Кіріспе

Сте. Женевив (сэ̃т ʒən. vjɛv) – Стэ. Женевив қаласы және Стей округінің орталығы, Миссури штаты, АҚШ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 4999 адамды құрайды. 1735 жылы француз-канадтық отарлаушылар мен өзеннің шығысынан келген қоныс аударушылар құрған бұл қала, қазіргі Миссури штатындағы Миссисипи өзенінің батысындағы алғашқы ұйымдастырылған еуропалық елді мекені болып табылады. Бүгінде қала Стэ. Женевив ұлттық тарихи паркіне үйірмектейді, ол Ұлттық парктер қызметінің 422-ші бөлімшесі.

Тарих

1740 жылы канадалық қоныс аударушылар мен Иллинойс өлкесіндегі қоныстардан көшіп келгендер Миссисипи өзенінің шығысында орналасқан Стей. Женевье қаласын құрды – Миссури штатындағы ең көне тұрақты еуропалық қоныс. Ол Франция астанасы Париждің әулиесі Женевьеваның (б.з. 5 ғасырында өмір сүрген) құрметіне аталған. Тұрғындардың көп бөлігі француз-канадтықтар болғанымен, негізін қалаушы отбасылардың көптегені Иллинойс өлкесінде екі-үш буыннан бері тұрған. Бұл Миссисипи өзенінің батысындағы ең көне отарлаушылық қоныстардың бірі. Бұл аймақ Жаңа Франция, Иллинойс өлкесі немесе Жоғарғы Луизиана деп аталды. Дәстүрлі айтулар 1735 жылғы немесе оған жуық құрылғандығын көрсетеді, бірақ тарихшы Карл Экберг шамамен 1750 жылы құрылғандығын анықтады. Өзеннің шығысындағы халыққа көбірек жер қажет болды, себебі ескі ауылдардың топырағы тозығып бітті. Осадж сияқты бұрынғы жауынгер тайпалармен қарым-қатынастың жақсаруы қоныстануға мүмкіндік берді. Француз-канадтықтар келгенге дейін, бұл аймақта мың жылдан астам уақыт бойы із кешіп өткен түрлі мәдениеттердің жергілікті халықтары өмір сүрді. Тарихи тайпаларға дейін ең танымал Миссисип мәдениеті болды, олар Кахокия сияқты жерлерде күрделі жер қазбаларын жасады және Оңтүстіктен Ұлы көлдерге дейін Миссисипи-Огайо өзендері арқылы кеңінен сауда желісін құрды. Бірақ еуропалықтар қоныстанған кезде, батыс жағалауда жақын жерде ешқандай үнді тайпасы болған жоқ. Жаков Николас Белленнің 1755 жылғы картасы, Стей. Женевьеді Иллинойс өлкесінде алғаш көрсеткен карта, Каскаския тайпасының өзеннің шығыс жағында екенін көрсетті, бірақ Стей. Женевьеден 100 миль қашықтықта ешқандай үнді ауылы болған жоқ. Осадж аңшылары мен соғыс жасаушылары солтүстіктен және батыстан аймаққа кіріп отырды. Аймақ шамамен 1500 жылдан бері, мүмкін, қоршаған ортаның тозуына байланысты, Миссисип мәдениетінің өркениетінің шыңынан кейін, Кахокияның ең үлкен қаласынан кейін тасталып кеткен. Француз ұлтынан құрылған кезде Стей. Женевье Миссисипи өзенінің орталық аймағындағы француз-канадтық қоныстардың соңғысы болды. Стей. Женевьеден солтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым жерде, өзеннің шығыс жағында Форт-де-Шартр (Иллинойс өлкесінде) орналасқан, ол аймақтың ресми астанасы болды. Каскаскиа, штат құрылғаннан кейін Иллинойс штатының алғашқы астанасы болды, ол оңтүстік-шығысқа қарай бес шақырым жерде орналасқан. Прайри-дю-Рошер және Кахокия, Иллинойс (ежелгі Миссисип қонысына қосылмаған тәуелсіз қоныс) өзеннің шығыс жағындағы басқа да ерте француз отарлау қоныстары болды. Француз және үнді соғысында британдықтардың жеңілісінен кейін, 1762 жылы Фонтенбло шарты бойынша Франция Миссисипи өзенінің батыс жағалауындағы аймақты Испанияға жасырын түрде берді, ол Луизиананы (Жаңа Испания) құрды. Испандықтар