Кіріспе
Гранд-Айленд – Небраска штатының Холл округінің орталығы және қаласы, АҚШ. Платт өзеніндегі жақын орналасқан арал да бар. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 53 131 адамды құрайды, бұл Небраска штатындағы ең көп халқы бар төртінші қала. Гранд-Айленд Ұлттық азаматтық лигасынан төрт рет (1955, 1967, 1981 және 1982 жылдары) «Барлық Америка қаласы» сыйлығын алған. Гранд-Айленд Небраска штатының құқық қорғау органдарының оқу орталығына және оңтүстік Небрасканы қамтамасыз ететін Оңтүстік Электр Желісі мекемесіне үйінді.
the nearby island in the Platte River
Grand Island is a city in and the county seat of Hall County, Nebraska, United States. The population was 53,131 at the 2020 census, making it the 4th most populous city in Nebraska. Grand Island has been given the All America City Award four times (1955, 1967, 1981, and 1982) by the National Civic League. Grand Island is home to the Nebraska Law Enforcement Training Center, which is the sole agency responsible for training law enforcement officers throughout the state, as well as the home of the Southern Power District serving southern Nebraska.
Тарих
1857 жылы 35 неміс қоныс аударушысы Айова штатының Давенпорт қаласынан шығып, Небраскаға батысқа қарай аттанды. Олар француз саудагерлері "Ла Гранде Айл" деп атаған, Вуд және Платт өзендерінің арасында пайда болған аралда жаңа қоныс құруды жоспарлады. Қоныс аударушылар 1857 жылдың 4 шілдесінде мақсатты жерлеріне жетіп, қыркүйек айына қарай жергілікті ағаштардан тұрғын үйлер салды. Олар фермалар ұйымдастырды, бірақ Форт-Керниде сауда орыны ашылғанға дейін өнімдерін сатуға мүмкіндік болмады. Пайк Пик алтын асығы басталганда, Гранд-Айленд – жазықтарды кесіп өтуге кіріскен саяхатшылардың соңғы азық-түлік алатын жері болды. 1868 жылы теміржол аймаққа жетіп, сауда мен бизнес өркендеді. Гранд-Айленд теміржолдың шығыс бөлімінің соңғы стансасына айналды, ал UP компаниясы қалада локомотивтерге қызмет көрсету орталықтары мен жолаушыларға арналған әсем қонақ үй салып, жергілікті экономиканы дамытты. Қалаға теміржол келгенінің бағасы – теміржолдың тіректері үшін аралдағы көптеген қатты ағаштардың кесілуіне әкелді. Шамамен 1890 жылы Небраскада қант қызылшасы егіле бастады. АҚШ-тағы алғашқы қант қызылшасын өңдеу зауыты Гранд-Айлендтің оңтүстік-батыс бөлігінде салынды. Айви Ракманның "Твистерлер түні" атты кітабы мен осы кітап бойынша түсірілген фильм осы оқиғаға негізделген.
География және климат
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 28,55 шаршы миль (74 км²), оның ішінде 28,41 шаршы миль (74 км²) құрлық, ал 0,14 шаршы миль (0 км²) су.
