Түркия ұлттық баскетбол құрамасы: тарихы мен жетістіктері

Кіріспе

Түркияның баскетболдан ерлер құрамасы Түркияны халықаралық баскетбол турнирлерінде көрсетеді. Оларды Түркия Баскетбол Федерациясы басқарады. Олардың лақап аты – 12 Dev Adam, яғни "12 алып адам". Түркия барлық маңызды халықаралық баскетбол турнирлеріне қатысқан. Олардың ең үлкен жетістіктері – 2001 жылғы Еуробаскетте және 2010 жылғы FIBA Әлем Чемпионатында өз жерінде екі күміс медаль жеңіп алу. Түркия Жерорта теңізі ойындарында екі алтын (1987, 2013), бір күміс (1971) және үш қола (1967, 1983, 2009) медаль жеңіп алды. Сондай-ақ, 1981 жылғы Балқан Чемпионатында алтын медаль иеленді. Қазіргі таңда Түркия FIBA Әлемдік Рейтингінде 24-ші орында тұр.

Тарих

Ахмет Робенсон Түркиядағы баскетболды ұйымдастырушысы ретінде танымал. 1936 жылы Түркия Грекиямен баскетболдан алғашқы ойынын өткізіп, 49:12 есебімен жеңіске жетті. Көп жылдар бойы Түркияда баскетбол аса танымал болған жоқ, бірақ «Ақ көлеңке» американдық телесериалы елде көрсетілгеннен кейін үлкен сұранысқа ие болды. Дегенмен, сол кездегі ұлттық құрама жеткілікті тәжірибе жинамағандықтан 1980 жылдарға дейін халықаралық турнирлерде жеңіске жете алмады. 1981 жылғы Балқан чемпионатында және 1987 жылғы Жерорта теңізі ойындарында Түркия алтын медальді жеңіп алды. Клубтық деңгейде «Эфес Пилсен» кез келген командалық спорт түрінде еурокубокты жеңген алғашқы түрік клубы атанды – 1995-1996 жылғы FIBA Korać кубогы. Осыдан кейін Түркияда баскетбол қарқынды дамыды, ұлттық құрама халықаралық турнирлерде маңызды рөл атқара бастады. Түркия құрамасы 2001 жылғы Еуробаскетте және 2010 жылғы FIBA әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды.

1930-1940 жылдар

Түркияның Еуропа чемпионатындағы тұңғыш қатысуы 1949 жылғы Евробаскетте болды. Түріктер жеті команда қатысқан айналымдық турнирде алты ойынның үшінде жеңіске, үшінде жеңіліске ұшырап, төртінші орынды иеленді.

1950 жылдар

Түркия 1951 жылы Парижде өткен Еуробаскетбол чемпионатына тағы да қатысты. Алдын ала турдағы жалғыз жеңілісі Кеңес Одағынан болды, нәтижесінде Түркия 3–1 есебімен екінші орынды иеленді. Бірақ жартылай финалда Болгарияға ұтылуы чемпионаттағы күрестен шығарды, себебі олар 2–1 есебімен үш команда тең түскенде соңғы орында қалды. Олар 5–8 орын үшін өткен ойында жеңіске жетті, бірақ 5/6 орын үшін өткен ойында Италияға ұтылды. 1953 жылғы чемпионатқа қатыспағаннан кейін Түркия 1955 жылы Будапештте өткен Еуробаскетбол чемпионатына оралды. Олар алдын ала турдағы топта 1–2 есебімен үшінші орын алды және сыныптамалық ойындарға өтті. Онда олар сыныптамалық ойындардың бірінші кезеңінде 3–1 есебімен Франциядан басқа ешкімге ұтылмады. 9–12 орын үшін өткен жартылай финалда Финляндияға 1 ұпайпен ұтылып қалды, бірақ келесі ойында Англияны 77–54 есебімен жеңіп, 18 команда қатысқан турнирде 11-орынды иеленді. Түркия 1957 жылы Софияда өткен Еуробаскетбол чемпионатына қайтадан қатысты. Алдын ала турда Кеңес Одағы мен Польшадан жеңіліс алған Түркия топта үшінші орынды иеленді және сыныптамалық кезеңге жіберілді. Олар сыныптамалық кезеңдегі қалған жеті команданың барлығын жеңіп, 16 команданың ішінде 9-орынды иеленді.

