Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Британдық Сейлон (қазіргі Шри-Ланка) тәуелді колониясында сэр Дон Барон Джаятилака басқаратын үкімет британ королі мен үкіметіне өздерінің үнемі қолдауын білдірді.
After the outbreak of the Second World War, in the British Crown Colony of Ceylon (modern day Sri Lanka), the government of Sir Don Baron Jayatilaka assured the British King and his government of its continued support.
Соғыс дайындықтары
Британдықтар 1796 жылдан бастап аралдың жағалау аймақтарын басып алды, бірақ 1917 жылдан кейін колонияда британдық әскерлердің тұрақты гарнизоны болмады. Цейлон қорғаныс күштері мен Цейлон әскери-теңіз күштерінің ерікті резерві жұмылдырылды және кеңейтілді. Корольдік теңіз флоты Трикомалиде теңіз қондырғыларын сақтап тұрды, ал Корольдік әуе күштері (RAF) соғыстан көп бұрын Трикомалидегі Қытай шығанағында әуежай салды. Сингапурдың құлауынан кейін Корольдік теңіз флотының Шығыс Үндістан станциясы Коломбоға, содан кейін Трикомалиге көшірілді. Адмирал сэр Джеффри Лейтон Цейлонның Бас қолбасшысы болып тағайындалды, авиация вице-маршалы Джон Д'Албиак әуе күштерінің қолбасшысы болып тағайындалды және адмирал сэр Джеймс Сомервилл Британдық Шығыс флотының қолбасшысы болып тағайындалды. Әскер штабы Коломбо мұражайының ғимаратында құрылды, ал ұрыс операциялары бөлмесі Коломбодағы Бишоп колледжінде орналастырылды. Теңіз штабы HMS Lanka кемесіне көшірілді, оның операциялық бөлмесі жер астындағы орталықта қалыптасты, ал адмирал Лейтон өзінің штабын Хатшылықта құрды. Адмирал Сомервилл Виктория Аркади теңіз офицерлерінің үйіне іргелес орналасқан Корольдің портының басшысының үйін иеленді. Құрлықтағы бекіністер Коломбодағы төрт және Трикомалидегі бес жағалау батареясынан тұрды; олар соғысқа дейін салынған. Әуе қорғанысы 1941 жылдан бастап кеңейтілді, RAF Коломбоға жақын Ратмаланадағы азаматтық әуежайды басып алды, оның штаб-пәтері Кандавалада құрылды. Галле қаласына жақын Коггала қаласында тағы бір әуежай тез салынып бітті, сондай-ақ елдің әртүрлі жерлерінде бірнеше уақытша ұшу-қону жолақтары салынды, олардың ең ірісі Коломбодағы жарыс жолындағы әуежай болды. Цейлонға бірнеше RAF эскадрильялары жіберілді. Соғыс кезеңінде бірнеше Достастық бөлімшелері де Цейлонға орналасты.
The British had occupied the coastal areas of the island since 1796, but after 1917 the colony had no regular garrison of British troops. The Ceylon Defence Force and Ceylon Navy Volunteer Reserve were mobilised and expanded. The Royal Navy maintained naval installations in Trincomalee and the Royal Air Force (RAF) had established an aerodrome in China Bay, Trincomalee long before the war. After the fall of Singapore the Royal Navy's East Indies Station was moved to Colombo and then to Trincomalee. Admiral Sir Geoffrey Layton was appointed Commander in Chief, Ceylon with Air Vice Marshal John D'Albiac Air Officer Commanding and Admiral Sir James Somerville appointed commander of the British Eastern Fleet. The army headquarters were established at the Colombo Museum building, while the Fighter Operations Room was setup at Bishop's College, Colombo. Naval headquarters was moved to HMS Lanka and its operations room took form in an underground center and Admiral Layton established his headquarters at the Secretariat. Admiral Somerville took over the house of the King's Harbour Master adjoining the Victoria Arcade Navy officer's mess. The fixed land defences consisted of four coastal batteries at Colombo and five at Trincomalee; these were established prior to the war. Air defences were expanded starting in 1941 with the RAF occupying the civil airfield at Ratmalana near Colombo with its station headquarters set up at Kandawala. Another airfield was rapidly built at Koggala near Galle and several temporary airstrips were built across the country, with the largest at Colombo Racecourse Airstrip. Several RAF Squadrons were sent to Ceylon. Several Commonwealth units were also stationed in Ceylon for the duration of the war.
