Кіріспе

Австриядағы футбол туралы жалпы шолу

Футбол – Австриядағы ең танымал спорт түрі. Австрия футбол федерациясы, ÖFB (Österreichischer Fußball Bund) 1904 жылы құрылған және содан бері ФИФА мүшесі болып табылады. Спорттың танымалдығына қарамастан, 1930 жылдардың басындағы табысты кезеңнен басқа, елдің ұлттық құрамасы турнирлерде үлкен жетістікке жете алмады. Австрия 2016 жылы алғаш рет Еуропа чемпионатының іріктеу турниріне қатысты, бірақ топта соңғы орынға тұрақтап, келесі сатыға өте алмады. Олардың Еуропа чемпионатындағы бұрынғы жалғыз қатысуы 2008 жылы болды (чемпионатты Швейцариямен бірге қабылдағандықтан, іріктеуден өтуден босатылды), бірақ топтық кезеңде-ақ шығарылды. Әлем чемпионаттарында Австрияның көрсеткіші жақсырақ, 1934 жылы төртінші, ал 1954 жылы үшінші орынды иеленді. Сонымен қатар, Австрия кейбір чемпионаттарда қатыспады (1930), іріктеуден өте алмады (1966, 1970, 1974, 1986, 1994, 2002, 2006, 2010, 2014, 2018, 2022), жарыстан бас тартты (1938, 1950, 1962), немесе топтық кезеңде (1958, 1990, 1998) және екінші турда (1978, 1982) шығарылды. 1978 жылы Австрия Бразилиядан басымдық алып, өз тобында жеңіске жетті. Екінші турдың топтық кезеңінде алғашқы екі ойында жеңілгеннен кейін, ілгерілеу мүмкіндігі жоқ болды. Бірақ соңғы матчта, финалға өтуге мүмкіндігі бар Батыс Германияға қарсы, австриялықтар «Кордобаның кереметі» деп танылған оқиғаны жасады, 47 жылдың ішінде алғаш рет кез келген неміс құрамасын (Батыс, Шығыс немесе біріктірілген) жеңіп, Батыс Германия құрамасын турнирден шығарды.

Тарих

Футбол 1890 жылы Австрияда туды, ал 1900 жылдан бастап Венада Neues Wiener Tagblatt Pokal деп аталатын кубок өткізілді. Елдің алғашқы футбол лигасы 1911 жылы құрылды, ол 1. Klasse деп аталды, және Төменгі Австрия футбол федерациясымен ұйымдастырылды. 1924 жылы ол кәсіби лигаға айналды, сондай-ақ сол жылы I. Лига деп атауын өзгертті. 1929 жылы Гразер АК жеңіп алған әуесқойлар чемпионаты ұйымдастырылды, онда Венаның кәсіби лигасының клубтары қатысудан шеттетілді. 1930 жылдары жаттықтырушы Уго Мейсль мен Матиас Синделардың басшылығымен Ұлттық құрама Еуропадағы күшті командаға айналды, бұл оған "Wunderteam" деген лақап ат әкелді. 1931 жылдың 16 мамырында Австрия ұлттық құрамасы Шотландияны жеңген алғашқы еуропалық команда болды, содан кейін 1932 жылы Орталық Еуропа халықаралық кубогын жеңіп алды, 1934 жылғы әлем чемпионатында төртінші орынды иеленді және 1936 жылғы Берлин Олимпиадасында күміс жүлдеге ие болды. 1937 жылы Nationalliga енгізілді, ол елдің екінші дивизионы болды, онда Австрияның басқа штаттарынан командалар көтеріле алатын және елдің ең жоғары деңгейдегі бәсекелестігіне қатыса алатын. Австрияның нацистік Германияға қосылуымен 1938 жылдың мамыр айында спорттағы кәсібилікке тыйым салынды, соның салдарынан Hakoah Vienna және FK Austria Wien сияқты бірнеше командалар таратылды. Nationalliga, Nationalsozialistischer Reichsbund für Leibesübungen (Нацистік Германияның дене шынықтыру одағы) жүйесіне қосылды. Gauliga Ostmark, әуесқой лигасы, Тироль мен Форарлбергтен басқа елдің көп бөлігін қамтыды, олар Бавария лигасы жүйесіне енді. Лига чемпионы Германия чемпионатында өнер көрсетуге мүмкіндік алды, ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1. Klasse қайта құрылды, кейін тек Liga деп аталды, ол Вена командалары үшін ғана арналған болатын. 1949 жылы Staatsliga A құрылғаннан кейін барлық австриялық командалар бірігіп лига құрды. Алайда, лиганы ұйымдастыру жолы қиын болды. Әуесқой және кәсіби футбол өкілдері арасындағы қайшылықтар Вена лигасының футбол федерациясынан бөлінуіне және 1949 жылдың 30 маусымында жаңа жарыс құрылуына әкелді. Бір жылдан кейін екінші дивизион – Staatsliga B құрылды, ол 1959 жылға дейін сақталды. 1974 жылдың 21 сәуірінде қазіргі Bundesliga енгізілді, ал Nationalliga елдің екінші дивизионы ретінде құрылды (қазір Австрия футбол бірінші лигасының бірінші лигасы деп аталады). Австрия футбол федерациясы (ÖFB) – Австриядағы ең жоғары кәсіби футбол ұйымы, ол 1904 жылы құрылған, бірақ 1905 жылы ФИФА-ға және 1954 жылы УЕФА-ға қосылды. ÖFB Bundesliga – елдің бірінші және ең жоғары лигасы, сондай-ақ Австрия кубогын ұйымдастырады және ұлттық ерлер мен әйелдер құрама командаларын басқарады. Австрияның ең көне командасы – 1943 жылы Германия кубогын және алты Австрия лигасының чемпионы болған First Vienna FC. SK Rapid Wien – елдегі ең табысты команда, ол 32 лигалық титул, бір неміс чемпионаты және Еуропа кубогының жеңімпаздары кубогында екі рет күміс жүлде алған. FK Austria Wien 1978 жылы Еуропа кубогының жеңімпаздары кубогының финалисі болды, ал SV Austria Salzburg 1993–94 жылдары УЕФА кубогының финалисі болды.