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы АҚШ халық санағында Гранд-Айленд қаласында 53 131 адам, 19 601 үй шаруашылығы және 12 983 отбасы тіркелді. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 1 765,7 адамды (681,9/км²) құрады. 20 758 тұрғын үй бірлігінің орташа тығыздығы 689,9 бір шаршы мильге (266,4/км²) жетті. Халықтың этникалық құрамы: 65,82% (34 970) ақ нәсілді, 3,53% (1 876) қара немесе афроамерикалық, 1,62% (859) американдық үндістер, 1,31% (695) азиялық, 0,07% (35) Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 17,33% (9 205) басқа нәсілдер және 10,33% (5 491) екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 32,0% құрады (16 585 адам). 19 601 үй шаруашылығының 35,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 46,5%-ы заңды некеде тұрған жұбайлар, 25,2%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады. 27,5% үй шаруашылықтары жеке адамдардан тұрады, ал 11,6%-ы 65 жасқа толған жалғыз адамдардан құралған. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,6 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,1 адамды құрады. Халықтың 27,2%-ы 18 жасқа дейінгілер, 7,9%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 25,4%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 22,1%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 14,0%-ы 65 жасқа жоғары жастағылар. Орташа жас 35,0 жасқа тең. Әр 100 әйелге 103,4 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 100,8 еркек сәйкес келеді. 2016-2020 жылдарға жасалған Америкалық қоғамдық сауалнаманың бағалауынша, үй шаруашылығының орташа табысы 56 513 долларды (+/- 3 441 доллар қателік шегімен) құрады, ал отбасының орташа табысы 66 755 долларды (+/- 4 142 доллар) құрады. Ер адамдардың орташа табысы 37 579 долларды (+/- 2 047 доллар) құраса, әйелдердің орташа табысы 29 532 долларды (+/- 1 595 доллар) құрады. 16 жастан асқандардың орташа табысы 33 197 долларды құрады (+/- 1 293 доллар). Шамамен 9,3% отбасы және 11,8% халықтың табысы кедейлік шегінен төмен, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 16,6%-ы және 65 жасқа жоғары жастағылардың 10,2%-ы кіреді.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 48 520 адам, 18 326 шаңырақ және 11 846 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 19 426 тұрғын үйден құралды, орташа тығыздығы ... болды. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 80,0% ақ нәсілді, 2,1% афроамерикалық, 1,0% үнді миссиясынан, 1,2% азиялық, 0,2% Тынық мұхиты аралдарынан, 13,1% басқа нәсілдерден және 2,4% екі немесе одан көп нәсілділерден. Халықтың 26,7% -ы испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 18 326 шаңырақтың 35,4% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 47,5% -ы бірге тұратын жұбайлар, 12,0% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,2% -ы әйелі жоқ ерлер, ал 35,4% -ы отбасы емес. Барлық шаңырақтың 29,1% -ы жеке адамдардан тұрады, ал 11,2% -ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаңырақтың орташа мүше саны 2,59, ал отбасының орташа мүше саны 3,20 болды. Қаладағы орташа жас 34,7 жасқа тең. Тұрғындардың 27,6% -ы 18 жасқа дейін, 8,7% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 26,7% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 23,9% -ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 13% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 49,8% еркек және 50,2% әйел.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 42 940 адам, 16 426 үй шаруашылығы және 11 038 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 17 421 тұрғын үй. Қаланың нәсілдік құрамы: 86,72% ақ нәсілді, 0,42% афроамерикалық, 0,33% американдық үндістер, 1,31% азиялық, 0,17% Тынық мұхиты аралдарынан, 9,64% басқа нәсілдерден және 1,42% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 15,94% құрады. 16 426 үй шаруашылығының 34,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 53,0%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,4%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 32,8%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 27,1%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 11,1%-ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,55 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,09 адамды құрады. Қала халқының жас ерекшеліктері: 27,0%-ы 18 жасқа дейінгілер, 9,5%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 28,6%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 20,8%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 14,1%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас – 35 жас. Әр 100 әйелге 98,1 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 96,0 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 36 044 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 43 197 доллар. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 28 925 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 20 521 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 17 071 доллар. Отбасылардың 9,9%-ы және халықтың 12,8%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 16,7%-ы және 65 жастан асқандардың 8,1%-ы.
