Кіріспе

6 маусым күні болған оқиғалар

1600 жылға дейінгі

913 – Константин VII, Лев VI Дананың сегіз жасар заңсыз ұлы, Константиннің ағасы Александр өлім төсегінде тағайындаған Патриарх Николай Мистикос басқаратын жеті адамнан тұратын кеңестің регенттігімен Византия империясының номиналды билеушісі атанды. 1505 – М8.2–8.8 дәрежелі Ло Мустанг жер сілкінісі Тибет пен Непалға әсер етіп, Катманду қаласында және Индо-Ганг жазығының бір бөлігінде ауыр зардаптарға алып келді. 1513 – Новара шайқасы. Италия соғыстарында швейцариялық әскерлер Луи II де ла Тремойль басқаратын француз әскерлерін жеңіп, оларды Миланды тастап кетуге мәжбүр етті; герцог Массимилиано Сфорца таққа қайта орналастырылды. 1523 – Швеция регенті Густав Ваза Швеция патшасы болып сайланды, бұл Кальмар одағының символдық аяқталуын білдірді және 6 маусым елдің ұлттық күні ретінде белгіленді.

1601 1900

1654 жылы швед патшайымы Кристина тағын өз інісі Карл Густавтың пайдасына қалдырып, католицизм дініне көшті. 1762 жылы Жеті жылдық соғыста британдық әскерлер Гавана қаласын қоршап, уақытша басып алды. 1813 жылы 1812 жылғы соғыстың шешуші кезегі саналған Стони-Крик шайқасы болды. Джон Винсент басқаратын 700 британдық әскер Уильям Виндер мен Джон Чандлер басқаратын одан екі есе көп американдық әскерді жеңді. 1822 жылы Алексис Сент-Мартин қасақана қарнына оқ тиіп, Уильям Бомонттың ас қорыту жүйесін зерттеуіне себеп болды. 1832 жылы Париждегі маусым көтерілісі Ұлттық гвардия тарапынан басылды. 1844 жылы Лондонда Жас ерлер христиан қауымдастығы (YMCA) құрылды. 1859 жылы Квинсленд Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлініп, жеке колония болып құрылды. Бұл күн қазірге дейін Квинсленд күні ретінде тойланады. 1862 жылы Мемфис шайқасы – Миссисипи өзенінде болған теңіз шайқасы, нәтижесінде Мемфис, Теннесси штаты Конфедерация әскерлерінен босатылды. 1882 жылы Эфиопияның Менелик II-нің Шеван әскерлері Эмбабо шайқасында Годжам әскерін жеңді. Шевандар Годжамның Негус Текле Хайманотын тұтқынға алды, олардың жеңісі Шеванның Абай өзенінің оңтүстігіндегі аймақтарға үстемдік етуіне әкелді. 1889 жылы Ұлы Сиэтл өрті Сиэтл қаласының орталық бөлігін толығымен қиратты. 1892 жылы Чикагодағы "L" жоғары теміржол жүйесі жұмысын бастады. 1894 жылы губернатор Дэвис Х. Уэйт Колорадо штатының милициясына Криппл Крик шахташыларының ереуіліне қатысқан шахташыларды қорғау және қолдау тапсырмасын берді.

