Кіріспе

Сербиялық футболшы және футбол сарапшысы Деян Петкович (,; 10 қыркүйек 1972 жылы туған) – сербиялық футбол сарапшысы және бұрынғы футболшы. Туған елінде ол Rambo деген лақап атымен кеңінен танымал, ал Бразилияда Пет деп атайды. Ол бұрынғы Югославия құрамасы сапында алты рет ойнап, бір гол соқты. Петкович карьерасы барысында Бразилияның жеті клубында өнер көрсетті және Бразилияда Сербияның құрметті консулы атанды.

Ерте өмір

Әкесі Добривое (Ниш қаласынан келген көлік техникасы) мен анасы Милена (Петровац-на-Млави қаласынан келген құрылыс техникасы) жұмыс іздеп Майданпек тауншығына келген кезде танысып, жас Деян футболға бірден бейімделді.

Радницки Ниш

Петковичтің ойыншы карьерасы 1988 жылы "Радник Ниш" клубында басталды. Сол жылы ол болашақ әйелі Виолеттамен танысты. 1988 жылдың 25 қыркүйегінде "Желжезничар Сараевоға" қарсы өткен ойында 16 жас 15 күндік шағында дебют жасап, Югославияның ескі Бірінші лигасы тарихында ресми матчқа шыққан ең жас ойыншы атанды, бұрынғы рекорд иесі Митар Мркеланың көрсеткішін 1 күнге жаңартты. Бұл матчта "Радник" 4:0 есебімен жеңіске жетті. Кейіннен Сладко Перович және Даниел Алексич Петковичтің жас рекордын жаңартты. Петкович қазірге дейін алғашқы клубына көмектесуде, бірақ ол клуб содан бері құлдырады.

Қызыл жұлдыз Белград

1992 жылдың шілдесінде Петкович "Қызыл Жұлдыз" клубына сатып алынды. Ол 20 жасқа да толмаған болатын, бірақ шебер техникалық ойыншы ретінде танымал еді. Деян Савичевич, Дарко Панчев, Владимир Югович және Синиша Михайлович сияқты белгілі югослав құрамасының ойыншылары сол жазда клубтан кеткендіктен, жаңа бас жаттықтырушы Милан Живадинович Петковичке бірден негізгі құрамда орын берді. Ол Беградтағы алғашқы маусымында 30 лига матчында ойнап, 5 гол соқты. Петкович үш жарым маусым "Қызыл Жұлдыз" клубында қалды және екі Югославия бірінші лигасының титулын жеңіп алды. Оның "Реал Мадридке" трансфері 1995 жылдың жазында шарттастырылған, бірақ "Қызыл Жұлдыз" аймақтық қақтығыстарға байланысты ұзақ жылдардан кейін Еуропа аренасына оралып, жақсы нәтижелерге қол жеткізеді деген үмітпен 1995–96 жылғы УЕФА кубогына қатысу үшін оны ұстап қалуды шешті. Дегенмен, "Қызыл Жұлдыз" командасы алдын ала раундта швейцариялық "Нёшатель Ксамакс" клубынан жеңіліс тапты.

Реал Мадрид

1995 жылдың желтоқсан айында 23 жастағы Петкович испандық "Реал Мадрид" клубына қосылды. Ол келген кезде клуб лигада қалаған деңгейде емес, Еуропа лигасына ілігу аймағынан тыс, 6-шы және 7-ші орындарда тұрды. Бас бапкер Хорхе Вальдано басшылығымен ойнаған Рамбо 17 желтоқсанда "Сельта де Виго" клубына қарсы лигадағы тұңғыш ойынында 65-ші минутта, клубтың аңызға айналған ойыншысы Мишельдің орнына алаңға түсті. "Реал Мадрид" өз алаңында 1:0 есебімен жеңіске жетті. Петкович 3 қаңтарда үйде "Реал Вальядолид" клубына қарсы қайтадан алаңға шықты. "Мадрид" 61-ші минутта Вальдано Петковичті Иван Замораноның орнына жібергенде 4:1 есебімен алда болды. Петковичтің клуб сапындағы маусымның соңғы ойыны келесі аптада "CP Mérida" клубына қарсы өткізілді. "Реал" 0:2 есебімен екі голмен алға шықты, бірақ екі гол жіберіп, есепті теңестірді. 81-ші минутта Вальдано гол іздеу үшін Петковичті Фредди Ринконның орнына қосты, бірақ есеп 2:2 қалды. Одан кейін екі апта ішінде Петкович "Севилья" клубына жалға берілді, "Бернабеу" стадионындағы бір ай бойында негізгі құрамда алаңға шығу мүмкіндігіне ие болмады.

