Кіріспе
Фримонт – АҚШ-тың Орта-Батыс аймағындағы Небраска штатының шығыс бөлігінде орналасқан Додж округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 27 141 адамды құрайды, бұл Небраска штатындағы халық саны бойынша 6-шы қала. Фримонт Мидленд университетіне мекенжай болып табылады.
Тарих
1830-шы жылдардан 1860-шы жылдарға дейін бұл аймақта Платт өзенінің солтүстік жағалауымен өтетін Мормон жолының салдарынан қозғалыс өте қарқынды болды. Фримонт маңындағы Елкхорн өзенінің екі жағалауын паром арқылы байланыстырды. Бұл батысқа көшіп бара жатқан қоныс аударушылар, әскерилер және аңшылар үшін маңызды құрлықтық жол болды. Фримонт 1856 жылы темір жолдың сол жерге дейін созылатынына үмітпен салынды. Ол американдық саяхатшы, саясаткер және әскери шенеунік генерал Джон С. Фремонттың құрметіне аталды. 1857 жылы қалада 13 ағаш үй болды. 1865 жылдың желтоқсанында Юнион Пасифик темір жолы қалаға жетті, бұл болашақ темір жол торабына алғашқы темір жолдың келуі болды. Сиу-Сити және Тынық мұхиты темір жолы 1868 жылы қалаға дейін жолды аяқтады, ал 1869 жылы Елкхорн аңғары темір жолы келді. Қаланың географиялық тұрғыдан орталықта орналасуына байланысты, Бірінші Трансконтиненталды телеграф желісі (1861), темір жол (1865) және тас жол (1913) Фримонт арқылы немесе оған жақын жерден өтті. "Ескі Линкольн тас жолының" бастапқы кірпіштен салынған бөліктері Фримонттың шығысында, Омахаға қарай жолда орналасқан. Фримонт – Сиэтлдегі Фримонт ауданының атауын берген, оны Фримонттан келген Лютер Гриффит және Эдвард Блуетт қоныстандырған. 1976 жылдың 10 қаңтарында Фримонт қаласының орталығындағы "Патфайндер" қонақ үйі жертөледегі табиғи газдың ағып шығуынан жарылды. Ол кезде қонақ үйде пәтерлер болды, олардың көп бөлігін зейнеткерлер жайлаған. Бұл сонымен қатар қайырымдылық және бизнес ұйымдарының бас қосып отыратын орны болды, солтүстік-батыс бұрышында дәріхана орналасқан. Жарылыс қаланың терезелерін қиратты, ал одан кейін болған өрт 23 адамның өмірін алып, қонақ үйдің көп бөлігін жойды. Фримонт 2010 жылы халықтың заңсыз иммигранттарға қалада тұруға және жұмыс істеуге тыйым салатын референдумды мақұлдаған кезде ұлттық назарға ілікті.
География
Фримонт Платте өзенінің жағасында, аймақтағы ең ірі қала Омахадан солтүстік-батысқа қарай шамамен 35 миль (56 км), ал штат астанасы Линкольннен солтүстік-шығысқа қарай 50 миль (80 км) қашықтықта орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 8,85 шаршы миль (23 км²), оның ішінде 8,80 шаршы миль (23 км²) құрлық және 0,05 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды. Фримонт Платте және Элкхорн өзендері арасындағы жазықта, теңіз деңгейінен шамамен 366 метр (1203 фут) биіктікте жатыр.
Демография
Фримонт – Небраска штатының Додж округінің орталығы, сонымен қатар аймақтың қаржылық және әлеуметтік орталығы болып табылады. АҚШ-тың 275 және 30 тас жолдарының Фримонтты айналып өтуінің нәтижесінде, Омахадан шығысқа қарай Фримонт Омаха қаласының серіктес елді мекені ретінде қарқынды дамуда (төмендегі әуе суреттеріне сілтемелерді қараңыз).
