Кіріспе

Джон Хейден Линч (John Hayden Lynch, 1952 жылғы 25 қарашада туған) – американдық заңгер, кәсіпкер және саясаткер, 2005 жылдан 2013 жылға дейін Нью-Гэмпшир штатының 80-ші губернаторы болды. Линч алғаш рет 2004 жылы губернатор сайланды, бірінші мерзімдегі республикалық үміткер Крейг Бенсонды жеңіп, 80 жылдың ішінде тұңғыш рет Нью-Гэмпшир губернаторы қайта сайлануға түскенде жеңіліске ұшырады. Линч 2006 және 2008 жылдары үлкен артықшылықпен қайта сайланды және 2010 жылы төртінші мерзімге оңай жеңіске жетті. Линч Нью-Гэмпшир тарихындағы ең танымал губернатор және қызмет еткен кезеңінде елдегі ең танымал губернаторлардың қатарында тұрақты түрде болды. 2013 жылдан бері Линч Дартмут колледжінің Тък бизнес мектебінің MBA бағдарламасында аға оқытушы болып жұмыс істеп келеді.

Ерте өмір, білім және мансап

Линч Уильям мен Маргарет Линчтің алты баласының бесіншісі ретінде Массачусетс штатының Уолтем қаласында дүниеге келді. Линч 1974 жылы Нью-Гэмпшир университетінен бакалавр дәрежесін, Гарвард бизнес мектебінен бизнес-әкімшілік магистрі және Джорджтаун университетінің құқық орталығынан заң докторы дәрежесін алды. Бизнес карьерасында Линч Гарвард бизнес мектебінде қабылдаулар директоры, ал Нью-Гэмпшир штатының Манчестер қаласындағы The Lynch Group бизнес-консалтинг фирмасының президенті болды. Линч Knoll Inc. ұлттық жиһаз өндірушісінің бас директоры болып жұмыс істеді, онда компанияны жылына 50 миллион доллар зиян көріп, жылына шамамен 240 миллион доллар пайда табуға жеткізді. Оның басшылығымен Knoll жаңа жұмыс орындарын ашты, зауыт қызметкерлеріне жыл сайынғы бонус төледі, қызметкерлер балалары үшін стипендиялық бағдарлама құрды, зейнеткерлік жасы келген қызметкерлерге зейнеткерлік жоспарын жасады және қызметкерлерге компания акцияларын берді. Линч сайлауға дейін бес ай бойы штат губернаторы Крейг Бенсонды, бірінші мерзімдегі республикалық өкілді, Линчтің сөзінше, Бенсонның биліктегі ұзаққа созылған дау-дамаздардан кейін адалдығының жетіспеуі үшін қатаң сынады. Линч Бенсонды штаттық палатада "сыбайлас жемқорлық мәдениетін" және жақын туыстарды қызметке тағайындауды қалыптастырды деп айыптады. 15 қыркүйекте Линч Демократиялық партияның алғашқы сайлауында жеңіске жетті, ал 2 қарашада Линч Бенсонды 51 пайызға 49 пайызбен жеңді. Линч 1926 жылдан бері Нью-Гэмпширде бірінші мерзімдегі губернаторды жеңген алғашқы қарсыласы болды. Линчтің үгіт-насихаты партиясын штаттық заң шығарушы органның екі палатасын және Нью-Гэмпширдің АҚШ Өкілдер палатасының екі орынды бақылауға көмектесті. 2008 жылдың 4 қарашасында ол үшінші мерзімге үлкен артықшылықпен сайланды. Демократтар штаттық заң шығарушы органды бақылауда ұстады, АҚШ Өкілдер палатасының екі орынды сақтап қалды және АҚШ Сенатында бір орынды жеңіп алды. Линч штаттық деңгейде сайланған жалғыз демократ болды. 2010 жылғы аралық сайлауда, АҚШ-тың көптеген штаттарында болғандай, демократтар ауыр жеңіліске ұшырады. Демократтар штаттық заң шығарушы органның екі палатасының, атқарушы кеңестің және АҚШ Өкілдер палатасының екі орынды бақылаудан шықты. Concord Monitor басылымының мәліметінше, Линч 2011 жылдың 6 қаңтарында қызметке кірген кезде "шамамен екі ғасырдың ішінде штаттың ең ұзақ қызмет еткен губернаторы атанды. Джон Тейлор Гилман 1794 және 1816 жылдар аралығында 14 бір жылдық мерзімге губернатор болып қызмет еткен соңғы губернатор болды (штат 1877 жылы екі жылдық мерзімге өтті)". Нью-Гэмпшир және көршілес Вермонт АҚШ-та екі жылдық мерзімді қолданатын екі штаттың ғана бірі. 2011 жылдың 15 қыркүйегінде Линч тарихи бесінші мерзімге губернаторлыққа қайта сайланбау ниетін білдірді. Бұл туралы хабарлаған кезде Линч: "Менде осы жұмысты ұзақ, ұзақ уақыт бойы жалғастыруға деген құштарлық пен энергия бар сияқты, бірақ демократия белгілі бір уақыт сайын өзгерістерді талап етеді. Демократия өзін жаңарту және қайта жандандыру үшін жаңа көшбасшылар мен жаңа идеяларға мұқтаж", - деді. 2013 жылдың 3 қаңтарында Линчтің орнын демократ Меги Хассан иеленді, бұл 19 ғасырдан бері демократтың демократты штат губернаторы ретінде алмастырғанының алғашқы жағдайы болды.