Ұлттық құрама

Австрияның ерлер құрамасы түрлі санаттарда Австрия футбол федерациясымен басқарылады. Австрия құрамасы алғашқы ресми ойынын 1902 жылдың 12 қазанында Венада Венгрияға қарсы өткізді, бұл матч австриялықтардың 5:0 есебімен жеңісімен аяқталды. Бұл матч екі британдық емес еуропалық құрама арасындағы алғашқы кездесу болды. Австрия жеті рет ФИФА әлем чемпионатына және бір рет Еуропа чемпионатына қатысты, ол 2008 жылы Швейцариямен бірлесіп ұйымдастырылды. Австрия құрамасының ең үлкен жетістігі – 1954 жылғы әлем чемпионатында үшінші орын, ал 1934 жылғы әлем чемпионатында төртінші орын және 1936 жылғы Берлин Олимпиадасында күміс жүлде. 1930 жылдары «Wunderteam» деп аталған Австрия құрамасында «футболдың Моцарты» атымен танылған Маттиас Синделар, 8 гол соққан Йозеф Бикан және Йохан Хорват сияқты ойыншылар бар болды. Бұл команда 14 ойынды жеңіліске ұшыратпады, 9 ойынды 1931 жылдың 12 сәуірінен 1932 жылдың 7 желтоқсанына дейін өткізді, сондай-ақ ол кезеңде Орталық Еуропа халықаралық кубогын жеңіп алды. 1931-1934 жылдар аралығында олар 28 жеңіс, бір тең және екі жеңіліс тіркеді, 102 гол соқты және 1934 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Андреас Герцог 104 халықаралық матчта ұлттық құраманың жейдесін ең көп киген ойыншы. Тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы – Тони Полстер, ол 95 ойында 44 гол соқты.

Лигалар жүйесі

Бундеслига – Австриядағы ең жоғары ұлттық клубтық лигасы. Онда 12 команда бар, екінші деңгей – Екінші Лига (2. Liga), оған 16 команда кіреді. Үшінші деңгей үш параллель дивизионнан тұрады, олар – аймақтық лигалар (Regionalliga). Олар Австрияның әртүрлі аймақтарын қамтиды: Шығыс (Regionalliga Ost), оған Вена, Төменгі Австрия және Бургенланд командалары кіреді; Орталық (Regionalliga Mitte), Штирия, Каринтия, Жоғарғы Австрия және Шығыс Тироль командалары; және Батыс (Regionalliga West), Зальцбург, Тироль және Форарлберг командалары үшін күреседі. Төртінші деңгей – штаттық лига (Landesliga), ал 2. Landesliga төменгі Австрия мен Венада бесінші деңгей болып табылады. Көптеген штаттарда 7-ден 10-ға дейін ресми деңгейлер бар, бірақ Венада қалыпты деңгейлерден төмен бейресми деңгейлер де бар. Оларды ÖFB ұйымдастырмайды, бірақ теориялық тұрғыдан осы деңгейлердің чемпиондары ресми ÖFB деңгейлеріне өтуге мүмкін. Төменде қазіргі жүйенің қалай жұмыс істейтіні көрсетілген.

I деңгей – Бундеслига 12 клуб ↓↑ 1 клуб
II деңгей – 2. Лига (Екінші Лига) 16 клуб ↓↑ 3 клуб
III деңгей – Regionalliga Ost (Аймақтық Лига Шығыс) 16 клуб
Regionalliga Mitte (Аймақтық Лига Орталық) 16 клуб
Regionalliga West (Аймақтық Лига Батыс) 16 клуб
↓ 2-5 клуб ↑ 1 клуб
↓ 2-5 клуб ↑ 1 клуб
↓ 2-5 клуб ↑ 1 клуб
↑ 1 клуб ↑ 1 клуб ↑ 1 клуб
IV деңгей – Landesliga Burgenland 17 клуб
1. Niederösterreichische Landesliga 16 клуб
Wiener Stadtliga 16 клуб
Landesliga Steiermark 16 клуб
OÖ Liga 14 клуб
Kärntner Liga 16 клуб
Salzburger Liga 16 клуб
Tiroler Liga 16 клуб
Vorarlbergliga 14 клуб
↓↑ Клубтар саны өзгеруі мүмкін (Landesliga төмен)
V+ деңгей – Бургенланд штаттық лигалары 3 деңгей
Төменгі Австрия штаттық лигалары 6 деңгей
Вена қалалық лигалары 5 деңгей
Штирия штаттық лигалары 4 деңгей
Жоғарғы Австрия штаттық лигалары 4 деңгей
Каринтия штаттық лигалары 3 деңгей
Зальцбург штаттық лигалары 4 деңгей
Тироль штаттық лигалары 6 деңгей
Воралберг штаттық лигалары 6 деңгей

Ұлттық құрама

Австрия әйелдер құрамасы 1970 жылдың 9 шілдесінде Италияда Мексика құрамасымен өткен матчта дебют жасады, бұл матчта мексикалықтар 9:0 есебімен жеңіске жетті. Австрия әйелдер құрамасы әлі ФИФА Әйелдер Әлем Чемпионатына қатыспаған, бірақ 2017 жылы Еуропа Чемпионатының жартылай финалына өтті.