1960-1980 жылдар

1960-жылдар, 1970-жылдар және 1980-жылдар Түркия ұлттық баскетбол құрамасы үшін жалпы алғанда нәтижесіз кезең болды. Дегенмен, олар Жерорта теңізі ойындарында табысқа жетті, 1967 және 1983 жылдары екі қола медаль, 1971 жылы бір күміс медаль және 1987 жылы бір алтын медаль жеңіп алды. Түркия 1981 жылы Балқан чемпионатын да жеңіп алды. 1960-1970 жылдары команданы Ялчин Гранит және Мехмет Батуралп сияқты белгілі жаттықтырушылар басқарды, ал 1980-жылдары Балқан және Жерорта теңізіндегі жеңістерде Айдан Сиявуш жетекшілік етті, бұл 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында түрік баскетболында (әсіресе еуропалық клубтық жарыстарда) сәтті жаңа дәуірдің басталуын білдірді. Эфе Айдан және Ерман Кунтер осы кезеңдегі түрік баскетболының танымал ойыншыларының қатарында болды. Түрік баскетбол лигасының барлық уақыт рекордтарын сақтап тұрған Ерман Кунтер кейіннен түрік және француз баскетбол лигаларында сәтті жаттықтырушы болды және 1999 жылғы Еуробаскетте Түркия ұлттық құрамасын басқарды.

1990 жылдар

Түркия 12 жылдық үзілістен кейін 1993 жылғы Еуробаскетке қайта оралды, бірақ 16 команданың ішінде 11-ші орынды алды. Түркия 1995 жылғы Еуробаскетте 14 команданың ішінде 13-ші, 1997 жылғы Еуробаскетте 16 команданың ішінде 8-ші, ал 1999 жылғы Еуробаскетте де 16 команданың ішінде 8-ші орынды иеленді.

2000 жылдар

2001 жылғы Еуробаскеттің ұйымдастырушы елі ретінде жаттықтырушы Айдын Эрс басқарған Түркия ұлттық баскетбол командасы тарихында алғаш рет Еуробаскет финалына өтті. Түркия ширек финалда Хорватияны, жартылай финалда Германияны жеңіп, финалда Югославиямен кездесті. Түркия ойынды {69–78} есебімен ұтып, Еуропа чемпионатын күміс медальмен аяқтады. Сонымен қатар, түрік жұлдызы Ибрахим Кутлуай финалдық ойында 19 ұпай жинады, ал Хидайет Тюркоглу турнирдің үздік командасына енді. 2001 жылғы Еуробаскеттегі сәтті өнер көрсетуінің арқасында Түркия 2002 жылы FIBA әлем чемпионатына алғаш рет қатысты. Түркия әлем чемпионатында төрт жеңіс пен төрт жеңіліс тіркеп, турнирді тоғызыншы орында аяқтады. 2003 жылғы Еуробаскетте Түркия екінші кезеңге өтті, бірақ Сербия мен Черногориядан жеңіліп, турнирден шығарылды. Түркия Сербия мен Черногорияда өткен 2005 жылғы Еуробаскетке қатысып, Литвадан (87–75) және Хорватиядан (80–67) жеңіліп, алдын ала турда Болгарияны ғана (94–89) жеңді. Бұл жеңіс Түркияны нокаут кезеңіне жеткізді, онда Германия командасын 66–57 есебімен жеңіп, турнирді 9–12 орындарда аяқтады. Түркия FIBA-дан 2006 жылғы FIBA әлем чемпионатына қатысу үшін төрт «жолдаманың» бірін алды. Түрік құрамасы C тобындағы алдын ала турды грек командасынан кейін екінші орында аяқтады және 16-шы турға қатысуға құқылы болды. Онда команда Словенияны 90–84 есебімен жеңіп, тарихында алғаш рет әлем чемпионатының ширек финалына өтті. Алайда, ширек финалда Түркия Аргентинадан жеңіліп, жіктеу кезеңіне түсті. Онда Түркия Литваны тағы бір рет жеңіп, Франциядан жеңіліп, турнирді алтыншы орында аяқтады. Турнирдегі сәтті өнер көрсетуінен кейін, 2006 жылғы FIBA әлем чемпионатында жас және тәжірибесіз команданың батыл ойынына байланысты «12 Cesur Yürek» (12 Батыл жүрек) деген жаңа лақап аты пайда болды, оның құрамында Хидайет Тюркоглу, Мехмет Окур, Мирсад Тюрккан, Керем Тунчери және Хюсеин Бешок сияқты жұлдызды ойыншылар болмады. 2007 жылғы Еуробаскетте Түркия С тобында Литва, Германия және Чехиямен бірге ойнады. Түркия Литвадан 86–69 есебімен жеңіліп, содан кейін Германиядан 79–49 есебімен ұтылды. Команда топтық кезеңді Чехия командасына қарсы 80–72 есебімен жеңіспен аяқтады. Бұл жеңіс Түркияны келесі кезеңге өткізді, бірақ команда барлық ойындарында жеңіліске ұшырады (Словенияға 66–51, Италияға 84–75 және Францияға 85–64). Бұл үш нәтиже Түркияны 2007 жылғы Еуробаскеттен (1–5) есебімен және 11-ші орында аяқтады. 2009 жылғы Еуробаскетте Түркия D тобында Польша (тәуелсіз ел ретінде), Литва және Болгариямен бірге ойнады. D тобының ойындары Польшаның Вроцлав қаласында өтті. Түркия топтағы барлық үш матчта жеңіске жетіп, екінші кезеңге жолдама алды. Түркия екінші кезеңде жақсы старт алды, әлем чемпионы Испанияны 63–60 есебімен жеңді; Омер Ашик пен Эрсан Ильясова Серхио Луллдың соңғы секундтағы лақтыруын қабылдамады. Түркия Сербияны қосымша уақытта жеңді. Түркияның жеңіс тізімі Словенияға қарсы ойында аяқталды, өйткені 19 ұпайлық айырмашылыққа қарамастан, Эгин Ацюр 69–67 есебімен жеңіліске ұшырағанда үш ұпайлық лақтыруды орындамады. Нокаут кезеңінде Түркия Грекияға қарсы ойнады және қосымша уақытта тартысты ойыннан жеңіліп, турнирді 8-ші орында аяқтады. Алайда сол жылы Түркия 2009 жылғы Жерорта теңізі ойындарында қола медальді жеңіп алды.