+Нью-Гэмпшир губернаторының сайлауы (Жалпы сайлау)

Жыл Жеңімпаз үміткер Партия ПКТ Қарсы үміткер Партия ПКТ Қарсы үміткер Партия ПКТ

2004 Джон Линч Демократиялық 51.02% Крейг Бенсон (қайта сайланатын) Республикалық 48.87%

2006 Джон Линч (қайта сайланатын) Демократиялық 73.5% Джим Коберн Республикалық 26.5%

2008 Джон Линч (қайта сайланатын) Демократиялық 69.8% Жозеф Кенни Республикалық 27.9% Сьюзан Ньюэлл Либертариандық 2.2%

2010 Джон Линч (қайта сайланатын) Демократиялық 52.6% Джон Стивен Республикалық 45.1% Джон Бабиарз Либертариандық 2.2%

Салықтар

Губернаторлыққа кандидат ретінде Линч "Міндеттеме" берді, кең ауқымды салықтарды, әсіресе сату немесе табыс салығын енгізбеуге. Губернатор ретінде Линч өзінің уәдесін орындады. Линч штат Конституциясына табыс салығын тыйым салатын түзетуді қолдамайды. 2007 жылы Линч зерттеу және даму салық жеңілдігі туралы заңға қол қойды, ол келесі бес жыл ішінде компанияларға "өндірістік зерттеулер мен даму" шығыстарын есепке алу үшін 1 миллион доллар бөлді. 2012 жылы, өзінің соңғы штат үндеуінде Линч салық жеңілдігін екі есеге арттыруды ұсынды, оның жұмыс орындарын құрудағы табысына сілтеме жасады және заң шығарушыларды штаттың колледж жүйесіне қаржыландыруды қысқартып, темекі салығын 10 центке төмендетуге бағытталған қаржыландыруды сынады. 2010 жылдың маусым айында Линч штаттың ЖШС салығын жойған бюджетті теңестіру шарасына қол қойды.

Қылмыс

Линч штаттық бас прокурормен, полиция басшыларымен және заң шығарушылармен бірлесіп, жыныстық қылмыстар жасағандарға қатысты заңдарды қабылдады; штаттық полиция күштерін арттырды; және штат прокурорларының санын көбейтті. 2008 және 2009 жылдары Нью-Гэмпшир елдегі "Ең қауіпсіз штат" деп танылды. CQ Press мәліметінше, Нью-Гэмпширде бүгінде де өлтіру көрсеткіші ең төмен, ал қасақай шабуылдар көрсеткіші елде екінші орында тұр. Линч 2009 жылы марапат туралы хабарланғаннан кейін келесі мәлімдеме жасады:

Біз бірлесіп жұмыс істегеннің арқасында Нью-Гэмпширді елдегі "Ең қауіпсіз штат" ретінде сақтап отырғаныма қуаныштымын. Төмен қылмыс деңгейі осы штатты тұруға және жұмыс істеуге тамаша орын етіп келді, сондықтан біз өмір сапасын жоғары деңгейде ұстау үшін жұмыс істеуіміз керек. Осы құрметтің арқасында, Нью-Гэмпшир полиция қызметкерлерінің қауіпсіздігімізді қамтамасыз ету үшін күн сайын еңбек ететін ерлер мен әйелдеріне алғыс айтуға уақыт бөлуіміз қажет.

