Кіріспе

Моберли – АҚШ, Миссури штатындағы Рэндольф округіне қарасты қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 13 783 адамды құрайды. Бұл Колумбия қалалық агломерациясының құрамына кіреді.

Тарих

Моберли 1866 жылы құрылған және Чартитон және Рэндольф округі темір жолдарының алғашқы президенті, полковник Уильям Э. Моберлидің құрметіне аталған. Теміржол дамуының қарқынымен өркендегендіктен, Моберли "Сиқырлы қала" деген лақап атқа ие болды. 1866 жылы Солтүстік Миссури темір жолы (кейін Уабаш темір жолының бір бөлігі) салып, 1880 жылы 6070 халқы бар көліктік орталыққа айналды. Солтүстік Миссури темір жолы Азамат соғысынан кейін Чартитон және Рэндольф темір жолын сатып алғанда бұл жерге ие болды. 1860 жылы Чартитон және Рэндольф темір жолы Солтүстік Миссуриден Брансуикке қарай бағытталған жолды жоспарлап, содан кейін Айоваға қарай ұмтылды. Чартитон және Рэндольф темір жолы теміржол басшысы Уильям Моберлидің құрметіне бұл түйіскен жерге оның атын берді және бұрынғы Аллен қаласының тұрғындарына мұнда қоныстану үшін тегін жер ұсынды. Патрик Линч ғана осы ұсынысты қабылдап, Азамат соғысынан кейін Солтүстік Миссуриден екі учаске жер алды, осы жерді "өмір мен үй жоғалтпастан" сақтап қалғаны үшін. Моберли 1867 жылдан бері Солтүстік Миссури (Уабаш) темір жолының Брансуикке баратын бөлігі болды. 1872 жылы Миссисипиден батысқа қарай салынған алғашқы теміржол зауыттарының бірі – ірі теміржол жөндеу шеберханалары ашылды. 1873 жылы М. К. & Т. темір жолы да осы жерде түйіскен жерге ие болды. Көліктік мүмкіндіктер өнеркәсіптік өсімге және аймақтың топырағының, отқа төзімді саздың және көмір ресурстарын дамытуға ықпал етті. Моберли 1829 жылы құрылған округтің мұздық жазық аймағында орналасқан және Роаноктың Джон Рэндольфінің құрметіне аталған. Миссуридің Кіші Дикси аймағында алғаш 1818 жылы Уильям Холман қоныстанды. Уильям Форт 1820 жылдары Хантсвилл маңында тұз қайнатқан. Аары іздері, пионерлік жол, Миссури мен Миссисипи арасындағы Гранд Дивайд (Гранд Прериядағы ең биік нүкте) арқылы округтің ішінде өтті. 1824 жылы Айова, Сак және Фокс тайпалары бұл аймаққа деген талаптарынан бас тартты. Хантсвиллде, округ орталығында 1831 жылдан бері Глазгоға дейін тақтайша жол салынды, ал 1854 жылы және 1855 жылы 82 м. Плезант (Баптист) колледжі құрылды. Округтік сот ісі 1885 жылдан бері Хантсвилл мен Моберлиде жүргізіліп келеді. Моберли кіші колледжі 1927 жылы ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде генерал Омар Н. Брэдли, Біріккен штабтар төрағасы және АҚШ тарихындағы ең ірі армияның қолбасшысы жақын маңдағы Кларкта дүниеге келді, бірақ Моберлиде өсіп, Моберли орта мектебін бітірді. Моберли әуежайы оның құрметіне аталған. Моберли – романист Элизабет Сейферт Гаспароттидің туған жері және жазушы Джек Конройдың туған қаласы. Г. В. П. Хант, Аризонаның алғашқы губернаторы, Хантсвиллде дүниеге келді. Ханкок Л. Джексон, Миссури штатының уақытша губернаторы, 1857 ж., және биохимик Виктор К. Вон, Рэндольф округінің тумасы болды. Миссури штатының Моберли түзеу орталығы 1963 жылы Моберлиден оңтүстікке қарай екі шақырым жерде ең төменгі күзетілетін түрме ретінде салынды. 2014 жылы мұнда 1800-ге жуық адамдар қамауда отырды. 1995 жылғы тәуелсіздік күні Моберлидің орталық бөлігін торнадо қиратты. Қаза болғандар туралы хабарлама түспеді, бірақ ғимараттар көп зақымданды. 2006 жылдың 12 наурызында Реникке жақын жерде тағы бір торнадо соқты. F3 деңгейіндегі торнадодан төрт адам қаза тауып, он үш адам жарақат алды. Оннан астам үйлер қирады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ әскери-теңіз флотының фрегаты Моберли қаланың құрметіне аталды. Кеме негізінен конвойды сүйемелдеуге қатысып, неміс суасты қайығы U 853-ті батыруға көмектескені үшін ұрыс жұлдызына ие болды. Бёркхолдер О'Киф үйі, Моберли коммерциялық тарихи ауданы және Моберли орта мектебі тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген.

