Кіріспе
Джон Генри Сунуну (John Henry Sununu, 2 шілде 1939 жылы туған) – американдық саясаткер, 1983 жылдан 1989 жылға дейін Нью-Гэмпшир штатының 75-ші губернаторы, ал 1989 жылдан 1991 жылға дейін президент Джордж Буш әкімдігінде Ақ үй штабының бастығы қызметін атқарған. Кубада американдық әкесі мен сальвадорлық анасынан дүниеге келген ол грек, испан және ливандық тегінен шыққан. Осылайша, ол Нью-Гэмпшир губернаторы және Ақ үй штабының бастығы болған алғашқы араб, грек және испан-американдық азаматы болды. Ол Нью-Гэмпширдің бұрынғы АҚШ сенаторы Джон Э. Сунуну мен қазіргі Нью-Гэмпшир губернаторы Кристофер Сунунудың әкесі. Сунуну 2009 жылдан 2011 жылға дейін Нью-Гэмпшир Республикалық партиясының төрағасы болды.
John Henry Sununu (born July 2, 1939) is an American politician who served as the 75th governor of New Hampshire from 1983 to 1989 and the White House chief of staff under President George H. W. Bush from 1989 to 1991. Born in Cuba to an American father and a Salvadoran mother, he is of Greek, Hispanic, and Lebanese descent, making him the first Arab American, Greek American, and Hispanic American to be governor of New Hampshire and White House chief of staff. He is the father of John E. Sununu, the former United States Senator from New Hampshire, and Christopher Sununu, the current governor of New Hampshire. Sununu was the chairman of the New Hampshire Republican Party from 2009 to 2011.
Ерте өмір және білім
Сунну Кубаның Гавана қаласында, оның ата-анасы іссапармен Кубада болған кезде дүниеге келді. Ол халықаралық кино дистрибьюторы Джон Салех Сунуну мен Виктория Сунунудың (қыз есімі Дада) ұлы. Оның әкесінің әулеті 20 ғасырдың басында Ливаннан Америка Құрама Штаттарына грек православие дінін ұстанатын христиандар ретінде көшіп келді, және оның түбі грек және ливандық, сәйкесінше Иерусалем мен Бейруттен шыққан. Джон Салех Сунуну Массачусетс штатының Бостон қаласында туған. Оның анасы Виктория Дада Сальвадорда дүниеге келген. Оның отбасы да грек және испан тегінен шыққан грек православие дінін ұстанатын христиандар еді және 20 ғасырдың басында Орталық Америкаға қоныс аударған. Ол Лонг-Айлендтегі Ла-Салл әскери академиясын бітірді. Сунну 1961 жылы ғылым бакалавры, 1963 жылы ғылым магистрі және 1966 жылы Массачусетс технология институтында механика мамандығы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Ол Phi Sigma Kappa студенттік қауымының мүшесі болды.
Мансап
1966 жылдан 1982 жылға дейін ол Тюфтс университетінде сабақ берді, онда механикалық инженерияның доценті болды. 1968 жылдан 1973 жылға дейін университеттің Инженерлік колледжінің оқу ісі жөніндегі проректоры қызметін атқарды. 1984 жылдан 1989 жылға дейін ол MIT-дің Технология және саясат бағдарламасының кеңесші кеңесінің мүшесі болды. Сунну 1974 және 1976 жылдары Нью-Гэмпшир штатының Сенатына кандидат болды, бірақ екі рет те Дельберт Ф. Даунингке сайлауда жеңілді. 1980 жылы ол АҚШ Сенатына кандидат болды, бірақ республикалық партиясының ішкі сайлауында Уоррен Рудманға жеңілді.
Әкім
1983 жылғы 6 қаңтарда Сунуну Нью-Гэмпширдің 75-ші губернаторы болып сайланды және екі рет қайта сайланып, үш мерзімге қатарынан осы лауазымды иеленді. Ол Нью-Гэмпшир штатының тұңғыш араб-американдық губернаторы болды. Сунуну Солтүстік-Шығыс штаттары губернаторлары коалициясының, Республикалық губернаторлар қауымдастығының төрағасы болды, ал 1987 жылы Ұлттық губернаторлар қауымдастығын басқарды. Сунуну кейбір адамдарды ашуландырды, өйткені ол АҚШ штатының губернаторы болып тұрғанда БҰҰ Бас Ассамблеясының 3379-шы қарары ("Сионизм – расизм") жою туралы талап қоймады. Кейін ол бұл мәселедегі позициясын өзгертіп, республикашылардың 1988 жылғы Израильді қолдайтын платформасын қолдады.
