Кіріспе
Шри-Ланка армиясының аға офицері генерал-лейтенант Дензил Лакшман Коббекадува, RWP, RSP, VSV, USP (27 шілде 1940 – 8 тамыз 1992) – 1971 жылғы көтеріліс пен Шри-Ланка азамат соғысында қызмет еткен Шри-Ланка армиясының аға офицері. Британ армиясында оқыған Коббекадува әскери мансабын броньды корпус офицері ретінде бастады. 1966 жылы болған Сейлон төңкерісіне қатысқан деген айыптамамен қызметтен шеттетілді, 1970 жылы қайта қызметке орналып, 1971 жылғы көтеріліске дейін және оның кезінде ішкі қауіпсіздік қызметіне тағайындалды. Офицер-инструктор болып қысқа уақыт қызмет еткеннен кейін, Шри-Ланка бронетанкті корпусының 1-ші барлау полкіне қолбасшылық етуден бұрын бірнеше басқару органдарына штаб офицері болып тағайындалды. 1980 жылдардың ортасында аудандық әскери үйлестіруші офицер болып қызмет еткен соң, Бірлескен операциялар бас қолбасшылығының бас штабына қосылды. Бірлескен операциялар бас қолбасшылығында Вадамараччи операциясын жоспарлауға жетекшілік етті, оның барысында үш бригаданың біріне қолбасшылық етті. 1-ші және 2-ші дивизиялардың бас офицері, Шығыс сектордың операциялар бойынша жалпы қолбасшысы, содан кейін Солтүстік сектордың операциялар бойынша жалпы қолбасшысы болып қызмет етті. Ол «Гажасинге» және «Балавегая» сияқты бірнеше ірі әскери операцияларды жүргізді. Жаффна түбегін қайта басып алу мақсатындағы «Соңғы санау» операциясын бастау қарсаңында қаза тапты. Ол және оның штабының көп бөлігі, Кейтс аралында жер минасына шағылысқан Land Rover көлігінде болған кезде қаза тапты.
Lieutenant General Denzil Lakshman Kobbekaduwa, RWP, RSP, VSV, USP (; 27 July 1940 – 8 August 1992) was a senior Sri Lankan Army officer who served in the 1971 Insurrection and the Sri Lankan Civil War. Having trained with the British Army, Kobbekaduwa started his military career as an armoured corps officer. He was suspended following an alleged Ceylonese coup d'état attempt in 1966 and was reinstated in 1970 attached to internal security prior to and during the 1971 Insurrection. Following a brief stint as an officer instructor, he served as a staff officer attached several commands before commanding the 1st Reconnaissance Regiment, Sri Lanka Armoured Corps. In the mid 1980s he served as district military coordinating officer before joining the general staff of the Joint Operations Command. At Joint Operations Command, he led the planned of the Vadamarachchi Operation, during which he commanded one of the three brigades. He served as the general officer commanding, the 1st Division and the 2nd Division; Overall Operations Commander, Eastern Sector before taking up command as Overall Operations Commander, Northern Sector. During which he held several major military operations such as Operation Gajasinghe and Operation Balavegaya. He was killed on the eve of launching Operation Final Count Down to recapture the Jaffna Peninsula, when he was mortally wounded and much of his senior staff in his command killed when the Land Rover they were travelling in hit a land mine in the island of Kayts.
Ерте өмір және білім
Ол Кандиде Радала әулетінде дүниеге келді. Әкесі Локу Бандара Коббекадуа, анасы Лона Ратватте болды. Ол олардың екінші баласы және үш ұлының үлкені еді. Балалық шағын Кадуганнавадағы Меникдивела ауылындағы Делдения валауасында және Кандиге жақын Амунугама ауылындағы Амунугама валауасында өткізді. Оның інісі - саясаткер Гектор Коббекадуа. Ол бастауыш білімін Хиллвуд колледжінде алды. 1948 жылы Кандидегі Тринити колледжіне қабылданды. Колледж атынан регби, хоккей және крикеттен өнер көрсетті. 1959 жылы колледждің 1XV командасының капитаны болды, регбиден Тринити Арыстаны жеңіп алды және мектеп префекті болды. Сейлон университетіне (Перадения) қабылданса да, ол әскери карьераны таңдады.