Жоғарғы Луизиананың астанасын Форт-де-Шартрдан елу миль өзеннен жоғары Сент-Луиске көшірді. Олар жеңіл басқарды және көбінесе француз тілінде сөйлейтін лауазымды адамдар арқылы билік жүргізді. Испанияның 40 жылдан астам уақыт бойы бақылауында болған Стей. Женевье француз тілін, әдет-ғұрыптарын және ерекшелігін сақтап қалды. Басқа еуропалық отарлаушылар сияқты, француздар да африкалық американдықтарды құл ретінде ұстады. Көптеген құл иелерінде олардың салыстырмалы түрде шағын шаруашылықтары болғандықтан, бірнеше жұмысшы болды. Кейбір құлдар қорғасын кенін өндіруде жұмыс істеді. 1763 жылы француздар Миссисипидің шығысындағы жерді Ұлыбританияға Париж шартында берді, бұл Еуропаның жеті жылдық соғысын аяқтады, Солтүстік Америкадағы майданда француздар мен үндістер соғысы деп те аталады. Канададан француз тілді адамдар мен Миссисипидің шығысынан қоныс аударушылар британдық биліктен тыс өмір сүру үшін батысқа кетті; олар сонымен қатар Стей. Женевьеге Джордж III 1763 жылғы Патшалық жариялауын шығарғаннан кейін көптеп келді. Бұл Квебекті қоспағанда, Миссисипи мен Аппалач таулары арасындағы барлық француз жерлерін үнді резерватына айналдырды. Патша қоныс аударушылардың кетіп қалуын немесе британдық рұхсат алуын талап етті. Еуропалық американдық қоныс аударушылар бұл талаптарды жиі бұзды, олар Аппалач тауларының батысына кеңеюді шектеуге жасалған әрекеттерге наразы болды. 1770 жылдары Кіші Осадж және Миссури тайпаларының топтары Стей. Женевьеге шабуыл жасап, қоныс аударушылардың жылқыларын ұрлады. Бірақ тері саудасы, француз-канадтық ер адамдардың үнді әйелдеріне үйленуі және басқа да коммерциялық мәмілелер үндістер мен канадалықтар арасында көптеген байланыстарды құрды. 1780 жылдары кейбір шауни және ленапе (Делавэр) Американдық революциядағы жеңістен кейін Миссисипи өзенінің батыс жағына көшіп келді. Тайпалар Стей. Женевьеден оңтүстікке қарай ауылдар құрды. Пеория да 1780 жылдары Стей. Женевьеге жақын көшіп келді, бірақ ауылмен бейбіт қарым-қатынаста болды. 1790 жылдарға дейін Ұлы Осадж қонысты күшпен басып алмады; олар қайталап шабуыл жасады және кейбір қоныс аударушыларды өлтірді. Олар сонымен қатар Пеория мен шауни тайпаларына шабуыл жасады. Испандық әкімшілер бір кезде Ұлы Осаджға шабуыл жасағысы келгенімен, оны іске асыруға жеткілікті француз қоныс аударушылары болған жоқ. Ұлы Осадж ауылында 1250 ер адам болды және жазықта өмір сүрді. 1794 жылы Франсиско Луис Гектор де Каронделет, Жаңа Орлеандағы испан губернаторы, Сент-Луис қаласынан Пьер Шуто және Огюст Шуто ағайындарын Ұлы Осаджбен эксклюзивті сауда құқығына ие етіп тағайындады. Олар Осадж аумағында Осадж өзенінде бекініс және сауда постын салды. Үндістер Стей. Женевьеге шабуылдарын тоқтатпағанмен, коммерциялық дипломатия және тері саудасының сыйлықтары кейбір қарым-қатынастарды жеңілдетті.

1852 ж. Женевьева Стампеда

1852 жылдың 4 қыркүйегінде сегіз құл, оның ішінде Стэ. Женевьевтен бес адам, Миссисипи өзенін арқылы Иллинойс штатындағы Спартаға қашып, құлдықтан босануға тырысты, ол жер "еркіндік іздеушілерге бейімді пана" ретінде кеңінен танымал болған. Олар Стэ. Женевьевте Вальде отбасына тиесілі шахталарда жұмыс істеген, кейбіреулері Вальделердің меншігінде болғандықтан. 9 қыркүйекте құл иелері ұсталғандардың барлығын қайтару үшін 1600 доллар сыйақы жариялады.