Ақ үй штабының бастығы
Сунну Джордж Буш-ұлының алғашқы Ақ үй штабының бастығы болды, ол 1989 жылдан 1991 жылға дейін осы лауазымды атқарды. 1990 жылғы 21 мамырда Time журналы оны «Буштың қатал адамы» деп атады. Сунну 1988 жылғы сайлауалды науқанындағы «жаңа салықтар болмайды» деген уәдесінен Буштың орта мерзімде бас тартуын ұйымдастырған деп есептеледі. «Жерді жоғалту: Климатты өзгертуді тоқтатуға жақын болған онжылдық» атты есебінде Натаниел Рич 1989 жылғы қарашада Суннудың 67 елдің көміртегі диоксидінің эмиссиясын тоқтату жөніндегі келісімге қол қоюына кедергі келтіргенін, 2005 жылға дейін 20 пайызға азайтуды, сондай-ақ оны жаһандық жылыну мәселесінде халықты жаңылыстыру және оны шұғыл, бейтарап және даусыз мәселеден саяси мәселеге айналдыру үшін үйлестірілген күш ретінде көрсеткенін жазды. Ол келісімге қол қоюға кедергі келтіргені туралы сұраққа жауап бергенде былай деді: «Бұл мүмкін емес еді, себебі, шындығында, сол кездегі әлемдік көшбасшылар өз елдеріне ауыр шығын әкелер тікелей міндеттемелерді қабылдамай, саясатты қолдайтын сияқты көрінудің жолын іздеп жатыр. Шындығында, біз қазір сол жағдайға келдік». Сунну Нью-Гэмпширден Дэвид Саутерді президент Джордж Буш-ұлына АҚШ Жоғарғы Сотына тағайындау үшін ұсынды, бұл оның жақын досы, сол кездегі АҚШ сенаторы және сондай-ақ Нью-Гэмпширден Уоррен Рудманның тілегі бойынша жасалды. The Wall Street Journal 2000 жылғы редакциондық мақаласында «либерал сот судьясының» тағайындалуына әкелген оқиғаларды сипаттап, Рудманның «янки республикалық либерализмінде» «Мырза Саутерді сенімді Ақ үй штабының бастығы Джон Суннуға қалай сатқанын мақтан тұтатынын» айтты. Содан кейін екеуі де судьяны президент Бушқа сатты, ол [Роберт Борктен кейін] растау шайқасынан қашып жүрді». Рудман өзінің естеліктерінде «Соутердің белсенді либералды прецеденттерді жоққа шығармайтынын барша уақытта сезіп келгенін» жазды. Кейінірек Сунну Соутердің Соттағы ұстанымына «көп көңіл көшті» және оның әділ Антонин Скалияға көбірек ұқсағанын қалар еді. Сунну 1991 жылғы 4 желтоқсанда Ақ үй қызметінен кетті. Ол 1992 жылғы 1 наурызға дейін Ақ үйде Президенттің кеңесшісі болып қызмет етті.
"Либерти" кемесі ардагерлерінің жиналысы
USS Liberty оқиғасының 24 жылдығында (1991 жылы) шамамен 50 Liberty кемесінен аман қалғандар, оның ішінде капитан Уильям МакГонагл, бұрынғы конгрессмендер Пол Финдли және Пит МакКлоски ұйымдастырған кездесуде президент Джордж Бушпен кездесу үшін Ақ үйге шақырылды. Екі сағаттан астам күткеннен кейін президент Буш лимузинімен өтіп бара жатқанда оларға қол бұлғады, бірақ жеке кездеспеді. Көптеген аман қалғандар мұнан көңілі қалды және көңіл көшті. Оның орнына, оларды Саннуну және Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Брент Скоукрофт күтіп алды. Бұрын Liberty кемесінен аман қалғандарды қолдаған контр-адмирал Томас А. Брукс оларға президент Линдон Б. Джонсон қол қойған, бірақ берілмеген Президенттік бірлік мақтау қағазын табыс етті. Бұрынғы Біріккен штабтар төрағасы, Liberty кемесінің ұзақ жылдар бойы жақтаушысы болған адмирал Томас Х. Мурер де қатысты. Бұл кездесуге Қарсы жамандау лигасы (Anti-Defamation League) қарсылық білдірді.
Қақтығыс аймағындағы тау-кен өндірісі
Сунуну – бұл Англо Азиа тау-кен компаниясының (9,38% үлесіне ие) ірі акционері, және Әзербайжанның Таулы Қарабақ үстінен одіс жеңістерінен кейін пайда көруге мүмкіндік алады.
