Кіріспе
Порталес – Нью-Мексико штатының Рузвельт округінің орталығы және қаласы. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 12 280 адамды құрады. Порталес үлкен Кловис қаласына жақын орналасқан, сондай-ақ аймақтың экономикасына зор үлес қосатын Канон әуе күштері базасы да жақын жерде орналасқан. Шығыс Нью-Мексико университеті 1934 жылы Порталес қаласында Шығыс Нью-Мексико кіші колледжі ретінде ашылды және қазір штаттың үшінші ең ірі университетіне айналды. Бұл аймақ АҚШ-тағы Валенсия жержаңғақтарының ірі өндірушілерінің бірі және елдегі сертификатталған органикалық жержаңғақ майының көшбасшы өндірушісі. Порталес шамамен 40 сүт шаруашылығына және ірі АҚШ сүт өнімдері зауытына мекенжай болып табылады, олар бірлесіп жыл сайын жүздеген миллион долларлық жергілікті сүт өнімдерін өндіріп, экспорттайды. Бұл Порталес микрополитендік статистикалық аймағының бас қаласы, ол Кловис-Порталес біріктірілген статистикалық аймағының бір бөлігі болып табылады, оған Кловис қаласы (31 км қашықтықта) және Канон әуе күштері базасы (21 км қашықтықта) кіреді.
Қала
Қаланың орталық ауданы испан қала құрылысы үлгісінде салынған дәстүрлі қала алаңының төңірегінде жинақталған. Қала алаңының ортасында 1930 жылдарғы WPA стиліндегі Рузвельт округі сотының ғимараты орналасқан, онда сол дәуірдің түпнұсқа архитектуралық ерекшеліктері, сондай-ақ жанындағы 1930 жылдарғы пошта ғимараты бар. Сот алаңының айналасы сауда дүкендерімен шеңберленген. Қала орталығында орналасқан тарихи Ям театры жақында жаңартылды. Шығыс Нью-Мексико университеті (ENMU) кампусымен және оны қоршаған, негізінен студенттерге арналған тұрғын үйлермен үлкен ауданды құрайды. ENMU, Нью-Мексико штатындағы үшінші ірі мемлекеттік университеті, өнер мен мәдениет орталығы болып табылады. Порталес АҚШ қалаларының ішінде нәсілдік құрамының алуандылығы, жоғары білімі бар ересектердің үлесі және жұмысына жаяу немесе велосипедпен баратын адамдардың саны бойынша алғашқы 20%-ға кіреді. Сонымен қатар, қала қысқа жолмен жету, жалға алу мүмкіндігі және төмен салық ставкалары бойынша АҚШ қалаларының алғашқы 10%-ына жатады.
Тарих
Кловис адамы 11 000 жыл бұрын Порталес қаласының солтүстігіндегі Блэкуотер аймағында қоныстанған. 13-шы ғасырдың басында Пуэбло емес, көшпелі Оңтүстік Атабаскан тайпалары (Апачи, Навахо) аймақтың көп бөлігін мекендеген. 18-шы ғасырдың басында Команчилер бұл өңірде бұрын тұрған Апачилерді ығыстырды. Команчилер 19-шы ғасырдың соңына дейін бұл аймақты бақылап тұрды. Шығыс Нью-Мексиконың төңірегіндегі аймақ, испан үкімдігі кезіндегі отарлық дәуірде "Ллано Эстакадо" деп аталды – солтүстік және батыста Капрок жарлығымен шектелген, құрғақ және ағашсыз жазық. Испан әскері мен саяхатшысы Франсиско Васкес де Коронадо 1541 жылы бұл аймақты кезіп өткен алғашқы еуропалық болды және осы жартастарды көргеннен кейін аймаққа ат қойды. Солтүстіктен қарағанда, олар биік жазықты қоршап тұрған бекініске (estacada) ұқсайды, сондықтан атының мағынасы – "бекітілген жазық" немесе "қоршалған жазық". Порталес қаласының АҚШ құрамына кіруі 19-шы ғасырдың соңында болды, осы кезде мал өсірушілер испан стиліндегі галереяға ұқсайтын тас тік жардан шығатын су көзін тапты. Осы су көзі "Порталь" деп аталды, ал бірнеше жаңа қоныс аударушылар оның жанында шаруашылық құрды. 1899 жылы Пекос аңғары мен Солтүстік-Шығыс темір жолы келді. Порталь қаласы 1909 жылы ресми түрде құрылды. Порталь қаласының тұңғыш мэрі Вашингтон Эллсворт Линдсей болды, ол кейін Нью-Мексиконың губернаторы болды. Қала 20-шы ғасырдың басында жоспарлы түрде дамыды. Огаллала суына қолжетімділігінің арқасында, суармалаудың жақсартылған әдістері ауыл шаруашылығының тұрақты өсуін қамтамасыз етті. Шығыс Нью-Мексико университеті 1934 жылы мұғалімдер даярлайтын колледж ретінде құрылды. Бастапқыда кіші колледж болған ол 20-шы ғасырдың ортасында төрт жылдық білім беретін оқу орнына айналды. Ұлы депрессия бірнеше маңызды Жұмыс прогресі әкімшілігінің (Works Progress Administration) құрылыс жобаларын әкелді, олардың ішінде ENMU әкімшілік ғимараты, Порталь қалалық пошта бөлімі және Рузвельт округінің соты бар. Бұл үш ғимараттың барлығы Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілген. 2023 жылы FW1 Ute Reservoir су құбыры жобасының құрылысы басталды, ол 2030 жылға дейін Кэннон әскери базасы мен Кловис, Порталь, Элида, Тексико қалаларына ауыз су жеткізуді қамтамасыз етеді.