Ерте мансап
Коббекадува 1960 жылдың мамыр айында Цейлон армиясына офицер-курсант ретінде қабылданды. Дияталавадағы Армиялық оқу орталығында базалық дайындықтан өткен соң, ол офицерлік білім алу үшін Sandhurst Корольдік әскери академиясына Г. Х. Де Силва және тағы екі цейлондық курсантпен бірге 29-шы топқа қабылданды. 1962 жылы Цейлонға оралғаннан кейін, ол Цейлон бронетанктік корпусының 1-ші барлау полкіне екінші лейтенант болып кірді. Бірнеше айдан соң ол Ұлыбританияға полк сигналдық офицерлерінің курсына оқуға қайта оралды. Лейтенант дәрежесіне көтерілген ол 1964 жылы Бовингтон лагеріндегі Корольдік бронетанктік корпусының оқу бөлімінде алты айлық бронетехниканы басқару курсын өтті. 1965 жылы елге оралғаннан кейін 1-ші барлау полкіне қайта қосылды.
Күші жойылды
1967 жылы Коббекадуа, Сейлон армиясының қолбасшысы генерал-майор Ричард Удугаманың қатысқандығы күдіктелген мемлекеттік төңкеріс әрекетінен кейін міндетті демалысқа жіберілді. Удугама кандиялық және Коббекадуаның туысы болған. Демалыс кезінде ол шаруашылықпен айналысып, регбиге белсенді қатысты. Мектепте регби ойнаған ол Армия спорт клубында Клиффорд кубогы турнирінде өнер көрсетіп, содан кейін Сейлон құрама командасының құрамына іліккен. Канди спорт клубына қосылып, 1969 жылы команданы Клиффорд кубогында күміс жүлдегер атандырды. Ол сондай-ақ мектеп және ұлттық регби командаларын жаттықтырды. Кейін ұлттық деңгейде төрешілік жасап, регбиді басқарды. Бұған қоса, Дункан Уайт спорт қорының мүшесі болып қызмет етті.
Көтеріліс
1970 жылғы жалпы сайлауда оның тағы бір туысы Сирима Бандаранайке премьер-министр болып сайланғаннан кейін, Коббекадува барлық айыптардан ақталды және капитан шенімен қайта қызметке кірісті. Одан кейін ол, жақында лейтенант-полковник болып тағайындалған Анурудда Ратватте басқаратын, жаңа құрылған Армияның Далалық қауіпсіздік бөлімшесіне бекітілді. Далалық қауіпсіздік бөлімшесіне 1962 жылғы төңкеріс әрекетінде Бандаранайке алған тәжірибеге сүйене отырып, премьер-министрге қарсы ішкі қауіп-қатерлерді анықтау және оны қорғау міндеті жүктелді. Өзі басқаратын әскери полиция бөлімінің тергеулері нәтижесінде Коббекадува үкіметті жастардың бүліктерінің басталуы алдында ескертті. 1971 жылдың 5 сәуірінде JVP бүлігі басталғанда, ескертулер расталды, бұл үкімет пен әскерді оның масштабы мен ауқымымен дайын емес күйде тапты. Бүлік басталғаннан кейін көп ұзамай Коббекадува премьер-министр Сирима Бандаранайке қауіпсіздігіне жауапкершілік жүктеді.
