Кіріспе

Компьютерлік технология тарихында оптималды бағдарламалау немесе оптималды кодтау – компьютерлік бағдарламаның нұсқауларын жадта орналастыру тәжірибесі, машинаның нұсқауларды күту уақытын ең төменгі деңгейге түсіру мақсатында жасалады. Бұл, негізінен, көптеген ерте цифрлық компьютерлердің құрылымына байланысты тарихи қызығушылық тудырады. Көптеген алғашқы компьютерлер сериялық жадтың бір түрін қолданды, көбінесе кешіктіру желілік жады немесе магниттік барабандар. Қазіргі заманғы компьютерлердің тікелей қол жетімді жадынан (random access memory) айырмашылығы, сериялық жадтағы сөздер бірінен кейін бірі қол жетімді болады; нақты бір сөзді қол жеткізуге қажетті уақыт оның және қазіргі уақытта оқылып жатқан сөз арасындағы «қашықтыққа» байланысты. Егер берілген кешіктіру желісінде n сөз болса, бір сөзді оқудың орташа уақыты n/2 сөз уақытын құрайды. Оптималды кодтау болмаса, мұндай машина өз уақытының көп бөлігін нұсқаулар мен деректерді күтіп отыруға жұмсайды. Бұл мәселені шешу үшін көптеген машиналар, әсіресе Алан Тьюрингтің ACE және оның вариациялары, келесі орындалатын нұсқаудың мекенжайын нұсқау форматында көрсететін өрісті қамтыды. Оптималды кодтауды қолданатын бағдарламашы ағымдағы нұсқауды орындауға қажетті уақытты анықтап, жад жүйесі сол уақытта қаншалықты жылғатынын есептейді, содан кейін бағдарламаның келесі нұсқауын сол жерге орналастырады. Осылайша, ағымдағы нұсқау аяқталғаннан кейін және компьютер нұсқауда көрсетілгендей келесі нұсқауды іздегенде, бұл жад орны дәл сол кезде келіп, дереу оқуға дайын болады. Мысалы, егер бағдарламашы 400 мекенжайында ADD нұсқауын кодтаса және ADD нұсқауының орындалуына 4 сөз уақыты қажет болса, бағдарламашы нұсқаудың «келесі мекенжай» өрісін 404 деп белгілейді және келесі нұсқауды сол жерге орналастырады. АҚШ-та оптималды кодтау ең көп IBM 650 және Bendix G 15 машиналарында қолданылды. Екі машинаның да осы тапсырманы автоматтандыруға мүмкіндік беретін оптимизациялық құрастырғыштары болды (IBM үшін SOAP, Bendix үшін POGO).