Севильяға берілген несие

1996 жылдың қаңтар айының ортасында «Санчес Пижуан» стадионына келген Петкович тағы да бір дау-дамазылға ұшыраған клубқа түсірілді. «Севилья» бас бапкер Хуан Карлос Альвареспен (маусымның екінші бас бапкері) құлдырау аймағынан жоғары тұрды, бірақ жағдайы қиын еді. Хуан Карлос 24 қаңтарда серб ойыншыны «Альбасете» клубына қарсы үйдегі ойында бастапқы құрамда дебют жасады. Давор Шукермен бірге шабуылда Петкович «Севильяның» Кастилиялық қонақтармен 1–1 есебімен тең түсті, бұл Хуан Карлос бас бапкерлігінен айырылуына себеп болды. Төрт күннен кейін «Реал Сосьедадта» жаңа бас бапкер Виктор Эспараго Петковичке Шукермен бірге тағы да бастапқы құрамда ойнау мүмкіндігін берді, бірақ оны 53-ші минутта екінші таймның басында Мончуға алмастырды. Келесі аптада «Расинг де Сантандер» командасына қарсы ойында Петкович Шукер мен Мончудың артында шабуылдаушы жартылай қорғаушы рөліне қайта оралды, алайда «Севилья» қайтадан 0–1 есебімен жеңіліп, Петкович 59-шы минутта алаңнан шығарылды. Келесі аптада Петкович резервке отырды, лига көшбасшысы «Атлетико Мадридтің» алаңында «Севильяның» күтпеген жеңісінде 89-шы минутта ғана алаңға шықты, бірақ одан кейін ол қайтадан бастапқы құрамда ойнады. Петкович 1995–1996 жылғы Ла Лига маусымын «Севильяда» аяқтады, 8 лига матчында (7-еуі бастапқы құрамда) және 1 гол соқты.

Мадридке оралу

1996 жылдың жазында Петкович Севильядан соңғы ойынан оралды. Ол қайтып келген «Реал» құрамы алты ай бұрынғы командасынан түбегейлі өзгеше болды: жаңа бас бапкер Фабио Капеллодан бастап, «Интер» клубының шабуылға бағытталған сол жақ қорғаушысы Роберто Карлос, «Милан» клубының оң жақ қорғаушысы Кристиан Пануччи, «Сампдория» клубының шабуылдаушы жартылай қорғаушысы Кларенс Сейдорф, тіпті Петковичтің бұрынғы «Севилья» командаласы Шукер және «Валенсиядан» келген югослав Предраг Миятович сияқты жаңа ойыншылар келді. Осылайша, шабуылдағы орын үшін бәсекелестік одан да қызу болды. Қорғанысқа басым беретін футболға танымал болғанына қарамастан, Капелло Рауль, Миятович және Шукерден тұратын үш шабуылшыны қолданды, ал Сейдорф олардың артында ойнады. Капелло Петковичке үміттенбейтіні анық болды, себебі ол маусымның төртінші ойынында соңғы минутта алаңға түскенге дейін ешқандай матчқа қатыспады. Бір аптадан кейін Петкович «Реал Овьедо» командасына қарсы соңғы рет Мадрид сахнасында пайда болды.