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы АҚШ халық санағында Фримонт қаласында 27 141 адам, 10 948 үй шаруашылығы және 6 845 отбасы тіркелді. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 2 515,4 адам (970,7/км²) құрады. Тұрғын үйлердің орташа тығыздығы бір шаршы мильге 1 082,9 (417,9/км²) болды, барлығы 11 685 тұрғын үй саналды. Халықтың этникалық құрамы: 79,16% (21 486) ақ нәсілді, 0,78% (212) қара немесе афроамерикалық, 1,15% (311) американдық үндістер, 0,65% (176) азиялық, 0,05% (14) Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 9,92% (2 692) басқа нәсілдер және 8,29% (2 250) екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латиноамерикандықтар халықтың 15,0% құрады (4 061 адам). 10 948 үй шаруашылығының 28,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 48,2%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, ал 28,6%-ында күйеуі жоқ әйелдер тұрады. Үй шаруашылықтарының 29,7%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 13,8%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдардан құралған. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,3, ал отбасының орташа мүше саны 2,9 адамды құрады. Халықтың 23,5%-ы 18 жасқа дейінгілер, 10,0%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 22,9%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 23,1%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 17,6%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен адамдарды құрайды. Орташа жас 37,7 жас. Әр 100 әйелге 97,0 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 91,9 еркек тиесілі. 2016-2020 жылдарға жасалған Америкалық қоғамдық сауалнаманың бағалауынша, үй шаруашылығының орташа табысы 54 291 доллар (+/- 3 384 доллар қателік шегімен), ал отбасының орташа табысы 72 318 доллар (+/- 2 903 доллар қателік шегімен) болды. Ер адамдардың орташа табысы 41 392 доллар (+/- 1 621 доллар), ал әйелдердің орташа табысы 26 350 доллар (+/- 1 415 доллар) құрады. 16 жастан асқандардың орташа табысы 33 649 долларды құрады (+/- 2 465 доллар). Шамамен отбасылардың 7,1%-ы және халықтың 12,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 15,0%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 11,7%-ы бар.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 26 397 адам, 10 725 үй шаруашылығы және 6 862 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 11 427 тұрғын үйден тұрды, орташа тығыздық – шамалы. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 89,2% ақ нәсілді, 0,7% афроамерикалық, 0,6% американдық үндістер, 0,6% азиялық, 0,3% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 7,1% басқа нәсілдерден және 1,6% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 11,9% құрады. 10 725 үй шаруашылығының 31,6% 18 жасқа дейінгі балалары бар, 47,8% бірге тұратын жұбайлар, 11,2% күйеуі жоқ әйелдер, 4,9% күйеуі жоқ еркектер және 36,0% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 30,2% жеке адамдардан тұрады, ал 13,4% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,38 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адамды құрайды. Қаладағы орташа жас 38 жас. Тұрғындардың 24,2% 18 жасқа дейін, 9,9% 18 мен 24 жас аралығында, 23,9% 25 пен 44 жас аралығында, 24,7% 45 пен 64 жас аралығында және 17,3% 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрайды. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 48,5% еркек және 51,5% әйел.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 25 174 адам, 10 171 үй шаруашылығы және 6 672 отбасы тұрды, бұл оны Небраска штатының алтыншы ірі қаласы етеді. Халық тығыздығы көрсетілген жоқ. 10 576 тұрғын үй бар, орташа тығыздығы көрсетілген жоқ. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 95,28% ақ нәсілді, 0,57% афроамерикалық, 0,31% американдық индейлер, 0,61% азиялық, 0,11% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 2,29% басқа нәсілдер және 0,82% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын халықтың 4,31% -ы испаниялық немесе латын америкалықтарды құрады. 10 171 үй шаруашылығының 30,7% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 53,0% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 9,4% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 34,4% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 29,1% жеке адамдардан тұрады, ал 14,0% -ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,38 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,93 адамды құрайды. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 24,2%, 18-24 жас аралығындағылар 11,0%, 25-44 жас аралығындағылар 26,7%, 45-64 жас аралығындағылар 20,7%, ал 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 17,4% құрайды. Орташа жас 37 жас. Әр 100 әйелге 90,8 еркек келеді. 18 жасқа және одан жоғары әйелдердің әр 100-іне 86,8 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 36 700 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 45 259 долларды құрайды. Ер адамдардың орташа табысы 31 865 доллар, ал әйелдердің 21 035 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 18 006 доллар. Отбасылардың 5,1% және халықтың 8,8% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 10,1% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 7,2% кедейлікте.