As the host country of the EuroBasket 2001, the Turkish national basketball team, led by coach Aydın Örs, reached the EuroBasket final for the first time in their history. Turkey defeated Croatia in the quarter finals and Germany in the semis, before their showdown with FR Yugoslavia in the final. Turkey would ultimately lose the game {69–78}, finishing the Euros with the silver medal. Furthermore, Turkish stars İbrahim Kutluay scored 19 points in the final game, while Hidayet Türkoğlu was named to the All Tournament team. Due to their surprising finish at EuroBasket 2001, Turkey qualified for their first appearance to the FIBA World Cup in 2002. Turkey, however, would accumulate just four wins against four defeats at the World Cup to finish the tournament in ninth. At the EuroBasket 2003, Turkey reached the second round where they got eliminated by Serbia and Montenegro. Turkey qualified for the EuroBasket 2005 held in Serbia and Montenegro, but lost to Lithuania (87–75) and Croatia (80–67), defeating only Bulgaria (94–89) in the preliminary round. This win brought Turkey to the knock out stage, where Germany eliminated the team 66–57. Turkey ended the tournament with a 9–12 rank. Turkey was awarded one of the four wild cards by FIBA for the qualification to the 2006 FIBA World Cup in Japan. The Turkish squad completed the preliminary round in Group C in second place behind the Greek team, and was entitled to play in the Round of 16. There the team defeated Slovenia 90–84, to advance into the quarter finals of the World Cup for the first time in their history. However, In the quarter finals, Turkey lost to Argentina, and was relegated to the classification round. There, Turkey would go on to defeat Lithuania once again, before losing to France to finish the tournament in sixth place. After their surprising results at the tournament, a new nickname, 12 Cesur Yürek (12 Brave Hearts) was proposed after the young and inexperienced teams' fearless performance at the 2006 FIBA World Cup, despite not having star players Hidayet Türkoğlu, Mehmet Okur, Mirsad Türkcan, Kerem Tunçeri and Hüseyin Beşok. At the EuroBasket 2007, Turkey played in Group C with Lithuania, Germany and the Czech Republic. Turkey began by losing 86–69 to Lithuania and was then blown out 79–49 by Germany. The team ended group play with an 80–72 win over fellow bottom of the group team Czech Republic. With that win Turkey advanced to the next round, although the team lost all of its games (66–51 to Slovenia, 84–75 to Italy and 85–64 to France) in that phase. The three results eliminated Turkey from the EuroBasket 2007 with an (1–5) record and an 11th place finish. At the EuroBasket 2009, Turkey played in Group D with hosts Poland, Lithuania and Bulgaria. The Group D matches took place in Wrocław, Poland. Turkey won all three of its group matches and qualified for the second round. Turkey enjoyed a strong start in the second round, as they won their first match against World Champions Spain 63–60; when Ömer Aşık and Ersan İlyasova rejected a last second shot by Sergio Llull. Turkey then beat Serbia in overtime. Turkey's winning streak came to an end against Slovenia, when, despite a 19 point comeback, Engin Atsür missed a desperation three pointer in a 69–67 loss. In the knockout stage, Turkey were against Greece and lost a close game in overtime, finishing the tournament 8th. Yet, in the same year, Turkey won the bronze medal at the 2009 Mediterranean Games.