Цейлондық еріктілер
Басқа британдық колониялардағыдай, Цейлонда да әскери шақыру қолданылмады. Дегенмен, цейлондықтар өз еріктерімен қызметке шақырылуына ынталандырылды. Соғыс бойында көптеген адамдар ерікті болып тіркелді, олардың көпшілігі Сейлон қорғаныс күштеріне қосылды, ол резервтік бөлімнен 10 жаяу әскер батальоны, 3 артиллерия полкі және қолдау бөлімшелерінен тұратын жұмылдырылған күшке дейін кеңейтілді. Цейлондық бөлімшелер бірінші рет Цейлоннан тыс жерде, Кокос аралдарындағы бүлікке дейін құрамалармен орналастырылды, содан кейін цейлондық бөлімшелердің теңіздегі орналасуы, бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, тоқтатылды. Цейлондықтар ерікті түрде Британ армиясына, Корольдік әуе күштеріне (RAF) және Корольдік теңіз күштеріне қосыла берді. Оларды Британ армиясының алдыңғы қатардағы бөлімдеріне ауысуды сұраған Сейлон қорғаныс күштерінің қызметкерлері толықтырды. Олар Бірмада, кейін Малайяда қызмет етті. Цейлондықтар Италиядағы Корольдік инженерлерде, ал Таяу Шығыста және Солтүстік Африкада Корольдік армиялық қызмет корпусында қызмет етті. Әскери полицияның Сейлон корпусының 1-ші батальоны 1949 жылға дейін Малайяда қызмет етті. Соғыс кезінде Ұлттар Достастығы күштерінде қызмет еткендердің бірнешеуі 1948 жылы Цейлон тәуелсіздік алғаннан кейін Шри-Ланка Қарулы Күштеріне қатарына қосылды; олардың ішінде генерал Д. С. Аттыгале, генерал-майор Антон Муттукумару, генерал-майор Бертрам Хейн, генерал-майор Ричард Удугама, генерал-майор Х. В. Г. Виджейкоун және әуе вице-маршалы Эдвард Амерасакера болды.
As with other British Colonies conscription was not implemented in Ceylon. However, Ceylonese were encouraged to volunteer for service. Many volunteered throughout the war, most joining the Ceylon Defence Force, which was expanded from a reserve unit to a mobilised force of 10 infantry battalions, 3 artillery regiments and support units. For the first time, Ceylonese units were deployed outside Ceylon in formation until the Cocos Islands Mutiny after which deployment overseas of Ceylonese units was stopped with a few exceptions. Ceylonese continued to volunteer and joined the British Army, RAF and the Royal Navy. They were supplemented by personnel of the Ceylon Defence Force who requested transfer to front line units of the British Army. They served in the Burma and later in Malaya. Ceylonese served in the Royal Engineers in Italy and with the Royal Army Service Corps in the Middle East and North Africa. The 1st battalion, the Ceylon Corps of Military Police, served in Malaya till 1949. Several of those who served with Commonwealth Forces during the war went on to serve in the Sri Lankan Armed Forces after Ceylon gained independence in 1948; these include General D. S. Attygalle, Major General Anton Muttukumaru, Major General Bertram Heyn, Major General Richard Udugama, Major General H. W. G. Wijeyekoon and Air Vice Marshal Edward Amerasakera.
Цейлон әскери-теңіз күштерінің еріктілер резерві
Сейлон әскери-теңіз күштерінің ерікті резерві Корольдік әскери-теңіз флотына қосылды. "Самсон" және "Голиаф" порт комиссиясы буксирлерінде тәжірибе жинағаннан кейін, ол траулерлерді және Антарктика кит аулау кемелерін мина тазалаушы кемелерге айналдырып, оларды қару-жарақ, суасты кемелерін анықтау жабдықтары және суастына қарсы қару-жарақтармен жабдықтап пайдаланды. Олар: H.M. кемелері "Овердала Вайке" (Сейлон үкіметі сатып алған алғашқы кеме), "Окапи", "Семла", "Самбхур", "Хокса", "Балта" және H.M. буксирлері "Барнет" және "C405". Бұған қоса, ол бірнеше моторлы балық аулау кемелерін (МБК) және түрлі қосымша кемелерді пайдаланды. Барлық кемелерді тек CRNVR қызметкерлері басқарды. Бұл кемелердің мақсаты – порттарға жақын су аймақтарын тазалау және күзету болғанмен, олар Цейлон суларынан тыс жерлерде ұзақ миссияларда да жиі қолданылды. Осы операциялар барысында кемелер жаудың отына түсті, атып түсірілген жапондық ұшақтардан маңызды ақпаратты қалпына келтірді, Бірма майданы ашылғаннан кейін екі МБК-де порттық міндеттерді орындау үшін Акиябқа барды және итальяндық "Эритрея" колониялық кемесінің капитуляциясын қабылдап, оны жүлделі экипажбен бірге портқа сүйеуге шақырылды.