Қызметкерлер штабының қызметкері
1972 жылғы маусымда майор шеніне көтеріліп, 1975 жылы Камберлидегі Ұлыбритания армиясының штабтық колледжіне командалық және штабтық курсқа жіберілді. 1976 жылы елге оралғаннан кейін Дияталавадағы Армия оқу орталығына офицер-оқытушы болып бекітілді, содан кейін Армия штабында штаб офицері болып тағайындалды. 1977 жылы үкімет ауысқаннан кейін ол қайтадан міндетті демалысқа жіберілді, бірақ көп ұзамай Үндістаннан заңсыз көші-қонға қарсы күресу үшін 1960 жылдардың басынан бері жалғасып келе жатқан Заңсыз көші-қонға қарсы күрес тобының (TaFAII) құрамында Жаффнаға жіберілді. Онда қызмет еткен кезінде ол тамил радикализмінің басталуында Жаффна түбегін жақсы түсінуге мүмкіндік алды, бұл Шри-Ланка азамат соғысына әкелді. 1979 жылдың наурыз айынан бастап 1979 жылдың желтоқсанына дейін ол 1979 жылғы №48 «Терроризмге қарсы іс-қимыл (арнайы ережелер)» заңының ережелеріне сәйкес кең өкілеттіктермен Жаффнаға қауіпсіздік күштерінің қолбасшысы ретінде жіберілген бригадир Тисса Вератунганың бас штаб офицері болып қызмет етті. 1980 жылы Жаффнадағы қауіпсіздік күштерінің қолбасшысының штаб офицері болды. 1981 жылғы сәуір айында подполковник шеніне көтеріліп, келесі жылы Армия штабына G бөлімінің бас штаб офицері (1-ші дәреже) болып ауыстырылды.
Әуежай командасы
1983 жылғы маусымда ол Шри-Ланка бронетанкті корпусының 1-ші барлау полкінің командирі болып тағайындалды. Рок Хаус армия лагерінде орналасқан ол 1983 жылғы шілдеде болған "Қара шілде" тәртіпсіздіктері кезінде Коломбо қаласына әскерлері мен бронетранспорттарын жөнелтті. 1985 жылы Вавуния ауданының әскери үйлестірушісі болып тағайындалып, қыркүйек айында полковник шеніне көтерілді. 1987 жылы ол генерал-лейтенант Сирил Ранатунга басқаратын Бірлескен операциялар басқармасына ауысудан бұрын Тринкомали ауданының әскери үйлестірушісі болып тағайындалды. Президент Ж.Р.Джайвардене және Ұлттық қауіпсіздік министрі Лалит Атулаттмудали операцияға саяси жауапкершілікті жүктеді және 1987 жылғы 4 маусымда Үндістан әуе күшінің күш көрсетуі – Пумала операциясы кезінде, қоршауда қалған Тамил жолбарыстарына Жаффнаға жабдықтар тастауынан кейін оны тоқтатты, бұл Үндістан-Шри-Ланка келісіміне әкеп соқты.
Бас штаб қызметкері
1987 жылдың желтоқсанында ол Біріккен операциялар қолбасшылығының бас штаб офицері болып тағайындалды және Корольдік қорғаныс колледжінде оқуға жіберілді. Алайда, ол сол жылы оқуға түсуден бас тартып, 1988 жылы президент Дж. Р. Джейварденемен бірге төртінші SAARC саммитіне Исламабадқа барды. Оралғаннан кейін 1989 жылы Корольдік қорғаныс колледжіне жіберілді, бірақ курстың ортасында қайта шақырылды. Дегенмен, британ үкіметі курстың ортасында қайта шақыру себебін сұрағаннан кейін, ол дереу қайта жіберілді.
Жоғары командалық
1990 жылдың 1 қаңтарында генерал-майор болып тағайындалып, Панагода гарнизонында орналасқан 1-ші дивизияның бас офицері болды. 1990 жылдың маусымындағы бейбіт келіссөздерінің сәтсіз аяқталуынан кейін Елам соғысы II немесе азамат соғысының екінші кезеңіндегі жаушылық қайта басталғаннан соң Коббекадуа Шығыс облысына Шығыс сектордың Бас операциялар қолбасшысы болып ауыстырылды. Шілде айында ол 2-ші дивизияның бас офицері және Солтүстік сектордың Бас операциялар қолбасшысы болып тағайындалды, сол арқылы солтүстік облыстағы әскери операцияларды басқарды, штабы Анурадхапурада орналасқан. Ол "Гажасинге операциясын" бастады, Килиноччиден әскерлерді шығарып алып, Жафна түбегін материкпен байланыстыратын стратегиялық маңызы бар Пил өткеліндегі әскерлік гарнизонды нығайтты. База маңына жаңа бекіністер салынып, оның аумағы кеңейтілді. 1991 жылдың 10 шілдесінде Пил өткелі "Чарльз Энтони операциясы" деп аталған LTTE шабуылына ұшырады, бұл олардың алғашқы қанатын қолданған шабуылы болды. Шри-Ланка Синха полкінің 6-шы батальонының 800 әскері қарсы тұрды.