2010 жылдар

Түркия, жаттықтырушысы Богдан Таньевич болғандықтан, 2010 жылғы FIBA Әлем Кубогына автоматты түрде қатысты. Түркия өз тобында бірінші орын алды, Пил Сүйеті, Ресей, Грекия, Пуэрто-Рико және Қытайға қарсы барлық ойындарында жеңіске жетті. Нокаут кезеңінде Түркия Францияны, Словенияны және Сербияны қызықты жартылай финалда жеңіп, 83–82 есебімен жеңіске жетті. Ұлттық құрама халықаралық аренадағы ең үлкен жетістігіне қол жеткізіп, топтық кезеңде жеңіліссіз өтіп, финалға шықты, онда АҚШ-қа есе жіберіп, күміс медальға ие болды. Жарыста екінші орын алғандары үшін әр ойыншыға түрік үкіметі 1,500,000 лира (2010 жылдың қыркүйегінде шамамен 1,000,000 доллар) сыйлық берді. Таньевичтің жанындағы көмекші жаттықтырушысы және бұрынғы табысты ойыншы болған Орхун Эне 2011 жылғы Еуробаскетте Түркияны басқару үшін бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Команда үш ойынды қатарынан ұтып, екінші топтық кезеңнен шығып кетті. Түркия мен Сербия 2011 жылғы Еуробаскет чемпионы Испанияны жеңген жалғыз командалар болды. Екі жылдан кейін Түркия финалда Сербияны жеңіп, 2013 жылғы Жерорта теңізі ойындарында екінші алтын медальді жеңіп алды. Бірнеше айдан кейін 2013 жылғы Еуробаскетте Түркия Швецияны ғана жеңе алды, ал жарысты (1–4) есебімен аяқтады, бұл топтық кезеңнен шығуға жеткіліксіз болды. 2014 жылдың 22 наурызында Түркия Баскетбол Федерациясы Эргин Атаманның 2014 жылғы FIBA Әлем Кубогы, 2015 жылғы Еуробаскет және 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында Түркияны басқаратынын жариялады. Жүргізуші билет алғаннан кейін Түркия 2014 жылғы FIBA Әлем Кубогына қатысты. Команда C тобына енгізілді, осылайша турнирдегі жолы басталды. Түркия топтық кезеңде (3–2) есебімен жеңіске жетіп, нокаут кезеңіне өтті. 16-шы турда Түркия Австралияны қиын күреспен 65–64 есебімен жеңді. Шаршы айналымда Түркияның турнирдегі қатысуы аяқталды, өйткені ұлттық құрама Литваға 73–61 есебімен есе жіберіп қалды. 2015 жылғы Еуробаскетте Түркия 2014 жылғы FIBA Әлем Кубогындағы сәтті ойындарынан кейін континенттік сахнаға сеніммен келді. Команда топтық кезеңнен өткеннен кейін кері соққыға ұшырады, өйткені Францияға қарсы 16-шы турдағы матчта толыққанды жеңіліске ұшырады (76–53). 2015 жылғы көңілі толмаған нәтижеден кейін бас жаттықтырушы Эргин Атаман Түркияны 2016 жылғы Олимпиадалық турнирге жеткізуге жауапкершілікті жалғастырды. Ұлттық құрама тағы да көңілі толмады, іріктеу кезеңінде (1–2) есебімен жеңіліске ұшырады және шығарылды. 2017 жылдың 19 қаңтарында Уфук Сарыжа Эргин Атаманның орнын басып, Түркияның жаңа бас жаттықтырушысы болды. Сарыжа 1990-шы жылдары "Эфес Пилсеннің" жұлдызды ойыншыларының бірі болды, 1995–96 жылғы FIBA Korać Кубогын жеңіп алды және бас жаттықтырушы Айдын Эрс басшылығымен Стамбулдағы клубпен 1992–93 жылғы FIBA Saporta Кубогының финалына жетті. Түркия 2017 жылғы Еуробаскетке төрт бірлескен ұйымдастырушы елдің бірі болып тағайындалды. Алайда, ұлттық құрама 2015 жылғы турнирдегідей ұқсас нәтиже көрсетті. Түркия екі рет те 16-шы турда шығарылды, бірақ 2017 жылы бір ойынға аз жеңіске жетті. 2019 жылғы FIBA Әлем Кубогына қатысу үшін іріктеу кезеңінде ұлттық құрама еуропалық іріктеу кезеңінде (8–4) есебімен жеңіске жетіп, бес рет қатарынан Әлем Кубогының финалына өтті. 2019 жылғы FIBA Әлем Кубогына қатысқан Түркия E тобына енгізілді, онда алғашқы матчта Жапонияны 86–67 есебімен жеңді. Келесі ойында ұлттық құрама АҚШ-қа қарсы ойнады. Екі тараптың арасындағы өте бәсекелестікке толы, жеңімпазды анықтау үшін қосымша уақыт қажет болған шайқаста американдықтар тартыспен 93–92 есебімен жеңіске жетті. Көңілі толмаған жеңілістен кейін Түркия алдын ала кезеңнің соңғы матчында Чехияға 76–91 есебімен есе жіберіп, турнирді аяқтау үшін жіктеу кезеңіне түсті.

