Кіріспе
Есептеу теориясы мен есептеу күрделілігі теориясында RE (рекурсивті саналатын) – "иә" жауабын Тьюринг машинасы шекті уақыт ішінде тексеруге болатын шешімдік есептер класы. Бұл, негізінен, егер есептің бір мысалына жауап "иә" болса, онда оны анықтау үшін шекті уақытталатын процедура бар, және бұл процедура нақты жауап "жоқ" болғанда ешқашан жалған "иә" деп хабарламайды. Дегенмен, нақты жауап "жоқ" болғанда, процедура тоқтауы міндетті емес; ол кейбір "жоқ" жағдайларында шексіз циклге түсуі мүмкін. Мұндай процедура кейде алгоритмнен, яғни шешімдік есептің толық шешімі ретінде анықталатын алгоритмнен өзгешелену үшін жартылай алгоритм деп аталады. Сол сияқты, co RE – RE-дегі тілдің толықтыруын құрайтын барлық тілдер жиынтығы. Бір қырынан қарағанда, co RE тілдерінің мүшелігін шекті уақыт ішінде жоққа шығаруға болады, бірақ мүшелігін дәлелдеу шексіз уақытты қажет етуі мүмкін.
Теңдес анықтама
Сонымен қатар, RE – бұл Тьюринг машинасы барлық "иә" жағдайларын бірінен соң бірін тізімдей алатын шешімдік есептер класы (осылай "тізімдемелі" деп аталады). RE-нің әрбір мүшесі рекурсивті тізімдемелі жиын және, демек, Диофанттық жиын. Бұл эквивалентті екенін көрсету үшін, егер машина барлық қабылданған кірістерді тізімдей алса, онда басқа машина берілген жолды қабылдап, егер жол тізімделген болса, қабылдай алады. Керісінше, егер машина кіріс тілге кіргенде қабылдаса, онда басқа машина тілдегі барлық жолдарды тізімдей алады: ол әрбір кіріс үшін машинаның симуляцияларын араластырып, қабылданған жолдарды шығарады (кірістер мен қадамдардың саналатын көптеген реттелген жұптары болғандықтан, әрбір орындалу қадамына жететін орындалу реті болады).
Басқа сыныптармен қарым-қатынас
Рекурсивті тілдер жиынтығы (R) – RE және co-RE жиындарының кіші жиынтығы болып табылады. Шындығында, бұл екі класс кісінің қиылысы, себебі танушы және сонымен қатар ко-танушы бар кез келген мәселені, біреуі нәтиже бергенше оларды кезектестіре отырып шеше аламыз. Сондықтан: керісінше, RE де, co-RE де емес тілдер жиынтығы NRNC деп аталады. Бұл – мүшелігін немесе мүше еместігін шектеулі уақыт ішінде дәлелдеу мүмкін емес тілдер жиынтығы, және RE немесе co-RE жиындарына кірмейтін барлық басқа тілдерді қамтиды. Яғни: бұл мәселелер ғана шешілмейді, сонымен қатар олардың өзі де, олардың толықтыруы да рекурсивті түрде тізімдеуге жарамсыз. 2020 жылдың қаңтар айында алдын ала басылымда RE класының MIP* класына тең екендігінің дәлелі жарияланды (классикалық тексерушінің бірнеше толық қуатты кванттық тексерушілермен, олар өзара байланыста болатын, өзара әрекеттесетін класы); түзетілген, бірақ әлі толық қарастырылмаған дәлел 2021 жылдың қарашасында ACM хабарламаларында жарияланды. Дәлел Коннның ендіру мәселесінің және Цирелсон мәселесінің жалған екенін көрсетеді.
Conversely, the set of languages that are neither RE nor co RE is known as NRNC. These are the set of languages for which neither membership nor non membership can be proven in a finite amount of time, and contain all other languages that are not in either RE or co RE. That is:
Not only are these problems undecidable, but neither they nor their complement are recursively enumerable. In January of 2020, a preprint announced a proof that RE was equivalent to the class MIP* (the class where a classical verifier interacts with multiple all powerful quantum provers who share entanglement); a revised, but not yet fully reviewed, proof was published in Communications of the ACM in November 2021. The proof implies that the Connes embedding problem and Tsirelson's problem are false.