Балавегая операциясы
Осы кезде генерал-майор Коббекадува "Балавегая" операциясы деп аталатын амфибиялық шабуыл жасауды ұсынды. Шри-Ланка әскери тарихында алғаш рет амфибиялық шабуыл жасалып, "Балавегая" операциясының жоспарлары Коломбодағы Бірлескен операциялар штабында жасалды. LTTE қоршауындағы лагерьді құтқару және басып алынған аумақты қайтару үшін 8000 әскер жөнелтілді. Бұл десанттық кемелер мен тікұшақтарды пайдаланатын амфибиялық операция болды. Операция барысында LTTE қарсыласуының күштілігі кейбір батальон командирлерін операцияны уақытша тоқтатуды қарастыруға мәжбүр етті, бірақ генерал Коббекадуа мен бригадир Виджая Вималаратне оны әскерге алдыңғы шепке қосылу үшін жалғастыру керек деп шешті. 1991 жылдың 14 шілдесінде топ Веттилайкерниде (Vettilaikkerni) плацдарм орнатты. Бірнеше күнге созылған шайқастан кейін көмекші күштер қоршалған гарнизонға жетіп, олармен байланысты. 19 тамызға дейін LTTE жауынгерлері шегінді. Бір айға созылған, соғыстағы ең ұзақ шайқаста 573 LTTE мүшесі мен 202 әскери қызметкер қаза тапты. Тамыз айының соңында генерал Коббекадуа Elephant Pass-қа қысымды ауыстыру үшін Weli Oya секторында "Жылдам операцияны" бастады. LTTE-нің бірнеше лагері жойылды, ал басқа операциялар Маннар жағалауының Ванни джунглилеріне дейінгі аймақта LTTE жабдықтау желілерін бұзды.
Операция " Соңғы санат "
1992 жылдың шілдесінде генерал Коббекадува әкесінің жерлеу рәсіміне Коломбоға оралды. Ол сол кезде LTTE бақылауындағы Жаффна түбегін басып алу үшін жаңа шабуылға дайындалып жатқан еді, бұл операция "Соңғы санау" деп аталды. 1992 жылдың 2 тамызында ол Коломбоға қайтып оралып, президент Ранасинг Премадасамен кездесті. Ол келесі күні Палалидегі штаб-пәтеріне қайтты. Шабуылдың басталу алабы 7 тамызда Кайтс аралы болғандықтан, генерал Коббекадува өз штабымен бірге тікұшақпен Караинагар теңіз базасына көшті. Ол түннің көп бөлігін бригадир Виджая Вималаратне, Жаффна бригадасының командирі және коммодор Мохан Джаямахамен бірге алдағы шабуылды жоспарлаумен өткізді. Теңіз күштерінің тоқтап тұру аймағына қатысты алаңдаушылығынан кейін, келесі күні Арали нүктесіне бару туралы шешім қабылданды.
Аралы нүктесі
1992 жылғы 8 тамызда сағат 8.00-де генерал-майор Коббекадуа, бригадир Вималаратне және коммодор Джаямаха, сондай-ақ бірнеше басқа офицерлер Жафнаға қарай әскери-теңіз патрульдік қайығымен жолға шығып, Кайтс айлағына оралды. Қайтып келгенде, топты үш Ленд-Ровер күтіп алды. Генерал, бригадир және коммодор UHA 8752 нөміріндегі Ленд-Роверге отырды, ал қалған әскерилер UHA 8785 нөміріндегі көлікке, теңізшілер 5959 нөміріндегі көлікке мінді. Осыдан кейін олар Аралы бұрынына бет алды. Жолдың ортасында генерал барлығы бір көлікте жүруді бұйырды, себебі Жаффна түбегіндегі ЭЛТТ бөлімшелерінен оққа түспеу үшін, ол жерге дейін жарты шақырым ғана қашықтық болды. Олар Аралы бұрынына жетіп, біршама әңгімелесіп, кері қайтып келе жатқанда Ленд-Ровер жарылыс кесірінен өртеніп кетті. Оқиға орнынан 400 метр қашықтықта болған майор Рупасинге мен майор Индрува оқиға орнына жүгіріп барды, сол жерде генерал Коббекадуа мен коммодор Джаямаханың ғана тірі екенін көрді. Жарылыста бригадир Вималаратне, подполковниктер Г. Х. Арияратне, А. Палипахана, Х. Р. Стивен, үш батальон командирлері, лейтенант-коммандер Асанга Ланкатилака, лейтенант-коммандер С. Б. Виджепура, майор Налин С. Де Алвис, генералдың жеке көмекшісі және капрал Джагат Викрамаратна қаза тапты. Екі жараланған офицерді дереу тікұшаққа мінгізіп, әскери госпитальға жеткізді. Оянған генерал Коббекадуаны тікұшақпен Коломбодағы бас ауруханаға операция жасау үшін жеткізді. Бірақ хирургтардың арнайы тобы оның өмірін сақтап қала алмады. Джейнс ақпараттық тобының мәлімдемесіне сәйкес, бұл қастандықты ЭЛТТ жасады.