As the host country, Turkey, led by coach Bogdan Tanjević, automatically qualified for the 2010 FIBA World Cup. Turkey topped their group, winning all of their games against the Ivory Coast, Russia, Greece, Puerto Rico and China. In the knockout stages Turkey managed to defeat France, Slovenia and Serbia in a thrilling semi final match which Turkey won 83–82. The national team enjoyed their greatest success to date on the international stage going undefeated in group play and progressing to the final, where they eventually lost to the United States to come away with the silver medal. Each player was awarded a prize of 1,500,000 TL (approximately $1,000,000 in September 2010) from the Turkish government for being the runner up in the competition. Orhun Ene, who was the assistant coach of Turkey next to Tanjević and had a successful career as a player, was appointed the head coach to lead Turkey during the EuroBasket 2011. The team had a bad tournament as they got eliminated in the second group phase after losing three straight games. Turkey and Serbia were the only teams that managed to defeat the eventual EuroBasket 2011 champions Spain during the tournament. Two years later, Turkey won their second gold medal at the 2013 Mediterranean Games by defeating Serbia in the final. A few months later at the EuroBasket 2013, Turkey managed to defeat only Sweden, before finishing the competition with a (1–4) record to fail making it out of the group stage. On 22 March 2014, the Turkish Basketball Federation announced that Ergin Ataman would lead Turkey during the 2014 FIBA World Cup, EuroBasket 2015 and the 2016 Summer Olympics. After receiving a wild card bid, Turkey qualified for the 2014 FIBA World Cup. The team was slotted into Group C, to begin their tournament run. Turkey would eventually accumulate a (3–2) record during the group phase to advance into the knockout rounds. In the Round of 16, Turkey earned a hard fought victory over Australia 65–64. In the quarter finals, Turkey's tournament appearance would come to an end as the national team fell to Lithuania 73–61. At EuroBasket 2015, Turkey arrived on to the continental stage with confidence, after their solid play at the 2014 FIBA World Cup. Although the team would suffer a setback after getting past the group stage, as they were thoroughly outplayed in their Round of 16 match against France 76–53. After the disappointment for Turkey in 2015, head coach Ergin Ataman still had the responsibility to guide Turkey to the 2016 Olympic Tournament. The national team would once again have a let down, coming away with a (1–2) record during qualifying and being eliminated. On 19 January 2017, Ufuk Sarıca succeeded Ergin Ataman as Turkey's new head coach. Sarıca was among the star players of Efes Pilsen in the 1990s, winning the 1995–96 FIBA Korać Cup and reaching the final of the 1992–93 FIBA Saporta Cup with the Istanbul based club under head coach Aydın Örs. Turkey was named one of four co hosts for the EuroBasket 2017. However, the national team put up a near identical performance as they did at the 2015 edition. Turkey was knocked out in the Round of 16 both times, although winning one fewer game in 2017. In qualification for Turkey to make it to the 2019 FIBA World Cup, the national team posted an (8–4) record during European Qualifiers to make it to their fifth consecutive World Cup finals appearance. Entering the 2019 FIBA World Cup, Turkey was placed into Group E where they defeated Japan in their first match 86–67. In their next game the national team were up against the United States. In the highly competitive back and forth battle between the two sides that needed overtime to decide a winner, it was the Americans who pulled out the narrow 93–92 victory. After the demoralizing loss, Turkey would go on to lose their final match of the preliminary phase 76–91 to the Czech Republic, which relegated the team to the classification round to finish out the tournament.

Қазіргі режім

22 және 25 ақпан 2024 жылы Италия және Исландияға қарсы өтетін Еуробаскет-2025 іріктеу турниріне қатысатын ойыншылар тізімі.