Кіріспе

Диффузиялық кедергі – әдетте екі басқа металдың арасына орналастырылған, қалыңдығы микрометрге дейін болатын металлдың жұқа қабаты. Ол металдардың біреуін екіншісінен бұзудан қорғайтын кедергі ретінде қолданылады. Жалатқан металл қабатының өзінің негізіне жабысуы үшін, жалатқан қабат пен негіздің физикалық байланысы, диффузиясы немесе химиялық байланысы қажет. Диффузиялық кедергінің міндеті – екі металдың бір-бірімен араласуының алдын алу немесе оны баяулату болып табылады. Сондықтан, тиімді болу үшін, жақсы диффузиялық кедергі жанындағы материалдарға инертті болуы керек. Жақсы жабысу мен диффузиялық кедергіні бірдей алу үшін, қабаттар арасындағы байланыс екі шекарада да шектеулі химиялық реакция арқылы жүзеге асуы тиіс. Жақсы жабысуды қамтамасыз ететін материалдар міндетті түрде жақсы диффузиялық кедергілер болып табылмайды, және керісінше. Осылайша, негіздер арасында дұрыс интерфейс құру үшін кейде екі немесе одан да көп жеке қабаттар қолданылуы керек.

Таңдау

Диффузиялық кедергіні таңдау соңғы функциясына, күтілетін жұмыс температурасына және қызмет ету мерзіміне байланысты болса да, бұл параметрлер диффузиялық кедергі материалдарын таңдауда маңызды рөл атқарады. Жабысу және диффузиялық кедергі қасиеттері үшін көптеген жұқа пленкалы металл қоспалары зерттелді. Алюминий өте жақсы электр және жылу өткізгіштігін, жабысуын және сенімділігін қамтамасыз етеді, себебі ол оттегімен реакцияға түседі және оның оксидінің өзіндік пассивтеу қасиеттері бар. Мыс та оттегімен оңай реакцияға түседі, бірақ оның оксидтері нашар жабысу қасиеттерімен сипатталады. Алтынның артықшылығы оның инерттілігі мен қолданудың қарапайымдығында, ал кемшілігі – жоғары құнында. Хром өз реактивтілігінің арқасында көптеген материалдарға өте жақсы жабысады. Оның оттегіге деген бейімділігі сыртқы бетінде жұқа, тұрақты оксид қабатын құрайды, бұл хромның және астыңғы металдың (бар болса) тотығуын болдырмайтын пассивтеу қабатын жасайды, тіпті коррозиялық ортада да. Автомобильдерде қолданылатын болатты хромдау үшін үш диффузиялық кедергі қабаты қолданылады – мыс, никель және хром, бұл ұзақ мерзімді сенімділікті қамтамасыз етеді, әсіресе үлкен температуралық өзгерістер болатын жағдайларда. Егер хром тікелей болатқа жабылса, олардың әртүрлі жылулық кеңею коэффициенттері хром қаптамасының болаттан қабынуына әкелуі мүмкін. Никель, нихром, тантал, гафний, ниобий, цирконий, ванадий және вольфрам – бұл нақты қолданулар үшін диффузиялық кедергілер құруға қолданылатын металл қоспаларының бірнешеуі. Тантал нитриді, индий оксиді, мыс силициді, вольфрам нитриді және титан нитриді сияқты өткізгіш керамикалар да қолданылуы мүмкін.

Интегралды схемалар

Барьерлік металл – интегралдық тізбектерде жартылай өткізгіштерді жұмсақ металл байланыстарынан химиялық тұрғыдан оқшаулауға, олардың арасындағы электр байланысын сақтай отырып қолданылатын материал. Мысалы, қазіргі заманғы интегралдық тізбектерде мыстың айналадағы материалдарға таралуына жол бермеу үшін, әрбір мыс байланысын барьерлік металл қабатымен қоршау қажет. Аты айтқандай, барьерлік металл жақсы электрондық контактіні сақтау үшін жоғары электр өткізгіштігіне ие болуы керек, сонымен бірге мыстың таралу жылдамдығы жеткілікті деңгейде төмен болуы тиіс, бұл мыс өткізгіш қабаттарды құрылғылық кремнийден тиімді химиялық оқшаулау үшін қажет. Барьерлік қабаттардың қалыңдығы да өте маңызды; тым жұқа барьерлік қабат болса, ішкі мыс энергиямен ақпаратпен қамтамасыз ететін құрылғылармен жанасып, оларды бұзуы мүмкін; ал барьерлік қабаттар тым қалың болса, екі барьерлік металл қабаты мен ішкі мыс өткізгіштен құралған жиынтықтың жалпы кедергісі дәстүрлі алюминий байланыстарынан асып кетуі мүмкін, бұл жаңа металдандыру технологиясының барлық артықшылықтарын жояды. Барьерлік металл ретінде қолданылған материалдарға кобальт, рутений, тантал, тантал нитриді, индий оксиді, вольфрам нитриді және титан нитриді жатады (соңғы төртеуі – өткізгіш керамика, бірақ бұл контексте «металдар» деп аталады).