Жерлеу рәсімі
Оның әскери жерлеу күні шамамен 100 мың адам Коломбодағы жалпы зиратқа жиналды, үкіметке қарсы ұрандар салып, үкімет министрлеріне тас лақтырды. Кем дегенде он бес адам жарақат алды, оның ішінде екі министр – Сыртқы істер министрінің орынбасары Джон Амаратунга және Ақпарат министрінің орынбасары А.Ж. Ранасингхе. Куәгерлердің сөзінше, көпшілік генералға мемлекеттік жерлеу рәсімі өткізбегендіктен ашуланған. Полиция көтеріліске қарсы жабдықталған күйде, халықты тарату үшін көкке оқ атып, көз жастыратын газ қолданды.
Тергеу комиссиялары
Генерал Коббекадуаның жесірі Лалини Коббекадуа оқиғаға халықаралық комиссия құруды талап етті. Бұл талап қабылданбады, бірақ Шри-Ланка үкіметі өз комиссиясын құрып тергеу жүргізді. Президент Премадаса судья Әмір Исмаилді құрамындағы жалғыз мүше ретінде тағайындады. Кейіннен оған көмек көрсету үшін қосымша солиситор-генерал Упаванса Япа тағайындалды. Президент Чандрика Кумаратунга сайлаудан кейін Тисса Диас Бандаранаяке (төраға), Д. П. С. Гунасекара және Гамини Амертунга, Жоғары сот судьясынан тұратын Президенттік тергеу комиссиясын тағайындады. Тисса Диас Бандаранаяке президенттің жақын туысы болды. Куәгер Рохини Хатурусинге генерал-майор Виджая Вималаратне мен генерал-майор Ананда Верасекараның Коббекадуваны оның машинасына бомба орнатып өлтіруге сөз байласқанын айтты, бұл үлкен ұлттық дауға себеп болды. Қылмыстық тергеу департаментінің есебі Хатурусинге берген мәліметтің расталмағанын көрсетсе де, Бандаранаяке оның куәлігін қабылдады. Сот судьялары Гүнасекара мен Амертунга комиссиядан кетіп қалды. Телеарналарда көрсетілген комиссия бұқаралық ақпарат құралдарында сенсация тудырды және Вималаратнеге ескерткіш орнатылған еді, ол наразылық білдірген халық тарапынан қиратылды. Хатурусинге өз мәлімдемесін өзгертті және комиссия төрағаларын оны армия офицерлерін жалған айыптауға мәжбүрлегенін айыптады. Хатурусингхе берген мәліметтердің дұрыстығы күмәнді болғанына қарамастан, Президенттік комиссия сол кездегі президент Ранасингхе Премадаса мен Шри-Ланка армиясының майоры ВАНМ Верасингхе сияқты адамдар оның өліміне "тікелей жауапты" деп тұжырым жасады. "Азия Таймс" газеті "Екінші және соңғы Президенттік комиссия өте болжамдық қорытындыларға келді" деп мәлімдеді.
Мұра
Генерал Коббекадуаның қайтысынан кейін бірнеше ескерткіштері орнатылды, және оның құрметіне аталған бірнеше көшелер де бар.