География
Порталес Шығыс Нью-Мексикода орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 6,8 шаршы мильді (18 км²) құрайды, бәрі де құрлық. Порталес аймағы (почталық индексі 88130) шамамен 20 шаршы мильді (52 км²) құрайды және толығымен жайылымдар мен егістік жерлермен қоршалған.
Климат
Порталес жартылай шөлейтті климатқа (Кёппен климаттық жіктелуі BSk) ие, ыстық жазда жылдық жауын-шашынның көп бөлігі күркіреген дауылдардан келеді, әсіресе маусымның екінші жартысында, ал қыстары құрғақ, таңдары көбінесе аязды, күндері жұмсақ және күннөлді болады.
Демография
2000 жылғы санақ бойынша Порталес қаласының шегінде 11 131 адам, 4 188 үй шаруашылығы және 2 659 отбасы тұрды. 2007 жылы Порталес қаласында, қала шегінде және оған жақын аймақтардағы адамдардың саны шамамен 17 000-ға жетті (Нью-Мексико университеті BBER деректері). 2008 жылы Шығыс Нью-Мексико университетінде 4 300-ден астам студент және 700 оқытушы мен қызметкер жұмыс істеді. 2000 жылы Порталес қаласының халық тығыздығы бір шаршы мильге 1 624,9 адамды (627,4/км²) құрады. 4 862 тұрғын үйдің орташа тығыздығы болды. Қаланың нәсілдік құрамы: 68,80% ақ тұлға, 2,28% афроамерикалық, 1,12% американдық үнді, 0,96% азиялық, 0,09% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 23,39% басқа нәсілдер және 3,35% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испандар немесе латиноамерикандықтар халықтың 38,13% құрады. 2000 жылы Порталес қаласындағы 4 188 үй шаруашылығының 33,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 45,3%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 14,2%-ы күйеуі жоқ әйел басқаратын үй шаруашылығы, ал 36,5%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының шамамен 27,8%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 10,0%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,49 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,09 адамды құрады. Қаладағы жас құрамы: 18 жасқа дейінгілер 26,3%, 18-24 жас аралығындағылар 20,1%, 25-44 жас аралығындағылар 25,4%, 45-64 жас аралығындағылар 15,9% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 12,2% болды. 2000 жылы орташа жас 27 жасты құрады. Әр 100 әйелге 93,6 еркек сай келді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 89,8 еркек сай келді. 2000 жылы қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 24 658 доллар, ал отбасы үшін 30 462 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 27 080 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 20 625 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 2000 жылы 12 935 долларды құрады. Отбасылардың 18,8%-ы және халықтың 24,9%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 25,5%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 17,5%-ы. 2007 жылға қарай жан басына шаққандағы табыс айтарлықтай өсті, ал кедейлік деңгейі төмендеді, бұл негізінен сүт өнеркәсібінің қарқынды өсуіне байланысты. 2007 жылы Порталес қаласы үшін креативті класс көрсеткіші 21% құрады.