Сантандер банкінің несиесі

1997 жылы қаңтарда Петкович "Расинг де Сантандер" клубына жалға берілді. Одан кейін ол қысқа мерзімге "Реалға" қайтып келді, бірақ екі клубтың қатысқан достық турнирде "Витория" оны байқады. "Рубро негро баиано" құрамында ол Бразилиядағы сәтті карьерасын бастады, екі рет Баия штатының чемпионатында жеңіске жетіп, "Копа до Нордесте" кубогын ұтты. 1999 жылға дейін "Витория" сапында ойнады, содан кейін 8 миллиард лира тұратын трансфер нәтижесінде Италияның "Венеция" клубына қосылды.

Фламенго

Петкович Венецияда сәттілікке жете алмады және тез Бразилияға оралды, онда ол Рио-де-Жанейродағы «Фламенго» клубына қосылды. «Фламенго» құрамында оның шеберлігі 1999 жылдан 2001 жылға дейін командаға өміріндегі қарсыласы «Васко» клубына қарсы тарихи үш рет қатарынан жеңіс тіркеуге көмектесті. Бір айдан кейін Петковичтің «Сан-Паулуға» қарсы соққан тағы бір еркін соққысы «Фламенгоға» Чемпиондар кубогын жеңіп алып, келесі жылы Либертадорес кубогына қайта оралуға мүмкіндік берді. Ол кезде өте танымал болғандықтан, жанкүйерлер оны «Pet» деп атады. Дегенмен, 2001 жылғы Бразилия чемпионатында «Фламенго» командасы құлдыраудан бір ғана саты жоғары орналасты. 2002 жылғы қаңтарда клуб «Копа Меркосул» финалында Аргентинаның «Сан-Лоренцо» клубына есе жіберді, бұл ойында Петкович алаңнан қуылды.

Васко да Гама

2002 жылы ол «Васко-да-Гама» клубына көшіп, 2004 жылға дейін сол командада ойнады. Осы кезеңде ол қытайлық «Шанхай Шэньхуа» клубында қысқа ғана уақыт ойнап, олар 2003 жылы лига титулын жеңіп алды. Алайда, 2013 жылы Қытай Футбол қауымдастығы «Шэньхуа» клубының бас директоры Лу Шифанның сол маусымдағы ойындарда «Шэньхуа» пайдасына шешім қабылдау үшін шенеуніктерге пара бергені анықталғаннан кейін лига титулын жоққа шығарды. «Васко» құрамындағы екінші кезеңінде ол командасының Бразилия чемпионатындағы құлдыраудан сақталуына көмектесті, клубтың үздік мергені және үздік ассистенті атанды. «Васко» Петковичсіз өткен 10 матчта жеңіске жете алмады, барлық мүмкін ұпайлардың 10% ғана жинады, ал ол команда құрамында болғанда бұл көрсеткіш 45,7% құрады.

Бразилиядағы төртінші команда: Флуминенсе

Сауд Арабиясында жарты жыл "Аль-Иттихад" клубында ойнағаннан кейін, 2005 жылғы тамыз айында Рио-де-Жанейроға оралды, енді "Флуминенсе" клубы үшін ойнауға. 33 жасқа толған Петкович, "Фламенго" клубымен байланысы болғандықтан, клуб жанкүйерлерінен күдікпен қарады. Алайда, "Крузейро" клубымен өткізген үшінші матчында тамаша ойын көрсетіп, 6:2 есебімен жеңіске жетті, соққан екі голы жанкүйерлердің алаңдауын сейілтіп жіберді. Оның бірінші голы – Бразилия чемпионатындағы "Флуминенсе" клубының 1000-шы голы болды, осы құрметке ие болған Петковичке клуб штаб-пәтерінде ескерткіш тақта орнатылды. Бұл голды соққанда Петкович қысқа мерзімде үш қарсыласын асып өтіп, қақпашыға тимей, уақтылы соққы берді. Екінші голында ол пенальти алаңының сыртынан күшті сол аяқпен соқты. Тағы да бірнеше керемет ойындардан кейін, Бразилия футбол федерациясының жылдық марапаттау салтанатында екінші рет "Күміс допты" жеңіп алды. 2006 жылы "Флуминенсе" клубтың құлдыраудан сақталу үшін күрескен кезде, ол клубты тастап кетті.