Сәулет

Стей-Женевьевтегі ең көне сақталған ғимараттар, «француз креолдық отарлық» деп сипатталатындар, 18-шы ғасырдың соңында испан үкімдігі кезінде салынған. Осы кезеңдегі ең ерекше ғимараттар – «тік ағаш тіреулермен» салынған құрылыстар болды. Ғимараттардың қабырғалары ағаш «тіреулерден» тұрғызылды, олар жерге көмілген (poteaux en terre) немесе көтерілген тас немесе кірпіш негізге (poteaux sur solle) орнатылған. Бұл АҚШ-тың солтүстік-шығысы, орталық Атлантика және Оңтүстік аймақтарындағы ағылшын-американдық шекаралық елді мекендердегі қабырғалы үйлер стилінен өзгеше болды, онда бөлмелер көлденең орналасқан ағаштардан тұрғызылды. Тік тіреулі үйлердің ең ерекшесі – poteaux en terre («жердегі тіреулер»), онда тік ағаш тіреулерден тұрғызылған қабырғалар еденді тіремейді. Еден жеке тас тіреулермен ұсталады. Ағаш тіреулердің бір бөлігі топыраққа батқандықтан, мұндай ғимараттардың қабырғалары су тасқынына, термитке және шіруге өте сезімтал болды. Елдегі сақталған бес poteaux en terre үйінің үшеуі Стей-Женевьевте орналасқан. Қалған екеуі Миссисипи штатындағы Паскагула қаласында және Луизиана штатындағы Натчитош қаласының жанында орналасқан. Қаланың ең көне ғимараттарының көпшілігі poteaux sur solle («негіздегі тіреулер») болып табылады. Ең көне құрылыстардың бірі – 1792 жылы салынған Луи Болдук үйі, ол Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Луи Болдук 1770 жылы Стей-Женевьевте алғашқы өзен жағалауында кішкентай үй салды. Үйдің көп бөлігі су тасқынынан зардап шеккенімен, 1785 жылы жаңа орын дамығанда, оның бір бөлігі бөлшектелді және солтүстікке көшірілді. Болдук бұл материалдарды 1792–1793 жылдары салынған жаңа және үлкен үйіне қосты. Бірінші қабаттағы үш үлкен бөлме Болдуктың байлығын көрсетеді. Басқа да маңызды құрылыстар: 1806 жылғы Ла-Мейзон де Гибур тарихи үйі, 1818 жылғы Феликс Валле үйі мемлекеттік тарихи орны, 1792 жылғы Бове Амуре үйі, 1790-жылдардағы Бекет Рибо үйі және 1808 жылғы Ескі Луизиана академиясы, олардың барлығы Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген.

Мәдениет

Онжылдар бойы Стей. Женевьева негізінен ауыл шаруашылығы қауымдастығы болды. Тұрғындары негізінен бидай мен жүгері (қақ) және темекі өсірді. Олар Сент-Луистегі тұрғындарға қарағанда көбірек бидай өндірді, ал олардың астық өнімдері оңтүстікке жөнелтілді, бұл Нью-Орлеандағы француз қауымының өмір сүруі үшін өте маңызды болды, себебі онда мұндай астық өсіруге жарамсыз климат болды. Ауыл дәстүрлі тәсілдерді ұстанды: қала тұрғындарының көпшілігі қаладағы жер участаларында тұрды. Олар ортақ үлкен егістікке жер иеленді. Бұл жер француз стилінде, өзеннен төбелерге дейін (алғашқы орналасқан жерде) созылған ұзын, тар жолақтарға бөлініп, өңделді, соның арқасында әрбір қоныс салушының жағалауға қол жеткізуі мүмкін болды. Тек "Гранд-Шамп" (Үлкен алаң) сыртқы жағы ғана қоршалған, бірақ әрбір жер иесі малды ұстап тұру үшін өз бөлігін қоршауға жауапты болды. Тұрғындар 18 ғасырдағы Франция шаруалары сияқты бірдей құрал-жабдықтар мен тырмаларды қолданды. Олар дөңгелекті тырмаларды жұптап байлаған бұқалармен тартты. 1804 жылы Луизиананы сатып алғаннан кейін, ағылшын-американдықтар мен неміс иммигранттары да ауылға көшіп келді. Ол сауда мен саудагерлерге көбірек бейімделді, бірақ ауыл тұрғындары француз мәдениетінің көптеген дәстүрлерін сақтап қалды. Француз оқыту ордені – Сент-Жозеф сестері қалада монастырь ашты, оның сестері католик мектебінде сабақ берді. Қазіргі Стей. Женевьева католик шіркеуі 1876 жылы Франциядағы готикалық стильде салынды. Бұл ауыл тұрғындары салған үшінші католик шіркеуі болды. Стей. Женевьева француз мәдени мұрасын жыл сайынғы көптеген шаралармен тойлауды жалғастыруда. Олардың ішінде Рождествомен байланысты La Guiannée мерекесі, French Fest, Jour de Fête, King's Ball және тағы да басқалары бар. Мұралық туризм экономика үшін маңызды.