The Ceylon Navy Volunteer Reserve was taken over by the Royal Navy. Cutting its teeth on the Port Commission Tugs Samson and Goliath, it later manned and operated trawlers and Antarctic whalers converted as Minesweepers and fitted out with guns, submarine detection equipment and anti submarine weaponry. They were H. M. Ships Overdala Wyike (the first ship to be purchased by the Government of Ceylon), Okapi, Semla, Sambhur, Hoxa, Balta and H. M Tugs Barnet and C405. In addition it manned several Motor Fishing Vessels (MFV) and miscellaneous auxiliary vessels. All were manned exclusively by CRNVR personnel. These ships were meant to sweep and guard the approaches the harbours but were also often used on extended missions outside Ceylon waters. In the course of these operations, the ships came under enemy fire, recovered essential information from Japanese aircraft shot down, sailed to Akyab after the Burma front was opened in two FMVs for harbour duties, and was called upon to accept the surrender of the Italian colonial ship Eritrea and escort her to port with a prize crew on board.
Кокос аралдарындағы көтеріліс
Соғыс кемесінің және соғыс крейсерінің батып кетуі, сондай-ақ Сингапурдың құлауы британдықтардың жеңіссіздігі туралы мифті мәңгілікке жойды. Осы жағдайдың фонында және троцкишіл Ланка Сама Самажа партиясының қоздырысымен Кокос аралдарындағы Хорсбург аралындағы әскерлер түні бойы көтеріліс жасап, аралдарды жапондықтарға беруді көздеді. Бірақ көтеріліс бір сағаттың ішінде басылды, ал көтерілісшілердің үшеуі кейіннен атылды – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көтеріліс жасағаны үшін өлім жазасына кесілген жалғыз Британ Достастығының сарбаздары. Көтерілістен кейін британдықтар Цейлондық жауынгерлік әскерлерін пайдалануды тоқтатты, бірақ Таяу Шығыстағы тыл аймақтарында бірнеше жабдықтау және көлік бөлімшелері қолданылды. Цейлонның қорғанысын 7-ші Австралия дивизиясы және 1-ші (Африкалық) дивизиясының бөлімдері нығайтты, себебі аралдың стратегиялық маңызы зор болды және ол Британ империясының барлық каучук қорларын қамтитын.
The sinking of the battleship and the battlecruiser , and the subsequent fall of Singapore, punctured forever the myth of British invincibility. Against this backdrop, and on the agitation of the Trotskyist inspired Lanka Sama Samaja Party, soldiers of the on Horsburgh Island in the Cocos Islands mutinied on the night, intending to hand the islands over to the Japanese. The mutiny was suppressed within an hour, however, and three of the mutineers were later executed — the only British Commonwealth soldiers to be executed for mutiny during the Second World War. Following the mutiny the use of Ceylonese combat troops was discontinued by the British, although a number of supply and transport units were used in the rear areas in the Middle East. The defences of Ceylon were reinforced by the 7th Australian Division and elements of the 1st (African) Division because of the island's strategic importance, holding almost all the British Empire's resources of rubber.
Жапондықтардың Цейлонға шабуыл жасауы
Пасха жексенбісіндегі шабуыл – 1942 жылғы 5 сәуірде (Пасха жексенбісі) Жапонияның Коломбоға жасаған әуе шабуылы; бірнеше күннен кейін Тринкомали да шабуылға ұшырады. Шабуылдардың әскери салдары айтарлықтай болғанымен, оның нәтижесінде екі крейсер мен бір әуе кемесі бар бірнеше кеме батып, Цейлон халқына тигізген әсері одан да зор болды, себебі олар Нанкиндегі жаппай қырғынды және жапондықтардың оккупацияланған елдерде жасаған қатыгездіктерін естіген еді. Шабуылдан кейін азаматтар Коломбо мен Цейлоннан қайықпен Индияға үрейлі түрде қашуға кірісті.
The Easter Sunday Raid was the air raid carried out by Japan on Easter Sunday (5 April) 1942 on Colombo; a few days later Trincomalee was also attacked. Although the military effect of the raids was substantial it resulted in the sinking of several ships including two cruisers and an aircraft carrier, the effect on the Ceylonese population was far greater as it had heard of the Nanjing Massacres and of the act of brutality of the Japanese in occupied countries. The civilian population began a panicked fleeing of Colombo and of Ceylon by boat to India following the raid.
