Кіріспе

Веб-беттегі деректерді енгізу өрістері. Веб-беттегі веб-форма, веб-форма немесе HTML формасы пайдаланушыға өңдеу үшін серверге жіберілетін деректерді енгізуге мүмкіндік береді. Формалар қағаз немесе деректер базасы нысандарына ұқсайды, себебі веб-пайдаланушылар оларды тіктөртбұрыштар, радио батырмалары немесе мәтіндік өрістер арқылы толтырады. Мысалы, формалар тауарды тапсыру үшін жеткізу немесе кредиттік карта деректерін енгізуге, немесе іздеу жүйесінен іздеу нәтижелерін алуға қолданылуы мүмкін.

Сипаттама

Нысандар HTML <form> тағында орналасқан. Бұл HTML тағы деректер енгізілген нысанды қай жерге жіберу керектігін және деректерді қалай жіберу керектігін – GET немесе POST әдісін көрсетеді.

Ұсыну

HTML формасына енгізілген деректер жіберілген кезде, форма элементтеріндегі атаулар мен мәндер кодталады және GET немесе POST арқылы HTTP сұраныс хабарламасында серверге жіберіледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, электрондық пошта арқылы да жіберу қолданылған. Стандартты MIME түрі (интернет медиа түрі), application/x www form urlencoded, жалпы URI проценттік кодтау ережелерінің өте ерте нұсқасына негізделген, сондай-ақ жаңа жолдарды қалыпқа келтіру және бос орындарды "%20" орнына "+" символымен алмастыру сияқты бірнеше өзгерістер енгізілген. Басқа мүмкін кодтау, multipart/form-data интернет медиа түрі де қолжетімді және POST арқылы файлдарды жіберу үшін жиі қолданылады.

Бағдарламалау тілдерімен қолдану

Формалар әдетте әртүрлі бағдарламалау тілдерінде жазылған бағдарламалармен біріктіріледі, бұл дамытушыларға динамикалық веб-сайттар құруға мүмкіндік береді. Ең танымал тілдерге клиенттік және/немесе серверлік тілдер жатады. Кез келген бағдарламалау тілі серверде форманың деректерін өңдеу үшін қолданылуы мүмкін болса да, ең көп қолданылатын тілдер – скрипт тілдері. Олар C сияқты бағдарламалау тілдеріне қарағанда жолдарды өңдеуге арналған күшті функционалдыққа ие, сондай-ақ жадты автоматты басқару арқылы буферге шабуылдардың алдын алуға көмектеседі.

Клиенттік тарап

Веб-сайттар үшін деректерді клиенттік жағынан өңдеуге арналған тіл – JavaScript. JavaScript-ті Document Object Model (DOM) арқылы пайдалану браузерде веб-беттің динамикалық түрде құрылуына және өзгеруіне мүмкіндік беретін Динамикалық HTML әдісіне әкеледі. Формалармен бірге қолданылатын клиенттік тілдердің мүмкіндіктері шектеулі болғанымен, олар көбінесе форма деректерін алдын ала тексеруге және/немесе оларды серверлік бағдарламаға жіберу үшін дайындауға пайдаланылады. Дегенмен, бұл тәсіл HTML5-тің жаңа енгізу түрлерімен және міндетті атрибутымен алмастырылуда.

Сервер жағындағы орындалу

Серверлік код динамикалық веб-сайттарды құру үшін сан алуан міндеттерді орындай алады, техникалық немесе қауіпсіздік себептерімен клиенттік кодтың орындай алмайтын – тіркелуді растаудан бастап, дерекқордағы деректерді алу мен сақтауға, орфографиялық тексеруге, электрондық пошта жіберуге дейін. Серверлік орындаудың клиенттік орындауға қарағанда маңызды артықшылығы – әртүрлі веб-браузерлерге сүйенудің орнына, функционалдылықты серверде шоғырландыру, осылайша әртүрлі функцияларды біркелкі, стандартталған жолмен іске асыру. Сонымен қатар, серверде формаларды өңдеу көбінесе қауіпсіздікті арттырады, егер серверлік орындау клиенттен алынған деректерге сенбеуге бағытталған болса және HTML тазалау сияқты техникаларды қолданса. Серверлік кодтың бір кемшілігі – масштабталу мүмкіндігі: барлық пайдаланушылар үшін серверлік өңдеу серверде жүзеге асырылады, ал клиенттік өңдеу әрбір жеке клиенттік компьютерде.

Аударма тілдері

Веб-дамытуда интерактивті формаларды жобалау үшін жиі қолданылатын интерпретацияланған тілдердің кейбіреулері – PHP, Python, Ruby, Perl, JSP, Adobe ColdFusion, ал жиі қолданылатын компиляцияланған тілдердің кейбіреулері – Java және C# ASP.NET платформасымен бірге.

Электрондық поштаға форма жазулары

Серверлік жағындағы скрипттердің ең қарапайым және жиі қолданылатын түрлерінің бірі – ұсынылған нысанның (форманың) мазмұнын электрондық пошта арқылы жіберу. Дегенмен, мұндай скрипттер спам жіберушілер тарапынан жиі қолданылады, сондай-ақ электрондық поштаға формадан мәліметтерді жіберуге арналған көптеген танымал скрипттер спам жіберу үшін қолдануға ұшырауы мүмкін. Бұл типтегі ең танымал скрипттердің бірі – Matt's Script Archive сайтында жарияланған "FormMail.pl". Бүгінде бұл скрипт жаңа әзірлемелерде кеңінен қолданылмайды, себебі оны жаңарту тоқтатылған, қауіпсіздік мәселелері бар және конфигурациялау қиын.

Қалып жасаушылар

Кейбір компаниялар формаларды хосттық қызмет ретінде ұсынады. Әдетте, мұндай компаниялар формаларды жасау және орналастыру үшін визуалды редактор, есеп беру құралдары және инфрақұрылым ұсынады, оларды веб-беттерге ендіруге болады. Веб-хостинг компаниялары өз клиенттеріне қосымша қызмет ретінде үлгілерді ұсынады. Басқа формаларды хостингтік қызметтер пайдаланушыға өз веб-сайтына қызметтің кодын сайттың HTML-іне қою арқылы орната алатын тегін байланыс формаларын ұсынады.

Тарих

HTML формалары алғаш рет Viola шолушысында пайда болды.