XIX ғасырдың аяғынан қазіргі уақытқа дейін

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Св. Женевьевте көптеген әк пештері мен карьерлер болды, бұл жақын орналасқан қалалардың өнеркәсіптік дамуы үшін маңызды болды. Қалада ұзақ жылдардан бері осы қауымда тұратын көптеген афроамерикалық отбасылар болды, олардың ішінде француз және неміс тегі бар түрлі түсті адамдар да кездесті. Еуропалық француз сияқты, осы афроамерикалық отбасылардың көпшілігі қаладағы католик шіркеуінің мүшелері болды, ал кейбіреулері білімді және мүлік иелері еді. Олардың кейбіреулері отарлық кезеңде француз тілінде сөйлеген. Әк пештері мен карьерлер кеңейтілген сайын, көбінесе ер адамдар Теннесси, Миссисипи және Арканзас штаттарынан осы салаларда жұмыс істеу үшін келді. Егер дінге қатысы болса, олар көбінесе протестанттық секталарға жатты. Өте әртүрлі мәдениеттерден болғандықтан, афроамерикалықтардың екі тобы көп араласпады. Көшіп келген жұмысшылар қаланың кедей аудандарында немесе компанияның үйлерінде тұрды. Олар "Шалабақтар" деп аталатын ауданда жиналатын.

"Француздық байланыс"

Сент-Женевье Модок паромды Миссисипи өзені арқылы Иллинойс штатына "Француздық байланыс" деп атайды. Бұл атау 1971 жылғы сол аттас фильмге сілтеме жасайды, сондай-ақ паромның аймақтағы Форт-де-Шартр және Форт-Каскасия мемлекеттік тарихи орындары, Пьер-Менард үйі сияқты басқа француз отаршылдық орындарымен байланысына тікелей қатысты. Өзен тасыған жағдайларды қоспағанда, ол жыл бойы күнделікті жұмыс істейді. Паром көліктерді, жаяу жолаушыларды және велосипедтегі жолаушыларды тасымалдай алады.

География

Сте. Женевив Миссисипи өзенінің батыс жағалауында, Иллинойс штатының шекарасына жақын, 55-ші мемлекетаралық тас жолы, 61-ші АҚШ тас жолы және 32-ші Миссури тас жолы бойында орналасқан. Сент-Луис қаласынан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 46 миль (74 км), ал Теннесси штатының Мемфис қаласынан солтүстік-солтүстік-батысқа қарай 196 миль (315 км) қашықтықта жатыр. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 11 км², оның ішінде 4,10 км² құрлық және 0,01 км² су алабын құрайды. Климаты ылғалды субтропикалық (Cfa) және орташа айлық температура қаңтар айында ең төмен, шілде айында ең жоғары болады.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 4410 адам, 1824 шаруашылық және 1087 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілгендей, 2018 тұрғын үй бірлігі бар еді, орташа тығыздық – . Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 95,78% ақ нәсілді, 1,59% қара немесе афроамерикалық, 0,39% американдық үндістер, 0,63% азиялық, 0,02% Гавайи немесе Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,18% басқа нәсілдер және 1,41% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,18% құрады. 1824 шаруашылықтың 27,2%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 43,6%-ы бірге тұратын ерлі-әйелді жұбайлар, 11,5%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,4%-ы күйеуі жоқ еркектер және 40,4%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 34,8%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 16,9%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,28 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 43 жасқа тең. Тұрғындардың 21,8%-ы 18 жасқа дейін, 8,2%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 22,2%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 27,3%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 20,5%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы: 48,4% еркек және 51,6% әйел.