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1912 – Аляскадағы Новарупта вулканының атқылауы басталады. Бұл 20 ғасырдағы ең ірі жанартаулық атқылау. 1918 – Бло ағашы шайқасы: АҚШ Теңіз корпусы Шато-Тьерридегі ағаштарды қайтарып алуға тырысқанда ең көп шығынға ұшырады (шығындар 1943 жылғы қарашадағы Тарава шайқасында асып кетті). 1925 – Уолтер Крайслер Максвелл Мотор компаниясының қалдықтарынан алғашқы Chrysler корпорациясын құрды. 1933 – Нью-Джерси штатының Камден қаласында алғашқы автокинотеатр ашылды. 1934 – «Жаңа саясат»: АҚШ Президенті Франклин Д. Рузвельт 1934 жылғы Бағалы қағаздар биржасы туралы заңға қол қойып, АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясын құрды. 1942 – Мидуэй шайқасында АҚШ Жапон Императорлық Әскери-теңіз күштеріне жеңіске жетті, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы театр операциясындағы маңызды бетбұрыс болды. Жапондық авианосецтер «Акаги», «Кага», «Сорю» және «Хирю» – барлық төрт жапондық флоттық авианосецтер, сондай-ақ ауыр крейсер «Микума» батып кетті. Американдық авианосец «Йорктаун» және эсминец «Хамманн» да суға батты. 1944 – «Оверлорд» операциясының басталуы, одақтастардың Нормандияға түсуі, «Нептун» операциясының іске асырылуымен бірге, көбінесе D күні деп аталады – тарихтағы ең ірі теңізден шабуыл. Шамамен 160 000 одақтас әскері 5000-ға жуық десанттық және шабуылдық кемелермен, 289 сүйемелдеуші кемемен және 277 мина тазартатын кемемен Англия жолағын кешіп өтті. Күннің соңына қарай одақтастар бес жағалауға қонды және ішкі аймаққа қарай жылжыды. 1966 – «Қорқынышқа қарсы наурыз»: Африкалық американдық азаматтық құқық белсендісі Джеймс Мередит ақ снайпер Джеймс Обри Норвеллдің шабуылынан жарақаттанды. Мередит пен Норвеллдің суретін Джек Р. Торнелл түсірді, оның суреті 1967 жылғы Пулитцер сыйлығының «Фотография» номинациясын жеңіп алды, бұл санаттағы соңғы сыйлық. 1971 – «Союз-11» ғарыш кемесі ұшырылды. Миссия апатқа ұшырады, өйткені үш ғарышкер – Георгий Добровольский, Владислав Волков және Виктор Пацаев 29 маусымда қайта кіру кезінде капсуланың бақылаусыз декомпрессиясынан қысылып қалды. 1971 – Хьюз Эйрвесттің 706 рейсі Сан-Габриэль тауларында АҚШ Теңіз корпусының Макдоннелл Дуглас F-4 Phantom II истребителімен соқтығысып, 50 адам қаза тапты. 1975 – Ұлыбританияда өткен референдумда халықтың 67%-ы Еуропалық экономикалық қауымдастыққа мүшелікті сақтап қалуға дауыс берді. 1976 – Сабах штатының бас министрі Фауд Стивенс, Питер Джойнуд Моюнтин және бірнеше саясаткер Малайзияның Кота-Кинабалу халықаралық әуежайының жанындағы ұшақ апатында қаза тапты. 1982 – Ливан соғысы басталды. Израиль қорғаныс министрі Ариэль Шаронның басқаруымен әскерлер Ливанның оңтүстігіне «Галилея үшін бейбітшілік» операциясы аясында басып кірді, соңынан елдің астанасы Бейрутке дейін жетті. 1985 – Бразилияның Эмбу қаласында «Вольфганг Герхард» деп белгіленген қабір ашылды; эксгумацияланған қалдықтар кейіннен Аушвицтің «Өлім періштесі» Йозеф Менгелеге тиесілі екені анықталды; Менгеле 1979 жылғы ақпанда жүзу кезінде суға батып кеткен деп есептеледі. 1992 – Copa Airlines рейсі 201 әуеде жарылып, Панаманың Дариен аймағына құлап, борттағы 47 адам қаза тапты. 1993 – Пунсалмаагиин Очирбат Моңғолиядағы алғашқы президенттік сайлауда жеңіске жетті. 1994 – China Northwest Airlines рейсі 2303 Сиань Сианьян халықаралық әуежайының жанында құлап, борттағы 160 адам қаза тапты. 2002 – Жерорта теңізіндегі оқиға. Диаметрі он метрге жуық жерге жақын астероид Грекия мен Ливия арасындағы Жерорта теңізі үстінде жарылды. Жарылыстың күші 26 килотоннаға бағаланды, бұл Нагасакидегі атом бомбасынан сәл күштірек. 2017 – Сириядағы азаматтық соғыс: Сирия демократиялық күштері (СДҰ) Ракка қаласын Ирак және Леванттың Ислам мемлекетінен (ИМ) босату үшін шабуыл бастады, Ракка шайқасы басталды. 2023 – Ресей-Украина соғысы кезінде Каховка бөгетінің қирауы.