Фламенгоға қайта оралу

2009 жылдың 20 мамырында «Фламенго» клубы Петковичпен тегін трансферлік келісім жасағанын хабарлады, бұған дейін ол клубтан 9 миллион АҚШ доллары көлеміндегі төленбеген жалақысы үшін сотқа шағымданып келген болатын. Екі тарап та оның келісімге қол қойғанға дейін соттан тыс қаржылық мәселелерді шешуге келісіп, бірақ Петковичтің оралуы клубтың көптеген ойыншылары мен жанкүйерлері тарапынан күдікпен және тіпті қарсылықпен қабылданды. Көптеген адамдар оның жасы және бұрынғы командасынан кеткеннен кейін 6 ай бойы бәсекелі матчтарда ойнамағанына алаңдады. Дегенмен, көптің таң қалуын тудырғандай, 37 жастағы Петкович «Фламенго» үшін өте маңызды ойыншыға айналды, 8 гол соқты (оның ішінде 2 голды бұрыштан тікелей соқты) және клубтың тарихта алтыншы Бразилия чемпионатында жеңіске жетуіне көмектесті, бұл оның мансабындағы тұңғыш жеңісі болды. Бапкер Кука оны командаға қоспағанмен, шілдеде оны алмастырған Андраде Петковичті командаға қайтару арқылы клубтың турнир кестесінде 14-орыннан жоғары көтерілуіне ықпал етті. Петкович бразилиялық баспасөздің жоғары бағасына ие болды, оның ішінде 2009 жылдың 18 қазанында лига көшбасшысы «Палмейрас» клубына қарсы өткен матчта 2:0 есебімен жеңіске жеткенде соққан екі голы және 2009 жылдың 8 қарашасында «Атлетико Минейро» клубына қарсы өткен матчтағы 1:3 есебімен жеңіске жеткенде көрсеткен өте жақсы ойыны ерекше аталып өтті. 2009 жылдың 20 қарашасында Петкович Маракана стадионында Бразилияның Даңқ залына енгізілді, осылайша Бразилияда осындай құрметке ие болған бесінші бразилиялық емес және үшінші еуропалық атанды. 7 желтоқсанда, маусым аяқталғанда және «Фламенго» клубы жеңіске жеткенін тойлағанда, Петкович «Placar» спорт журналы мен «ESPN Brasil» телеарнасы ұйымдастырған дәстүрлі «Bola de Prata» (Күміс доп) сыйлығының иегері атанды. Бұл сыйлық оған үшінші рет табыс болды. Жаңа маусымды бастаған Петкович 2010 жылғы Рио штатының чемпионатының алғашқы матчында ойын соңында алаңға шығып, 2010 жылдың 20 қаңтарында Волта Редондада өткен матчта бірінші сенімді соққысынан гол соқты. 2011 жылдың 5 маусымында Петкович «Коринтианс» клубына қарсы өткен лига матчының бірінші жартысынан кейін кәсіби футболшы ретінде карьерасын аяқтады. Оның зейнеткерлікке шығуын құрметтеу үшін «Фламенго» клубының барлық ойыншыларының жейделерінің артына Петковичтің есімі жазылды.