Оппозиция және отаршылдыққа қарсы ұлтшылдық
Сейлон соғысына қарсылық болды, әсіресе жұмысшылар мен ұлтшылдар арасында (мысалы, Сейлон ұлттық конгресі), троцкистік Ланка Сама Самажа партиясы (немесе "Самасамажистер") ынталандырған, тәуелсіздік қозғалысын қолдаған және соғысқа қарсы қозғалысты басқарған. Сейлон Коммунистік партиясы да соғысқа қарсы қозғалысты қолдады, себебі олар оны империалистердің соғысы деп санайтын, бірақ 1941 жылы Германия Кеңес Одағына шабуыл жасағанда, британдықтарды қолдап, соғыс қозғалысына қосылды. Алайда, халықтың көп бөлігі жапондықтардың жеңісінен қорқып отырды. Буддистер арасында неміс текті буддалық монахтардың "жау шетелдіктер" ретінде ұсталғанына ашу туды, ал неміс және итальяндық рим-католик дін қызметкерлері ұсталған жоқ. Үкіметтік партияның екі жас мүшесі, Джуниус Джаявардене (кейін президент болды) және Дадли Сенанаяке (кейін үшінші премьер-министр болды) британдықтарды құлату үшін жапондықтармен ынтымақтастық туралы сөйлесті. Бұл сөйлестіктер одан әрі дамымады, өйткені одан әлдеқайда үлкен Д. С. Сенанаяке (кейін бірінші премьер-министр) оларды тоқтатты. Тәуелсіздік күрескерлері министрлердің британдық соғыс күшін қолдауына қарсы шықты. Жергілікті министрлер Сейлон салық төлеушілерінің ақшасын британдық соғыс күш-жігеріне беру туралы ұсыныстар енгізді, оған Мемлекеттік кеңестің тәуелсіздік жақтастары қарсылық көрсетті. Австралиялық және британдық, сондай-ақ жергілікті әскерлер арасында аз нәтижелі үгіт-насихат жұмыстары жүргізілді. 1939 жылдың қарашасынан бастап және 1940 жылдың бірінші жартысында британдық плантацияларда спонтанды ереуілдер болды, олардың басты мақсаты ұйымдасу құқығын алу болды. Екі негізгі плантациялық кәсіподақ болды: Натеса Айердің Сейлондық Үндістан конгресі және Самасамажистер жетекшілігіндегі Бүкіл Сейлондық егіншілер одағы (кейін Ланка егіншілер одағы, ЛЕВУ). Орталық провинцияда ереуілдер Маул Оя плантациясындағы ереуілде өршіп, Самасамажистер басқарды. Мөл Оядан кейін ереуілдер оңтүстікке қарай Уваға тарады, ереуілдер ұзақтығына қарай күшейді және жұмысшылар Самасамажистердің радикалды басшылығын іздеуді жиілетті. Троцкистік көшбасшы Н. М. Перера 12 мамырда Бадулладағы үлкен митингте сөз сөйледі, бірақ тыйым салынғанмен полиция әрекет ете алмады. Вейсса плантациясында жұмысшылар сайланған кеңес құрды және инспектор жұмысшылар кеңесімен кеңесе отырып жұмыс істеуге келісті. "Заң мен тәртіпті" қалпына келтіруге барған қарулы полиция тобы жұмысшылар тарапынан қарусыздандырылды. Ереуіл толқыны ақырында полиция тарапынан жасалған террорлық шаралармен, сондай-ақ Уваны елден бір аптадан астам уақытқа бөліп тұрған су тасқынымен жеңілді. Алайда, отарлық билік тәуелсіздік күресінің күшейіп бара жатқанын байқады. Дюнкерктен кейін британдық отарлық билік үрейленді (ондаған жылдардан кейін жарияланған құпия құжаттарда көрсетілгендей), және ЛССП Мемлекеттік кеңесінің мүшелері Н. М. Перера және Филипп Гунавардена және басқалары 18 маусымда тұтқындалды. Самасамажист баспасөзіне шабуыл жасалып, жабылды. Партияның ашық жұмысын іс жүзінде мүмкін емес ететін ережелер қабылданды. Британдық отаршылдық билікке қарсылық күшейе берді. Элита арасында жетекші клубтардағы түрлі-түсті дискриминацияға наразылық болды. Азаматтық қорғаныс комиссары сэр Оливер Эрнест Гуонетильке британдық Сейлон командирі, адмирал Лейтон өзін "қара иттің ұлы" деп атағанын айтты. Жапондықтар басып алған Сингапур мен Малайядағы Сейлондықтар Нацистік Германия құрған, Нетаджи Субхас Чандра Боздың тікелей басшылығымен Үндістан Ұлттық Армиясының "Ланка полкін" құрды. Оларды су асты кемесімен Сейлонға тасымалдау жоспарланған, тәуелсіздік күресін бастау үшін, бірақ бұл жоспар сәтсіз аяқталды. LSSP басшылары күзетшілерінің көмегімен қашып құтылды. Олардың бірнешесі Үндістанға қашып, сондағы күреске қатысты, соғыстан бұрын қалыптасқан жағдайды, Үндістан мен Сейлонның тәуелсіздік күресінің байланысты екенін көрсетті. Алайда, Филиптің ағасы Роберт Гунавардена басқаратын үлкен контингент қалды.