Үкімет

Моберли қаласы 1866 жылдың 27 қыркүйегінде өткен темір жол аукционының нәтижесінде құрылды. 1868 жылы округ қалаға сенімділер кеңесін бекітті. Осы жылы Моберлиде Wabash темір жолы, St. Louis & Pacific Railway шеберханалары салынысымен бірге, қала мемлекеттік тіркеуге жарғысын енгізіп, ресми түрде қала болып құрылды. Ол кезде кеңес басқарушы үкіметі деген түсінік болған жоқ, бірақ 1950 жылдары осы үкімет нысаны Миссури штатында кеңінен таралды. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметінше, қаланың ауданы 12,26 шаршы миль (32 км²), оның ішінде 12,22 шаршы миль (32 км²) құрлық және 0,04 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды.

Демография

Моберли Микрополитендік статистикалық аймағы Рэндольф округінен тұрады.

2020 жылғы халық санағы

2020 жылғы АҚШ халық санағында Моберлиде 13 783 адам, 4708 үй шаруашылығы және 2968 отбасы тіркелді. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 1045,8 адамды (403,8/км²) құрады. Тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы бір шаршы мильге 425,1 (164,2/км²) болды. Халықтың этникалық құрамы: 82,39% (11 356) ақ нәсілді, 9,13% (1258) қара немесе афроамерикалық, 0,52% (71) американдық үндістер, 0,49% (67) азиялық, 0,04% (6) Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,76% (105) басқа нәсілдер және 6,67% (920) екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 2,1% (287) құрады. 4708 үй шаруашылығының 30,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар; 36,4%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар; 39,4%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады. Барлық үй шаруашылықтарының 32,8%-ы жеке адамдардан, ал 15,1%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,5 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,1 адамды құрады. Халықтың 23,0%-ы 18 жасқа дейін, 8,9%-ы 18-24 жас аралығында, 29,6%-ы 25-44 жас аралығында, 23,4%-ы 45-64 жас аралығында және 14,6%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен адамдарды құрайды. Орташа жас 36,4 жас. Әр 100 әйелге 114,4 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 115,9 еркек сәйкес келеді. 2016-2020 жылдарға арналған Америкалық қоғамдық сауалнаманың бағалауынша, үй шаруашылығының орташа табысы 39 327 доллар (+/- 3442 доллар қателік шегімен) және отбасының орташа табысы 50 714 доллар (+/- 7271 доллар) құрады. Ер адамдардың орташа табысы 31 651 доллар (+/- 3623 доллар) болса, әйелдердің орташа табысы 25 865 доллар (+/- 4420 доллар) болды. 16 жастан асқандардың орташа табысы 28 497 долларды құрады (+/- 4084 доллар). Шамамен отбасылардың 18,3%-ы және халықтың 21,2%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 33,7%-ы және 65 жастан асқандардың 8,1%-ы.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 13 974 адам, 4960 үй шаруашылығы және 3019 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 5687 тұрғын үй, орташа тығыздығы – . Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 86,4% ақ нәсілді, 9,7% афроамерикалық, 0,4% американдық үндістер, 0,6% азиялық, 0,3% басқа нәсілдер, 2,6% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 2,1% құрады. 4960 үй шаруашылығының 32,5% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 40,1% – бірге тұратын жұбайлар, 15,9% – күйеуі жоқ әйелдер, 4,8% – күйеуі жоқ еркектер, ал 39,1% – отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 33,4% жеке адамдардан тұрады, ал 14,1% – 65 жасқа толған және жалғыз тұратын азаматтардан. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,35 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,97 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 35,7 жас. Тұрғындардың 22% 18 жасқа дейін, 10,9% 18 мен 24 жас аралығында, 29,7% 25 пен 44 жас аралығында, 23,5% 45 пен 64 жас аралығында, ал 13,9% 65 жастан асқан. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 53,8% еркек және 46,2% әйел.