Халықаралық мансап

Петкович 15 жасында Югославия жастар құрамаларында ойнай бастады. Ол тіпті Кипрға қарсы матчта үш секундтан кейін футбол тарихындағы ең жылдам голдың бірін соқты. Кейіннен ол 1992 жылғы Тулон турниріне шақырылды, онда Саво Милошевич, Зоран Миркович, Желько Чикович, Эльвир Болич, Спира Груич, Митко Стойковский, Срджан Байчетич, Миладин Бечанович, Игорь Ташевский, Сретко Вуксанович және Желько Тадич сияқты ойыншылармен бірге өнер көрсетті. Оның командасы екінші орынды жеңіп алды, ал Петкович АҚШ-ты 3:0 есебімен жеңіп, екі гол соқты (Брэд Фридель, Клаудио Рейна, Алекси Лалас және Коби Джонс сияқты ойыншыларға қарсы). Осы жастар турнирінде ойнап жүргенде, ол алғаш рет ұлттық құрамаға шақырылып, 1992 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты. Югослав жаттықтырушылары рұқсат етілген жиырма ойыншының он сегізін шақырды, хорваттарды қоспай, бірнеше македониялықтарды, екі словен және сербтер мен черногориялықтармен бірге бір босниялықты қалдырды. Кейінгі екі ойыншы Мирослав Джукич пен Драгиша Бинич болады деп күтілді, бірақ олардың орнына Петкович пен Слободан Крчмаревич енгізілді. Турнирге Швецияда орналасқан Югославия құрамасы 31 мамырда азаматтық соғыстарға байланысты тоқтатылды, ашылу матчына он күн қалғанда. Содан кейін Петкович 1994 жылдың желтоқсанында Югославия Федеративтік Республикасының алғашқы матчтарына шақырылды. Ол өзінің жоғары деңгейдегі дебютін Предраг Миятовичтің орнына Дарко Ковачевич жасады. Екі матчтан кейін Петкович 1995 жылдың 31 наурызында Белградта Уругвайға қарсы алғашқы матчын өткізді. Ол келесі югослав матчында, Ресейге қарсы, бастапқы құрамға енгізілді. Екінші матчында ол Валерий Карпин гол соққаннан бір минут өткен соң гол соқты, бірақ Югославия 2:1 есебімен жеңілді. Петкович 1995 жылы Югославияның соңғы үш матчында да ойнады. Олардың барлығы да сыртқы алаңда жеңіс тудырды. 1995 жылғы соңғы матчта ол Сантрачпен қайтадан келіспеушілікке ұшырады, тіпті үш нәтижелі пас беріп, дұрыс емес гол соқты. Мұндай өнер көрсетуден кейін ойыншы жаттықтырушының сын-пікірін ұнатпады, ол Сантрачтың қасиеттерін сынаған Петковичтің екі қате пасын атап өтті. Бұл Югославия құрамасының 1996 жылғы алғашқы матчы болды. Сантрач оны енді шақырмады және ойыншы 1998 жылғы әлем чемпионатына қатыспады. Тек Милан Живадинович Югославия құрамасының бас жаттықтырушысы болғаннан кейін ғана Петкович 1998 жылдың қыркүйегінде Бразилияға қарсы жолдастық матхта ұлттық құрамамен тағы бір мүмкіндік алды. Сол кезде «Витория» клубында ойнаған Петкович Бразилия құрамасымен бірге Сан-Луиске ұшты. Ол тіпті 1:1 есебімен тең түскен матчта бастапқы құрамда ойнады, кейіннен Саша Ćurčić ауыстырды. Бұл оның ұлттық құрамадағы соңғы ресми матчы болды. Ол сол кезде «Венеция» клубының ойыншысы болды, бірақ бірнеше күннен кейін ол Италиядан Бразилиядағы «Фламенго» клубында ойнауға кетті. 2004 жылы кейбір адамдар Петкович бразилиялық болғанда «Селесаоға» кіретін еді деп ойлады. Осы мақсатта, бұрынғы Югославия Федеративтік Республикасы Сербия мен Черногорияға өткен жылы өзгергеннен кейін, ол Бразилия ұлттық құрамасына таңдалу туралы арманын жариялады, бірақ оның Бразилия азаматтығы болмады. 2006 жылы туған елінде өткен науқан Сербияның футбол федерациясын Сербия мен Черногорияның Германиядағы әлем чемпионатына арналған соңғы құрамасына Петковичті таңдауға шақырды. Шабуылшы Саво Милошевич тіпті Петковичтің қосылуын құттайтынын айтты. 2006 жылдың қаңтар айында Петковичтің ақпан айындағы жолдастық матчтарға шақырылатындығы туралы хабарланды, бірақ ештеңе болмады. Сербия мен Черногорияның сол кездегі жаттықтырушысы Илия Петкович (оның туысы емес), Деян Петкович команданың үйлесімін бұзады деп ойлады, өйткені ол өте дауысты тұлғаға ие болды. Алайда, тіпті елдің жақындағы бөлінуіне дейін, үйлесімділіктің өзі Илияның жарақат алған шабуылшы Мирко Вучиничтің орнына 2004 жылға дейін команда үшін бірнеше матч ойнаған қорғаушы ұлын Душан Петковичті шақырғаннан кейін бұзылды. Сынға ұшыраған Душан құрамға кірмеуді өтінді. Петкович енді мұндай үміттерге ие болмады, өзін 37 жаста тым қарт сезінді: "Мен кем дегенде әлем чемпионатына бару үшін он жыл жас болғым келеді", - деді ол елдің Оңтүстік Африкаға жолдама алғанын тойлап жатып. Ол ұлттық құрама үшін соңғы жолдастық матчқа қатысуға ниеттенді.