Тіршілік ету
Bizjournals.com жүргізген зерттеуге сәйкес, 577 микрополитен аймағының ішінде Порталес жалпы өмір сүру сапасы бойынша елде 15-орынды, ал Батыс АҚШ-та 9-орынды иеленді. Зерттеудің мақсаты – Американың ең тартымды микроқалаларын анықтау болды. Экономикасы дамыған, көлік қанағаттанарлық деңгейде, тұру құны орташа, ересектердің білімі жоғары және ірі қалалардың мүмкіндіктеріне қол жеткізу оңай шағын, дамыған қауымдастықтарға баға берілді. Зерттеуде халық санының өсуі, жан басына шаққандағы табыс, шағын бизнестің өсуі, кәсіби жұмыс орындары, жұмысқа бару, тұру құны және жоғары білім деңгейі сияқты 12 санат қарастырылды. Қалалар оң нәтижелері үшін ұпай алды, ал ұлттық орташа көрсеткіштен төмен болған жағдайда – теріс ұпай қойылды. Аталған ұпайлар қосылып, микроқалалар тізіміндегі жалпы орны анықталды. Топ-25-тің ең кішкентай қаласы Порталес 8,96 өмір сүру сапасы көрсеткішімен елдегі ең жоғары 15-орынды иеленді. Зерттеу авторы Скотт Томасқа сәйкес, жан басына шаққандағы табыс, қысқа уақыттық қашықтықтар, төмен салықтар және жоғары білімі бар ересектердің үлкен үлесі осы рейтингке әсер етті. Лос-Аламос Нью-Мексико штатынан топ-20-ға кірген жалғыз қала болды.
Экономика
Порталес және оның төңірегіндегі қауымдастықтардың экономикасы жержаңғақ және сүт өнімдері, ENMU университеті, құндылығы қосылған тағам өңдеу, әскери присутствиедің артуы және ауыл шаруашылығы (ірі қара мал шаруашылығы, сүт шаруашылығы және егін өндірісі қоса алғанда) арқасында нығайып тұр. Соңғы жылдары Порталес экономикасы, аймақта өндірілетін ауыл шаруашылығы тауарларының бағасы мен көлемі артуымен қатар, айтарлықтай өсімді көрсетті. Порталес маңындағы аймақ тұрақты жел энергиясының, күн энергиясының және биоотынға шикізаттың молдығына байланысты қызығушылық тудырып отыр. Порталес АҚШ-та сертификатталған органикалық жержаңғақ өнімдерін экспорттау бойынша жетекші және тәтті Валенсия жержаңғағын өңдеуші және дистрибьюторы болып табылады. DairiConcepts компаниясы Dairy Farmers of America компаниясымен бірлесіп, жергілікті сүтті ішкі және экспортқа жұмсалатын сүт құрғақ заттарына айналдырады. Порталес экономикасы солтүстікке қарай 21 шақырымдай қашықтықта орналасқан Кэннон әуе күштері базасымен де байланысты. База Порталесте 150 жеке тұрғын үйден тұратын жалға берілген әскери тұрғын үй аумағын басқарады. 2002 жылы АҚШ халық санағында Рузвельт округінде оптом сауданың көлемі 53,713,000 доллар, ал бөлшек сауданың көлемі 147,174,000 доллар деп тіркелді. 2006 жылы EMSI эконометрикалық фирмасының мәліметтері бойынша, 2015 жылға қарай Рузвельт округі кәсіби және бизнес қызметтер, білім беру және денсаулық сақтау, сондай-ақ өндіріс сияқты бірнеше маңызды экономикалық секторларда жұмыспен қамтудың 50%-дан астам өсуін күтілді. Сол есепте Порталес аймағында 2015 жылға дейін демалыс және қонақжайлылық саласында 100%-дан астам өсім болжанып отыр. 2007 жылы Рузвельт округіндегі жұмыссыздық деңгейі орташа есеппен 3%-дан төмен болды, ал тұрмыс құны АҚШ орташа көрсеткішінің 83%-ын құрады, бұл негізінен аймақтағы тұрғын үй бағасының тарихи түрде төмендігімен және бірте-бірте өсуімен байланысты. 2009 жылға қарай Порталес экономикалық өсімді жалғастырды, жұмыссыздық 3,7% шамасында болды. Агробизнес пен негізгі азық-түлік өнімдерін (негізінен жержаңғақ майы және сүт) өндіруге, жоғары білім беруге және ENMU студенттері мен Кэннон әуе күштері базасының қызметкерлерінің өсуімен қамтамасыз етілген жергілікті бөлшек сауда нарығының салыстырмалы түрде күшті болуына байланысты 2008-2010 жылдардағы ұлттық экономикалық төмендеуден ішінара қорғалды.
Темір жол
BNSF жүк тасымалын жүзеге асырады.