1600 жылға дейінгі

1436 – Региомонтанус (Иоганн Мюллер фон Кёнигсберг), неміс математигі, астрономы және епископы (ө. 1476)
1519 – Андреа Чезальпино, итальяндық философ, дәрігер және ботаник (ө. 1603)
1599 – Диего Веласкес (крещение күні), испандық суретші және педагог (ө. 1660)

1601 1900

1606 – Пьер Корнель, француз драматургы және продюсері (1684 ж.)
1622 – Клод Жан Аллуез, француз-американдық миссионер және зерттеуші (1689 ж.)
1714 – Португалияның Жозеф I, 31 шілде 1750 жылдан өліміне дейін Португалия королі (1777 ж.)
1755 – Натан Хейл, американдық солдат (1776 ж.)
1756 – Джон Трумбулл, американдық солдат және суретші (1843 ж.)
1799 – Александр Пушкин, орыс жазушысы және ақыны (1837 ж.)
1810 – Фридрих Вильгельм Шнайдвин, неміс филологы және ғалымы (1856 ж.)
1825 – Фридрих Байер, неміс фармацевті, «Байер» компаниясын құрған (1880 ж.)
1841 – Элиза Орцковская, польшалық жазушы және баспагер (1910 ж.)
1850 – Карл Фердинанд Браун, неміс-американдық физик және ғалым, 1909 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (1918 ж.)
1851 – Анджело Мориондо, итальяндық эспрессо машинасының ойлап табушысы (1914 ж.)
1857 – Александр Ляпунов, орыс математигі және физигі (1918 ж.)
1862 – Генри Ньюболт, ағылшын тарихшысы, жазушысы және ақыны (1938 ж.)
1867 – Дэвид Т. Аберкромби, американдық кәсіпкер және «Abercrombie & Fitch» брендінің негізін қалаушылардың бірі (1931 ж.)
1868 – Роберт Фалькон Скотт, ағылшын теңізшісі және зерттеушісі (1912 ж.)
1872 – Гессенің Аликс, неміс ханшайымы және ресей императрицасы (1918 ж.)
1875 – Томас Манн, неміс жазушысы және сыншысы, Нобель сыйлығының лауреаты (1955 ж.)
1890 – Тед Льюис, американдық әнші, кларнетші және оркестр жетекшісі (1971 ж.)
1891 – Масти Венкатеша Айенгар, үнді жазушысы және ғалымы (1986 ж.)
1891 – Эрих Маркс, Екінші дүниелік соғыстағы неміс генералы, «Барбаросса» операциясын жоспарлаған (1944 ж.)
1896 – Генри Аллингем, ағылшын Бірінші дүниелік соғыс солдаты және суперцентенарий (2009 ж.)
1896 – Итало Бальбо, итальяндық әуе маршалы және фашист саясаткері, Муссолини әуе күштерін дамытуда маңызды рөл атқарған (1940 ж.)
1897 – Йоэль Ринне, фин актёрі (1981 ж.)
1898 – Якобус Йоханнес Фуше, Оңтүстік Африка саясаткері, Оңтүстік Африканың 2-ші президенті (1980 ж.)
1898 – Нинетт де Валуа, ағылшын балеринасы, хореографы және режиссері (2001 ж.)
1900 – Манфред Сакел, украина-американдық психиатры және дәрігер (1957 ж.)

1601 1900

1661 – Мартино Мартини, итальяндық иезуит миссионері (ту. 1614)
1799 – Патрик Генри, американдық заңгер және саясаткер, Вирджиния штатының 1-ші губернаторы (ту. 1736)
1813 – Антонио Качиа, мальтийлік сәулетші, инженер және археолог (ту. 1739)
1832 – Джереми Бентам, ағылшын құқықтанушы және философ (ту. 1748)
1861 – Камилло Бенсо, Кавур графы, итальяндық саясаткер, Италияның 1-ші премьер-министрі (ту. 1810)
1865 – Уильям Квантрилл, Америка Азамат соғысындағы Конфедерация партизандық отрядының басшысы (ту. 1837)
1878 – Роберт Стирлинг, шотландтық пастор және инженер, Стирлинг қозғалтқышын ойлап тапты (ту. 1790)
1881 – Анри Вьюхтемп, бельгиялық скрипкашы және композитор (ту. 1820)
1891 – Джон А. Макдональд, шотландтық-канадтық заңгер және саясаткер, Канаданың 1-ші премьер-министрі (ту. 1815)