Қоршаған орта мәселелері
Орталық Плат өзенінің табиғи ресурстар округі, Гранд-Айленд қаласы, Холл округі және Меррик округінің су тасқынын бақылау мақсатындағы негізгі су жинау құрылысы, бұрынғы Корнхаскер армиялық оқ-дәрі зауытының аумағындағы көмілген және жарылмаған қиыршық тас кен орындарының өртенген қалдықтарын тазалаудың баяудығына байланысты кешіктірілуде. Корнхаскер зауыты екінші дүниежүзілік соғыс, Корея соғысы және Вьетнам соғысы кезінде бомбалар мен жарылғыш заттар өндірді және 1973 жылдың қазан айында күшін жойды. Оқ-дәрі өндірісі кезінде жарылғыш заттармен ластанған сарқынд сулар, сондай-ақ жарылғыш заттармен ластанған шүберектер, шелектер және басқа да жабдықтар 56 топырақтан жасалған су жинағыштарға көмілді. Құрғақ қалдықтар мерзімімен жиналып, өртеу және көму үшін арналған жерге тасылатын болды. 1981 жылы жер асты суларының ластануы анықталғаннан кейін, армия 1985 жылы Гранд-Айленд қаласының су құбырларын ауылдық елді мекендерге (2014 жылға қарай Капитал-Хайтс және Ле-Хайтс аудандарының құрамына кіретін) жеткізді, себебі құдықтар тұрғындарды ластанған суға ұшыратуы мүмкін еді. 1987 жылы армия жарылғыш заттармен ластанған 40 мың тонна топырақты өртеп жойды. 1993 жылы Гранд-Айлендтің солтүстік-батыс және солтүстік-орталық бөліктеріндегі қалалық су құбырлары кеңейтілді. 1998 жылы ластанған суды жарылғыш заттардың қалдықтарын жою жүйесі арқылы айналдырып, таза су ретінде Silver Creek өзеніне жіберу үшін сорғы-тазарту станциясы салынды, ол қазірге дейін жұмыс істеп келеді. Армия "қызыл нүктелердегі" ластануды жылдам жою үшін T&E Cattle Company мал шаруашылығы кешенінің азыратында кездесетін бактерияларды қамтитын, мелассаға негізделген затты енгізді, бұл RDX және TNT деңгейін төмендетуге бағытталған шара еді. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында бомба өндіріс желілерінің орналасқан жерлері (сонымен қатар "жүктеу желісі құрылымдары" деп те аталатын) тазартылып, өртелді. 2014 жылғы мәліметтерге сәйкес, TNT 30 ппб мөлшерінде, ал RDX 7 ппб мөлшерінде 1-ші жүктеу желісі астындағы "қызыл нүктеде" әлі де кездеседі.
Көлік
80-ші тас жолы қаланың оңтүстігіне қарай төрт миль жерде орналасқан. 281-ші АҚШ тас жолы – қаланың батыс жағынан өтіп, оңтүстікке қарай Гастингс қаласына, ал солтүстікке қарай О’Нилл қаласына баратын қаланың негізгі солтүстік-оңтүстік бағыты. АҚШ-тың 30-шы тас жолы Гранд-Айленд қаласының ортасынан шығыстан батысқа қарай өтеді. Орталық Небраска аймақтық әуежайы Гранд-Айленд қаласында орналасқан. 2008 жылдың 4 қыркүйегінде Allegiant Air әуе компаниясы Гранд-Айлендтен Лас-Вегасқа (Невада штаты) тікелей рейстерді бастады. 2011 жылдың маусым айында American Eagle Airlines әуе компаниясы күніне екі рет Техас штатының Даллас/Форт-Уорт қалаларына қызмет көрсетуді бастады. Burlington Trailways және Express Arrow компанияларына тиесілі қалааралық автобустар Гранд-Айленд қаласына қызмет көрсетеді. Қаланың көлік жүйесі толығымен сұранысқа байланысты жұмыс істейді, сапарды жасау үшін 24 сағат бұрын брондау қажет. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Гранд-Айленд Небраска штатындағы белгілі бір маршруты жоқ ең ірі қала болып табылады. Белгілі маршрут бойынша қызмет көрсету мәселесі зерттелді, бірақ GO Grand Island Transit 2023 жылғы Транзитті дамыту жоспарында ұсынылмады. Гранд-Айлендте барлығы он бес айналма жол бар, олардың көпшілігі бір-біріне жақын орналасқан. Бұл жүйе жылдамдықты төмендетіп, кейбір орындарға белгілі бір ұзын көліктермен қатынау мүмкіндігін шектеу арқылы, өте тиімді транзиттік қозғалысты қамтамасыз етеді. Осы тіркелген он бес айналма жолдың он төртеуі "ресми" деп белгіленген, ал біреуі Гранд-Айленд қаласының қоғамдық көлік желісіне "ресми емес" түрде қосылған деп хабарланады.
Ауруханалар
2017 жылдан бастап Гранд-Айленд қаласына 159 төсегі бар CHI Health St. Francis ауруханасы қызмет көрсетіп келді. Қалаға сондай-ақ 2021 жылы ашылған Гранд-Айленд аймақтық медициналық орталығы да қызмет көрсетеді.