Кіріспе

Бағдарламалық инженерия құралдар жиынтығы

Интегралды әзірлеу ортасы (IDE) – бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу үшін кең ауқымды мүмкіндіктер ұсынатын бағдарламалық қолданба. IDE әдетте кемінде бастапқы код редакторы, құрастыруды автоматтандыру құралдары және қателіктерді жою құралынан тұрады. IntelliJ IDEA, Eclipse және Lazarus сияқты кейбір IDE-лерде қажетті компилятор, интерпретатор немесе олардың екеуі де болады; ал SharpDevelop және NetBeans сияқты басқаларында болмайды. IDE және бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу ортасының басқа бөліктері арасындағы шекара анықталмаған; кейде нұсқаны басқару жүйесі немесе графикалық пайдаланушы интерфейсін (GUI) құруды жеңілдетуге арналған әртүрлі құралдар біріктіріледі. Көптеген қазіргі заманғы IDE-лерде сыныптарды қараушы, нысандарды қараушы және объектіге бағытталған бағдарламалық жасақтаманы әзірлеу үшін пайдаланылатын сыныптық иерархиялық схема бар.

Шолу

Интегралды даму орталары бағдарламашы өнімділігін арттыру үшін жасалған, олар ұқсас пайдаланушы интерфейстері бар тығыз байланысты компоненттерді ұсынады. IDE барлық әзірлеме жұмыстарын бір бағдарламада жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Бұл бағдарлама әдетте бағдарламалық жасақтаманы жазу, өзгерту, компиляциялау, орналастыру және жөндеу үшін көптеген мүмкіндіктерді қамтиды. Бұл vi, GDB, GNU Compiler Collection немесе make сияқты байланыссыз құралдарды пайдалана отырып бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуден өзгеше. IDE-нің мақсатының бірі – бірнеше даму құралын біріктіруге қажетті конфигурацияны азайту. Оның орнына, ол барлық мүмкіндіктерді біртұтас жиынтық ретінде ұсынады. Орнату уақытын қысқарту әзірлеушінің өнімділігін арттыра алады, әсіресе IDE-ні пайдалануды үйрену жеке құралдарды қолмен біріктіруден және үйренуден тез болған жағдайларда. Барлық даму міндеттерін тығыз біріктіру жалпы өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді, бұл тек орнату жұмыстарын оңайлатудан асып түседі. Мысалы, код өңделіп жатқанда үнемі талдаудан өтеді, синтаксистік қателер пайда болғанда дереу хабарлама береді, бұл әзірлеушілерге IDE арқылы кодты жылдам және оңай жөндеуге көмектеседі. Кейбір IDE нақты бағдарламалау тіліне арналған, бұл тілдің бағдарламалау парадигмаларына ең сәйкес келетін мүмкіндіктер жиынтығын ұсынады. Дегенмен, көптеген көп тілді IDE-лер де бар. Көптеген қазіргі заманғы IDE-лер графикалық интерфейске ие болса да, Turbo Pascal сияқты мәтіндік IDE-лер Microsoft Windows және X Window System (X11) сияқты терезелік жүйелер пайда болғанға дейін кеңінен қолданылған. Олар көбінесе жиі қолданылатын командаларды немесе макростарды орындау үшін функциялық пернелерді немесе ыстық пернелерді пайдаланады.

Тарих

IDE бастапқыда консоль немесе терминал арқылы бағдарламалау мүмкін болған кезде пайда болды. Алғашқы жүйелер мұны қолдамады, себебі бағдарламалар перфокарталар, қағаз ленталар сияқты арқылы компиляторға немесе ассемблерге жіберілді. Dartmouth BASIC – IDE-мен жасалған алғашқы тіл (сонымен қатар консоль немесе терминалдың алдында отырып жұмыс істеуге арналған алғашқы тіл). Оның IDE-сі (Dartmouth Time Sharing System құрамында) командалық режимде жұмыс істеді, сондықтан графикалық интерфейс пайда болғаннан кейін танымал болған мәзірлік, графикалық IDE-лерден өзгеше болды. Дегенмен, ол редакциялау, файлдарды басқару, компиляциялау, түзету және орындау процестерін қазіргі IDE-лерге сай біріктірді. Maestro I – Softlab Munich компаниясының өнімі және әлемдегі алғашқы интеграцияланған бағдарламалық жасақтаманы дамыту ортасы. Maestro I бүкіл әлемде 22 000 бағдарламашыға орнатылды. 1989 жылға дейін Германия Федеративтік Республикасында 6000 орнатылым болды. Maestro 1970-1980 жылдары осы саладағы әлемдік көшбасшы саналды. Бүгінде соңғы Maestro I-ді Техас штатындағы Арлингтон қаласындағы Ақпараттық Технологиялар Мұражайынан табуға болады. Ілеспе модульдерді қолдану тұжырымдамасы бар алғашқы IDE-лердің бірі Softbench болды. 1995 жылы Computerwoche журналы IDE-ні пайдалануды бағдарламашылардың жақсы қабылдамағанын, себебі ол олардың шығармашылығын шектейді деп мәлімдеді. 2023 жылғы деректер бойынша, Google іздеуінде ең көп ізделген IDE-лер Visual Studio, Visual Studio Code және Eclipse болды.