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1916 – Юань Шикай, қытайлық генерал және саясаткер, Қытай Республикасының 2-ші президенті (ту. 1859)
1922 – Лилиан Расселл, американдық актриса және әнші (ту. 1860)
1935 – Джулиан Бинг, Вимидің 1-ші виконты Бинг, ағылшын фельдмаршалы және саясаткер, Канаданың 12-ші генерал-губернаторы (ту. 1862)
1939 – Константин Ной, Меглено румыны редакторы және профессоры (ту. 1883)
1941 – Луи Шевроле, американдық жарыс жүргізушісі және бизнесмен, Chevrolet және Frontenac Motor Corporation компанияларын құрды (ту. 1878)
1946 – Герхард Хауптман, неміс романист, ақын және драматург, Нобель сыйлығының лауреаты (ту. 1862)
1947 – Джеймс Агат, ағылшын жазушысы және сыншысы (ту. 1877)
1948 – Луи Люмьер, француз кинорежиссері, продюсері және сценарий авторы (ту. 1864)
1955 – Макс Мелдрум, шотланд австралиялық суретші және педагог (ту. 1875)
1961 – Карл Густав Юнг, швейцариялық психиатр және психотерапевт (ту. 1875)
1962 – Ив Клейн, француз суретшісі (ту. 1928)
1962 – Том Филлис, австралиялық мотоцикл жарыскері (ту. 1934)
1963 – Уильям Базиотс, американдық суретші және академик (ту. 1912)
1968 – Роберт Ф. Кеннеди, американдық сарбаз, заңгер және саясаткер, АҚШ-тың 64-ші Бас прокуроры (ту. 1925)
1976 – J. Paul Getty, американдық бизнесмен, Getty Oil Company компаниясын құрды (ту. 1892)
1979 – Джек Хейли, американдық актер (ту. 1897)
1982 – Кеннет Рексрот, американдық ақын және академик (ту. 1905)
1983 – Ханс Лейп, неміс жазушысы, ақыны және драматург, «Лили Марлен» әнінің сөзін жазған (ту. 1893)
1991 – Stan Getz, американдық саксофонист және джаз жаңашылы (ту. 1927)
1994 – Марк Макманус, шотландтық актер (ту. 1935)
1994 – Барри Салливан, американдық киноактер (ту. 1912)
1996 – Джордж Дэвис Снелл, американдық генетик және иммунолог; 1980 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын гистоқосақтығы туралы зерттеулері үшін алған (ту. 1903)
2005 – Энн Банкрофт, американдық кино актрисасы; 1963 жылы «The Miracle Worker» фильмі үшін үздік әйел актер сыйлығының лауреаты (ту. 1931)
2006 – Билли Престон, американдық әнші-күйші, пианист және актер (ту. 1946)
2009 – Жан Доссе, француз-испан иммунологы және академик; иммунологиялық реакцияның генетикалық негізін зерттегені үшін 1980 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алған (ту. 1916)
2012 – Владимир Крутов, ресейлік хоккейші; Игорь Ларионов пен Сергей Макаровпен бірге әйгілі KLM Line құрамын жасаған (ту. 1960)
2013 – Джером Карл, американдық кристаллограф және академик; 1985 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын химиялық қосылыстардың молекулалық құрылымын зерттеуі үшін алған (ту. 1918)
2013 – Эстер Уильямс, американдық жүзуші және актриса (ту. 1921)
2014 – Лорна Уинг, ағылшын психиатры және дәрігері; аутизмді зерттеуде алғашқы қадамдар жасаған (ту. 1928)
2015 – Винсент Буглиози, американдық заңгер және жазушы; Tate–LaBianca кісі өлтіру ісі бойынша прокурор (ту. 1934)
2015 – Людвик Вачулик, чех журналисі және жазушысы; Прага көктемін шабыттандырған «Екі мың сөз» еңбегімен танымал (ту. 1926)
2016 – Виктор Корчной, ресейлік шахмат гроссмейстері; әлем чемпионы атағын алмай кеткен ең үздік ойыншылардың бірі (ту. 1931)
2016 – Питер Шаффер, ағылшын драматургі және сценарий авторы; оның шығармаларына «Экус» және «Амадей» кіреді (ту. 1926)