Өлім жазасы

Линч билікте болған кезінде өлім жазасын қолдады, "өте қатыгез қылмыстар бар, онда өлім жазасы қажет" деген мәлімдеме жасады. 2009 жылдың наурыз айында Нью-Гэмпшир штатының Өкілдер палатасы өлім жазасын жою туралы заң қабылдады, бірақ Линч оны ветолаумен қорқытты. Вето қаупі болғандықтан, Сенат сол жылдың сәуір айында заң жобасын қарауды кейінге шегерді. Маусым айында Линч заң шығарушылармен келісімге келіп, Нью-Гэмпшир штатының өлім жазасын зерттеу комиссиясын құру туралы заңға қол қойды. 2010 жылдың желтоқсан айында Комиссия 12 дауысқа 10 дауыспен өлім жазасын сақтауды ұсынды. Дегенмен, комиссия мүшелері бірауыздан оны кеңейтуге қарсы болды. 2011 жылы Линч өлім жазасын үйге шабуыл жасау қылмыстарына да қатыстыру туралы заңға қол қойды.

Табиғи апаттарға қарсы іс-қимыл

2006 жылдың сәуірінде Линч 2005 жылғы су тасқыны кезіндегі басшылығы үшін Американдық Қызыл Крест ұйымынан "Еріктілердің ұлттық төрағасы" сыйлығымен марапатталды.

Бір жынысты некелер

2009 жылдың 3 маусымында Линч жеке пікірінде гомосексуалдық некелерге қарсы болғанына қарамастан, бір жынысты некеге рұқсат беретін заңға қол қойды, соның нәтижесінде Нью-Гэмпшир АҚШ-та мұндай одақтарға жол беретін бесінші штат болды.

Тарихи танымалдылығы

Сегіз жылдық өкілеттік мерзімі бойы Линч өте жоғары беделге ие болды, көбінесе АҚШ-тың ең танымал губернаторларының қатарында саналды. Нью-Гэмпшир университеті жүргізген WMUR/Granite State сауалнамасы бойынша, 2005 жылғы қаңтарда қызметке келгеннен кейін үш ай өткен соң Линчтің беделділігі 50%-дан асып, өкілеттік мерзімі бойы 55%-дан жоғары деңгейде сақталды. Сонымен қатар, 2006 жылғы ақпаннан 2009 жылғы ақпанға дейін оның беделділігі 70%-дан асып түсті. 2012 жылғы сәуірде Линчтің беделділігі тағы да 70%-дан жоғары болды, бұл оны Нью-Йорк губернаторы Эндрю Куомодан кейін АҚШ-тың екінші ең танымал губернаторы етіп көрсетті. Линч екі партиялық қолдауға ие болды және штат тарихындағы ең беделді губернатор атанды.

Президенттің мақұлдауы

2008 жылғы Демократиялық президенттік праймериз кезінде Линч Нью-Гэмпширден шыққан сегіз суперделегаттың бірі болды. Губернатор ретінде ол "праймеризге жақсы үй иесі болуға" ден қою қажеттігіне байланысты Нью-Гэмпшир штатының праймеризі кезінде бейтараптығын сақтады, деп мәлімдеді баспасөз хатшысы Колин Мэннинг. 2008 жылдың 27 маусымында Нью-Гэмпшир штатының Юнити қаласында өткен шарада Линч Барак Обаманы президенттікке ресми түрде қолдады. Линч 2012 жылғы президенттік сайлауда Барак Обаманы қолдады. Линч 2016 жылғы президенттік сайлауда бұрынғы мемлекеттік хатшы Хиллари Клинтонды қолдады. Линч 2020 жылғы президенттік сайлауда бұрынғы вице-президент Джо Байденді қолдады.

Жеке өмір

Линч пен оның әйелі, доктор Сьюзан Линч, балалар дәрігері, үш балалары бар.