Шығыстар туралы дау
Ақ үйдің штаб бастығы ретінде Сунну жеке сапарлар жасады, шаңғы тебу және басқа да мақсаттармен, оларды ресми сапарлар деп көрсетіп, мысалы, «Мың нұрлы ұпай» бағдарламасын қорғау немесе насихаттау үшін. The Washington Post газеті Суннудың ұшақтары оны «ірі республикалық қайырымдастық шараларына, шаңғы курорттарына, гольф алаңдарына және тіпті Бостон қаласындағы тіс дәрігеріне апарды» деп жазды. Сунну ұшақтарды пайдалану қажеттігін, себебі ол ұлттық қауіпсіздік мәселелеріне байланысты үнемі телефонға жақын болуы керек екенін айтты. Осы оқиғадан кейін Сунну көптеген түнгі телешоуларда әңгіме тақырыбына айналды. Кейін Сунну машинаны және жүргізушіні бос қалдырып Вашингтонға қайтарды, ал өзі корпоративтік ұшақпен келді. Сунну 1991 жылдың 4 желтоқсанында Ақ үй қызметінен кетті. Ақ үйдің кеңесшісі К. Бойден Грейдің бұйрығымен және Республикалық партияның көмегімен Сунну ұшулар үшін мемлекетке 47 000 доллардан астам қайтарды. Бірақ, өтемақы коммерциялық тарифтермен төленді, бұл нақты рейстер құнының оннан бір бөлігіне тең; Колорадо штатындағы Вайл қаласына жасаған бір шаңғы саяхаты үшін салық төлеушілерге 86 330 доллар жұмсалды.
Басқа қызмет түрлері
Sununu 1992 жылдың наурызынан 1998 жылдың ақпанына дейін CNN арнасының түнгі Crossfire бағдарламасын бірлесіп жүргізді. 2012 жылы Митт Ромнидің президенттік науқанының ұлттық тең төрағасы ретінде Сунну Барак Обаманы "америкалық емес" деп атап, оған қатысты даулы мәлімдеме жасады. Бұл мәлімдемеге сын туғаннан кейін, Сунну көп ұзамай кешірім сұрады. Бірнеше ай өткен соң, Сунну Ромнидің науқаны үшін тағы да жанжал тудырды, бұрынғы мемлекеттік хатшы Колин Пауэллдің (республикалық) президент Обаманы Ромниге қарағанда қолдауына себептің екеуінің де бір нәсілді екендігі екенін айтты. Сайлаудан кейін Сунну Ромнидің Обамадан жеңілуін Обаманың қолдаушыларының мемлекеттік бағдарламаларға "байланысты" болуына байланысты деп түсіндірді. Сунну JHS Associates, Ltd. компаниясының президенті және Trinity International Partners жеке қаржы фирмасының серіктесі. Ол сонымен қатар АҚШ-тың Әзірбайжан сауда палатасының (USACC) Құрметті кеңесшілер кеңесінің мүшесі.
Марапаттар мен құрметтер
Ол 1990 жылы Ұлттық инженерлік академиясының мүшесі болып сайланды. Энергия жүйелерін дамытудағы, инженерлік білім берудегі және технологиялық жетістіктерді қоғамдық саясатпен үйлестірудегі ерекше көзге көрінетін шығармашылығы үшін.
Жеке өмір
Сунну Нэнси Хейзге үйленген, олардың сегіз баласы бар, соның ішінде бұрынғы АҚШ сенаторы Джон Э. Сунну және Крис Сунну, бұрын Нью-Гэмпшир штатының атқарушы кеңесінің мүшесі және қазіргі уақытта Нью-Гэмпшир губернаторы. Жақында ол Салемнен (Нью-Гэмпшир штаты) туыстарына жақын болу үшін Хэмптон-Фоллз қаласына көшіп келді. Ол және оның әйелі кейіннен қаланың құрметті шошқа бағушысы және мал сақтаушысы болып сайланды. Бұл атақ әдетте жыл сайын күтпеген жаңа келген адамға беріледі. Суннудың қызы Кэти Нью-Гэмпшир штатының Портсмут қаласындағы Портсмут өнер мұражайының президенті. Сунну испан тілін мүжілдік меңгерген. 1995 жылдың қаңтар айында Джон Сунну "Делта Берк" CBS комедиясының бірінші эпизодында "Үйдің әйелдері" атты "Мисс Шугарбеккер Вашингтонға барады" атты эпизодта камео рөлде пайда болды. Эпизодта Сюзанн Шугарбеккер CNN-нің саяси бағдарламасында қонақ болады. Майкл Кинсли де пайда болады. 1996 жылы "Тарихи ғылым театры 3000: Кино" фильмінде (This Island Earth) реактивті ұшақтың көрсетілімі Том Сервоны "Джон Сунну шашын кесуге барады" деп әзілдеуге итермелейді. Бұл әзіл түпнұсқа серияда да қайталанып тұрды. 1996 жылы "Көңілді жұлдыз" эпизодында "Глен Кэмпбелл" Мэтт Гронинг рифмалы атаулары бар бағдарламаларды көруді қалайтынын айтады, және бірнеше нақты бағдарлама атауларын атағаннан кейін ол "Йо Ху, Бұл Джон Сунну" деп еске алады.
Саяси қолдау
2016 жылғы алғашқы президенттік пікірталастан кейін Сунну Дональд Трампты АҚШ президенті ретінде қолдады. 2024 жылдың қаңтар айының басында Сунну Никки Хейлиді 2024 жылғы республикалық президенттік үміткерлікке қолдады.