Білім

Моберлиде екі колледж бар: Орталық Христиандық Библия колледжі және Моберли аймақтық қоғамдық колледжі. Моберли мектеп округі жеті мектептен тұрады. Ерте балалар орталығы мектепке дейінгі жастағы балаларға арналған, ал Солтүстік және Оңтүстік Парк бастауыш мектептері K-2 сыныптарда оқитындарға қызмет етеді. 3-5 сыныптар Gratz Brown бастауыш мектебінде, 6-8 сыныптар Моберли орта мектебінде, ал Моберли орта мектебі мен Моберли аймақтық техникалық орталығы 9-12 сыныптарда оқитындарға қызмет көрсетеді. Шығыс Парк мектебі 2023-2024 оқу жылының екінші жартысында жаңа ACES (білім берудегі жетістіктерге баламалы орталық) ашылғанға дейін балама мектеп ретінде жұмыс істеді. Жетінші күндік адвентистер шіркеуі K-8 сыныптары бар Мараната адвентистік мектебін ұстап тұрады. Сол аттас католик шіркеуі басқаратын Әулие Пий X католик бастауыш мектебі K-8 сыныптарға қызмет көрсетеді. Моберлиде Кіші Дикси аймақтық кітапханаларының бөлімшесі болып табылатын қоғамдық кітапхана бар.

Көлік

Моберли қаласын Омар Брэдли әуежайы қызмет көрсетеді. Колумбия қаласының оңтүстігінде, 33 миль қашықтықта Колумбия аймақтық әуежайы немесе MO X (STL және MCI әуежайларына және кері) арқылы коммерциялық қызметтер бар. Джефферсон-Сити қаласының оңтүстігінде, 60 миль қашықтықта Амтрак станциясы арқылы, Ла-Плата қаласының солтүстігінде, 45 миль қашықтықта Амтрак станциясы арқылы немесе Кирксвилл аймақтық әуежайының солтүстігінде, 55 миль қашықтықта қызмет көрсетіледі. Қаланың шығыс жағынан 63-ші АҚШ тас жолы айналма жолмен өтеді. Ескі тас жол 63-ші бизнес жолы және Морли көшесі деп аталады және қаланың ішінде орналасқан. 24-ші АҚШ тас жолы да қаладан өтеді. М тас жолы (бұрынғы 3-ші тас жол) да қаланың шетімен өтеді. Басқа маршруттарға DD (Sugar Creek көліне тікелей емес), EE, A және AA (тюрьмадан өтетін) тас жолдары жатады. Бір кезде Морли көшесінен басталып, Батыс Коутс көшесі, Джонсон көшесі, Конканнон көшесі арқылы өтіп, Холман көшесінде солтүстікке бұрылып, қазіргі 24-ші АҚШ тас жолына дейін созылған Бизнес 24 тас жолы болған. Бұл маршрут 1960 жылдардың соңында жойылған. 22-ші штаттық тас жол да 63-ші АҚШ тас жолынан 24-ші АҚШ тас жолына дейін біріктірілген. 63-ші АҚШ тас жолы 1960 жылдардың ортасында қайта бағытталған кезде 22-ші тас жол Миссури штатының Стерджон қаласына жақын 63-ші АҚШ тас жолында аяқталды. Norfolk Southern темір жолы Моберли қаласына қызмет көрсетеді, батысқа Канзас-Сити, Миссури және шығысқа Ханнибал, Миссури және одан әрі қарай бағытталған. Norfolk Southern сондай-ақ Моберли мен Сент-Луис, Миссури арасында (Централия және Мексика, Миссури арқылы) оңтүстікке қарай жүреді және содан әрі жалғасады. Моберли бір кезде Моберли мен Буунвилл, Миссури арасында жүретін Миссури Канзас Техас темір жолының солтүстік терминалы болған. Бұл маршруттың көп бөлігі әлі де спутниктік суреттерде көрінеді. Моберлиде Norfolk Southern темір жолының көптеген деполарының бірі орналасқан. Norfolk Southern бұрын Моберлиден Альбия, Айоваға дейін солтүстікке қарай созылған желіге ие болған, бірақ ол 1992 жылдың көктемінде жабылды. 1993 жылғы үлкен су тасқынынан кейін қалпына келтіру жұмыстарына көмектесу үшін желі 1993-1995 жылдары қайта ашылды. 1997 жылға қарай Моберли мен Моултон, Айова арасындағы желі бұзылды. Centerville, Айова қаласына тиесілі Appanoose County Community Railroad қазіргі уақытта Моултоннан Альбияға дейінгі бөлікті пайдаланады.

Медиа

Моберлиде "Moberly Monitor Index" апталық газеті шығады. "Kwix Kres Kirk" радиостанциясы қала орталығынан хабар таратады.