There was some opposition to the war in Ceylon, particularly among the workers and the nationalists (such as the Ceylon National Congress), encouraged by the Trotskyist Lanka Sama Samaja Party (or "Samasamajists"), which supported the independence movement and led the anti war movement, made it clear that it did not side with either the Axis powers or the Allies and considered the war an internationalist one. The Communist Party of Ceylon too supported the anti war movement as they saw it also as a war of imperialists, but in 1941 when Germany attacked the Soviet Union they joined the war movement in support of the British calling it a people's war. But much of the populace dreaded a Japanese victory. Among Buddhists, there was anger that Buddhist monks of German origin were interned as 'enemy aliens' whereas German and Italian Roman Catholic priests were not. Two young members of the Governing Party, Junius Jayawardene (who later became President) and Dudley Senanayake (later the third Prime Minister), held discussions with the Japanese with a view to collaboration to oust the British. These discussions did not go further since the much older D. S. Senanayake (later the first Prime Minister) stopped them. Independence agitators turned to opposition to the Ministers' support for the British war effort. The local Ministers brought motions gifting the Ceylonese taxpayers' money to the British war effort, which were opposed by the pro independence members of the State Council. Propaganda was carried out among the troops, Australian and British as well as indigenous with little effect. Starting in November 1939 and during the first half of 1940 there was a wave of spontaneous strikes on the British owned plantations, basically aimed at winning the right of organisation. There were two main plantation unions, Natesa Iyer's Ceylon Indian Congress and the All Ceylon Estate Workers Union (later the Lanka Estate Workers Union, LEWU) led by Samasamajists. In the Central Province the strike wave reached the zenith on the Mool Oya Estate strike, which was led by Samasamajists. After Mool Oya, the strike wave spread southward towards Uva, the strikes became more prolonged and the workers began to seek the militant leadership of the Samasamajists more and more. The Trotskyist leader N. M. Perera addressed a large meeting in Badulla on 12 May, and the police were powerless to act, although it was banned. At Wewessa Estate the workers set up an elected council and the Superintendent agreed to act in consultation with the Workers' Council. An armed police party that went to restore 'law and order' was disarmed by the workers. The strike wave at last was beaten back by a wave of terror by the police, aided by floods which cut Uva off from the rest of the country for over a week. However, the colonial authorities were finding that the independence struggle was becoming too powerful. After Dunkirk, the British colonial authorities reacted in panic (as revealed in secret files released decades later) and the LSSP State Council members N. M. Perera and Philip Gunawardena and others were arrested on 18 June. The Samasamajist press was raided and sealed. Regulations were promulgated which made open party work practically impossible. Public opposition to British colonial rule continued to grow. Among the elite there was irritation at the colour bar practised by the leading clubs. Sir Oliver Ernest Goonetilleke, the Civil Defence Commissioner complained that the British commander of Ceylon, Admiral Layton called him a 'black bastard'. Ceylonese in Japanese occupied Singapore and Malaya formed the 'Lanka Regiment' of the so called Indian National Army which had been established by Nazi Germany, directly under Netaji Subhas Chandra Bose. A plan was made to transport them to Ceylon by submarine, to begin the independence struggle, but this was abortive. The LSSP leaders were able to escape, with the help of one of their guards. Several of them fled to India, where they participated in the struggle there, underscoring what had been established before the war, that India's and Ceylon's independence struggles were interlinked. However, a sizable contingent remained, led by Robert Gunawardena, Philip's brother.