Синтаксисті бояулау

IDE редакторы көбінесе синтаксистің түсін өзгерту арқылы көрсетеді, ол тіл құрылымдарын, кілт сөздерін және синтаксистік қателерді көзге көрінетін түрлі түстермен және әріптік эффекттермен көрсете алады.

Нұсқаларды басқару

IDE деректерді сақтау орнымен байланысу үшін интеграцияланған нұсқаны басқару құралын ұсынуы тиіс.

Кодты іздеу

IDEs кодты іздеуге қолдау көрсетуі мүмкін. Кодты іздеудің екі түрлі мағынасы бар. Біріншіден, ол сыныптар мен функциялардың жарияланымдарын, қолданылуын, айнымалылар мен өрістердің оқылуын/жазылуын және т.б. іздеуді білдіреді. IDEs кодты іздеу үшін әртүрлі пайдаланушы интерфейсін қолдана алады, мысалы, формаға негізделген виджеттер мен табиғи тілге негізделген интерфейстер. Екіншіден, ол белгілі бір функционалдықтың нақты іске асырылуын табуды білдіреді.

Көрнекі бағдарламалау

Визуалды бағдарламалау – бұл әдетте IDE қажет болатын қолдану сценарийі. Visual Basic пайдаланушыларға бағдарламалау элементтерін, құрылыс блоктарын немесе код түйіндерін жылжыту арқылы жаңа қолданбаларды жасауға мүмкіндік береді, осы арқылы ағын диаграммалары немесе құрылымдық схемалар құрылады, содан кейін олар компиляцияланады немесе интерпретацияланады. Бұл ағын диаграммалары көбінесе Бірыңғай модельдеу тіліне негізделген. Бұл интерфейс Lego Mindstorms жүйесімен танымал болды және Mozilla сияқты жекелендірілген браузерлердің қуатын пайдалануды қалайтын бірнеше компаниялар белсенді түрде зерттеп жатыр. KTechlab flowcode-ты қолдайды және микроконтроллерлер үшін бағдарламалық құралдарды әзірлеуге арналған танымал ашық кодты IDE және симулятор болып табылады. Визуалды бағдарламалау үлестірілген бағдарламалаудың күшіне де жауапты (мысалы, LabVIEW және EICASLAB бағдарламалық қамтамасыз етуі). Алғашқы визуалды бағдарламалау жүйесі Max аналогты синтезатор дизайны негізінде жасалған және 1980 жылдан бері нақты уақыт режимінде музыка орындау бағдарламаларын әзірлеу үшін қолданылып келеді. Тағы бір ерте мысал – Prograph, бастапқыда Macintosh үшін жасалған деректер ағынына негізделген жүйе. "Grape" графикалық бағдарламалау ортасы qfix робот жиынтықтарын бағдарламалау үшін қолданылады. Бұл тәсіл Openlab сияқты арнайы бағдарламалық қамтамасыз етуде де қолданылады, онда соңғы пайдаланушылар бағдарламалау тілінің толық икемділігін, бірақ оған байланысты дәстүрлі оқу қиындықтарынсыз алуды қалайды.

Тілдік қолдау

Кейбір IDE бірнеше тілді қолдайды, мысалы GNU Emacs, IntelliJ IDEA, Eclipse, MyEclipse, NetBeans, MonoDevelop немесе PlayCode. Балама тілдерді қолдау көбінесе плагиндер арқылы қамтамасыз етіледі, осы арқылы бір IDE-ге бірнеше плагинді бір уақытта орнатуға болады. Мысалы, Flycheck – 39 тілді қолдайтын GNU Emacs 24 үшін жаңа буын синтаксистік тексеру кеңейтімдерінің бірі. Тағы бір мысал – 76-дан астам тілді қолдайтын онлайн, бұлтқа негізделген JDoodle IDE. Eclipse және Netbeans-та C/C++, Ada, GNAT (мысалы, AdaGIDE), Perl, Python, Ruby және PHP тілдеріне арналған плагиндер бар, олар файлдың түріне, ортаға немесе жоба параметрлеріне қарай автоматты түрде таңдалады.

Онлайн

Интернеттегі біріктірілген даму ортасы, сондай-ақ веб-IDE немесе бұлтты IDE деп те аталады, — бағдарламалық қамтамасыздылуды немесе веб-әзірлеуді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін браузерлік IDE. Онлайн IDE веб-браузер арқылы қолжетімді болып, тасымалдамалы жұмыс ортасын қамтамасыз етеді. Онлайн IDE әдетте дәстүрлі немесе десктоп IDE-лердегідей толық мүмкіндіктер жиынтығына ие болмаса да, синтаксистің түспен белгіленуі сияқты негізгі IDE мүмкіндіктерінің көпшілігі болады. Мобильдік платформаларда бағдарламалық қамтамасыздылуды әзірлеуге арналған толық құралдар жиынтығын ұсынатын бағдарламалық жасақтама – мобильдік біріктірілген даму ортасы (IDE). Дәстүрлі десктоп IDE-лерден өзгеше, мобильдік IDE-лер смартфондар мен планшеттерде жұмыс істеу үшін жасалған, бұл дамытушыларға кодты тікелей мобильді құрылғыларынан жазуға, түзетуге және орнатуға мүмкіндік береді.