Ойын стилі

Ол Бразилияда ойнаған ең үздік шетелдік ойыншылардың бірі саналады, керемет бос соққыны, бұрыштан және пас беруде шебер. 2006 жылы «Флуминенсе» сапында ойнағанда, ол «Гремиоға» қарсы бұрыштан тікелей гол соқты. Келесі ойында ол тағы да гол соқты, бірақ доп «Флуминенсе» ойыншысының қолына тиіп, қақпаға кірді; дегенмен, төрешілер оны гол деп есептеді. Жалпы, мансабында ол бұрыштан сегіз гол соқты, соңғысы 2009 жылдың 8 қарашасында Бразилия А сериясында «Фламенго» командасы «Атлетико Минейроға» қарсы ойынында. Қазіргі таңда ол футбол тарихында бұрыштан соққан голдар бойынша рекордты иеленеді.

Мұра

2001 жылдың бірінші жартысындағы оның өнері Бразилия футболына тағы бес сербтің келуіне себеп болды. Željko Tadić (кейін Petković-пен бірге Vasco-да ойнайтын), Miodrag Anđelković, Nikola Damjanac, Vladimir Đorđević, Dejan Osmanović және Vladimir Petković (Dejan Petković-ке туыс емес). 2009 жылдың қарашасында, Петковичтің «Фламенго» клубындағы ең табысты маусымынан кейін, серб режиссері Дарко Бажич Петковичтің өмірі мен мансабы туралы деректі фильм түсіре бастады. Бастапқыда фильмнің жұмыс атауы Rambo Petković – 90 minuta sa produžecima, životni meč болған, кейін O Gringo деп өзгертілді. Фильмнің 2010 жылғы әлем чемпионатына дейін көрсетілуі жоспарланған. Режиссер 2001 жылы «Фламенго» клубымен Петковичтің алғашқы табыстарынан бері фильм түсіргісі келген, бірақ ойыншы бұл идеяға ынтақтамаған. Петкович екінші рет «Фламенго» клубына келгенде келісім берді. Әлі аяқталмаған фильм 2009 жылдың 29 желтоқсанында Белградта таныстырылды. «Фламенго» клубының бесінші лига титулына қол жеткізудегі оның маңызды рөлі «É o Pet» атты поп-әнді шабыттандырды. Сербиялық БАҚ-та оның «Ред Стар» клубында карьерасын аяқтауы және/немесе клубта әкімшілік қызмет атқаруы мүмкіндігі талқыланғанмен, 2010 жылдың басында Петкович Бразилияда тұруын жалғастыратынын мәлімдеді. Ол ешқандай нақты мәлімет бермегенімен, 2014 жылғы әлем чемпионатына және 2016 жылғы Рио Олимпиадасына қатысуға ниетті спортшыларға көптеген мүмкіндіктер ашылатынын айтты. Петкович 2018 жылғы әлем чемпионатында бразилиялық SporTV спорт арнасының түс комментаторы болды. Ол сондай-ақ спорт журналистері Андре Ризек және Марсело Баррето жүргізген кешкі бағдарламада Кларенс Сейдорфпен бірге сарапшы ретінде жұмыс істеді.

Дипломатиялық мансап

2010 жылдың 20 маусымында Сербия Сыртқы істер министрі Вук Еремич Бразилиядағы Сербияның құрметті консулы лауазымына Деян Петковичті тағайындады.