарағанда қымбат, себебі оларға басқа желі топологияларына қарағанда көбірек кабельдер қажет. Бұл, қандай кәсіпорындық топологияны қолдануды шешкен кезде маңызды фактор болғанымен, оның құны жоғары өнімділік пен қателерге төзімділікті арттыру арқылы тиімділіктің өсуімен толық ақталады. Көптеген ұйымдар желіде маңызды құрылғылар болған кезде қатар тірек жүйелерін пайдаланады. Мысалы, егер жалақы сияқты маңызды деректер бірнеше бөлімдерге кез келген уақытта қолжетімді болуы керек болса, ұйымыңыз байланыстың үзілмеуін қамтамасыз ету үшін қатар тіректі енгізуді таңдауы керек. Тізбекті тірек жүйелері екі немесе одан көп интернетке қосылатын құрылғылардан тұрады, олар тізбектей бір кабельмен байланысқан. Тізбек – бұл тізбектей байланысқан құрылғылардың тобы. Желіні кеңейту үшін хабтар көбінесе осылай қосылады. Дегенмен, хабтар ғана тізбекті тірек желісіне қосылатын құрылғы емес. Гейтвейлер, маршрутизаторлар, коммутаторлар және көпірлер көбінесе тірек жүйенің бөлігін құрайды. Тізбекті тірек топологиясын кәсіпорындық желілерде де қолдануға болады, бірақ ол осы мақсатта сирек іске асырылады.