Экономика
2016 жылы Фримонт қаласының ең ірі жұмыс берушісі «Хормел Фудс» компаниясы болды, онда шамамен 1000–1500 жұмысшы жұмыс істеді. Одан кейінгі ірі жұмыс берушілер – «Фримонт денсаулық сақтау медициналық орталығы», «Фримонт мемлекеттік мектептері» және «Най денсаулық сақтау қызметі» болды, олардың әрқайсысында шамамен 500–1000 қызметкер жұмыс істеді. «Костко» компаниясы 2019 жылы өңдеу орны, бауырталау орталығы және жемшөп зауытынан тұратын құс шаруашылығы кешенін салуды бастады. Бұл кешен «Линкольн Премиум Құс» деп аталады.
Өнер және мәдениет
Луис Э. Мей тарихи мұражайы 1874 жылы Фримонттың алғашқы мэрі Терон Най салған Виктория стиліндегі үйде орналасқан. Алқаптың ішіндегі ағаш үй – Небраскаға Homestead Act арқылы қоныс аударған алғашқы қоныс аударушылардың тұрған үйлерінің бір үлгісі. Фримонттың тарихи орталығы көптеген антикварлық дүкендерімен және тарихи ғимараттар жиынтығымен белгілі. Бірнеше жергілікті ғимарат Ұлттық тарихи орындар тізіміне (NRHP) енген. Олардың арасында 1888 жылы салынған Broad Street көшесіндегі Love Larson Opera House бар. Кейіннен пәтерлер мен азық-түлік дүкені ретінде пайдаланылған ол 1970 жылдары коммерциялық емес ұйым тарапынан театр ретінде қайта жаңартылды, ал 2003 жылы Фримонт жоғары мектебінің драма клубы оны қайтадан жаңартуға атсалысты. Джон С. Фримонт күндері – Фримонт тарихын парад, Чаутауква, родео, классикалық автомобильдер көрмесі және қолөнер бұйымдары сататын саудагерлер арқылы тойлайтын мереке. Фримонт көлдері мемлекеттік демалыс аймағы (кейде "Мемлекеттік көлдер" деп те аталады) – Платт өзені бойында орналасқан, айналасы ағаштармен көмкерілген 20 қолмен жасалған көлдерге қайықпен жүрушілерді, шаңғышыларды, балық аулаушыларды және жағажайда демалуды ұнататындарды тартады. Екі аймақтық скаут лагері – Camp Cedars және Camp Eagle Фримонт маңында, Платт өзенінің жанында орналасқан. Фримонт Небраска штатының жалпы штаттық арборетумы коллекциясының бір бөлігі болып табылады. 2023 жылы қалалық кеңес және Кини еске алу кітапханасының кеңесі ЛГБТ тақырыбындағы кітаптарды, соның ішінде "Бұл кітап гей" кітабын жасөсперімдер бөлімінен ересектер бөліміне көшіруге дауыс берді. Фримонт тұрғындарының бір тобы кітапты толығымен алып тастауға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды.
Саябақтар мен демалыс
Фримонт қаласында 21 қалалық саябақ бар, олардың жалпы ауданы 100 мыңнан астам. Фримонттың солтүстік-батыс бұрышында, "Вашингтон-Хайтс" ауданының жанында Фримонт гольф клубы (FGC) орналасқан. FGC 1930 жылы салынған және ең ұзын тиден ойнағанда 71 парға дейін гольф ойнауға мүмкіндік береді. 2007 жылы "Сплэш-станция" аквапаркінің құрылысы аяқталды. Аквапаркке шамамен 5,1 миллион доллар жұмсалды, онда интерактивті пойыз сырғанағы, бірлескен бассейн және толқын бассейні, дене сырғанағы және жылдамдық сырғанағы бар.
Білім
Фримонт қаласында Мидленд университеті орналасқан, бұл бакалавриат деңгейіндегі гуманитарлық-өнер колледжі. Мұнда Мусбах өнер орталығы сияқты тағы да бірнеше қызықты орындар бар. Сонымен қатар, Фримонтта Метрополитен қауымдастық колледжі жүйесінің кампусы да жұмыс істейді. Қаланың бір мемлекеттік жоғары мектебі – Фримонт жоғары мектебі (Фримонт мемлекеттік білім беру жүйесінің құрамында), бір жекеменшік мектебі – Архиепископ Берган католик мектебі (бастауыш сыныптан 12-ге дейін), және бір жеке бастауыш-орта мектебі – Троица лютеран мектебі бар.
Көлік
АҚШ 30 тас жолы
АҚШ 77 тас жолы
АҚШ 275 тас жолы
U. S. Route 77
U. S. Route 275