Тарихтан бір күн: Оқиғалар мен деректер

1600 жылға дейінгі

180 – Солтүстік Африкадағы Сциллиумның (Қасеринге жақын, қазіргі Тунис) он екі тұрғыны христиан дінін ұстанғандары үшін өлім жазасына кесілді. Бұл – сол аймақтағы христиан дінінің ең алғашқы жазбасы. 1048 – Дамасус II папа болып сайланды және 23 күннен кейін қайтыс болды. 1203 – Төртінші крест жорығы Константинополь қаласына шабуыл жасады. Византия императоры Алексий III Ангелос астанасынан қашып, эмиграцияға кетті. 1402 – Чжу Ди, тарихта Юнле императоры ретінде танымал, Қытайдың Мин әулетінің тағына отырды. 1429 – Жүз жылдық соғыс: Жанна д'Арк жетекшілік еткен сәттілі науқаннан кейін Карл VII Франция королі Реймс соборында таж кигізілді. 1453 – Кастильон шайқасы: Жүз жылдық соғыстың соңғы шайқасында Жан Бюро басқарған француз әскері, Гаскониядағы шайқаста қаза тапқан Шрусбери графы басқарған ағылшын әскерін жеңіп шықты.

1601 1900

1717 – Ұлыбританияның королі I Георг 50 музыканттан тұратын баржамен Темза өзенімен жүзіп өтеді, осы кезде Джордж Фридерик Гендельдің «Су музыкасы» тұңғыш рет орындалады. 1762 – Ресейдің бұрынғы императоры III Петр өлтіріледі. 1771 – Қанды шарлау: Чипевиан басшысы Матонабби, Арктика арқылы жасаған саяхатында Сэмюэл Хирннің жетекшісі ретінде жүріп, күмәнсіз инуиттер тобын қырғынға ұшыратады. 1791 – Француз революциясы кезінде генерал Лафайеттің басшылығындағы француз ұлттық гвардиясы Париждегі Марс алаңында радикалды якобиндерге қарсы атыс ашып, көптеген адамдарды қаза тастырады. 1794 – Француз революциясының Террор кезеңі аяқталуға он күн қалғанда Компиеньдегі 16 кармелиттік шейіт атылады. 1821 – Испания Корольдігі Флорида аумағын АҚШ-қа өткізеді. 1850 – Вега жұлдызы Күннен басқа алғаш рет суретке түсірілді. 1867 – Гарвард стоматология мектебі Массачусетс штатының Бостон қаласында құрылды. Бұл университетпен байланысты алғашқы АҚШ стоматология мектебі. 1899 – NEC корпорациясы шетелдік капиталмен құрылған алғашқы жапондық бірлескен кәсіпорын ретінде ұйымдастырылды.

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1901 – Лайнер шығыстан батысқа Атлантикалық мұхитындағы рекордын бес күн, он бір сағат бес минутқа жеткізді. 1902 жылы Уиллис Карриер Нью-Йорк штатының Буффало қаласында алғашқы кондиционерді ойлап тапты. 1917 жылы король Георг V британдық корольдік отбасының еркек ұрпақтары Виндзор тегін алып жүретінін жариялады. 1918 жылы Ресейдің патшасы Николай II және оның жақын туыстары мен қызметшілері Ресейдің Екатеринбург қаласындағы Ипатьев үйінде большевиктік чекистердің қолынан қаза тапты. 1918 жылы 705 құтқарылған адамды алып жүрген «The» кемесі Ирландия жағалауында неміс суасты қайығының шабуылына ұшырады; бес адам қаза болды. 1919 жылы Финляндия Республикасының үкімет нысаны ресми түрде бекітілді. Осы себепті 17 шілде Финляндияда Демократия күні (Kansanvallan päivä) деп аталады. 1932 жылы Алтонадағы қанды жексенбі: Нацистік партияның жарымәскери күштері, СС және СА, және Германия Коммунистік партиясы арасында қақтығыс болды. 1936 жылы Испанияда азаматтық соғыс: Испанияның жаңадан сайланған солшыл Халық майданы үкіметіне қарсы қарулы күштердің көтерілісі азаматтық соғыстың бастауы болды. 1938 жылы Дуглас Корриган Бруклиннен Ирландияға «кері» бағытта ұшып, «Қате бағыт» Корриган деп танылды. 1944 жылы Порт Чикаго апаты: Сан-Франциско шығанағының жанында, Калифорния штатының Порт Чикагосында соғысқа арналған оқ-дәрімен жүктелген екі кеме жарылып, 320 адам қаза тапты. 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс: Нормандиядағы Сент-Фой-де-Монтгомеридегі генерал-фельдмаршал Эрвин Роммель одақтас авиациясынан жарақат алды, штаб-пәтеріне қайтып бара жатқанда. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс: Достасқан елдердің үш басшысы – Уинстон Черчилль, Гарри С. Трумэн және Иосиф Сталин жеңілген Германияның болашағын шешу үшін Германияның Потсдам қаласында кездесті. 1953 жылы бір оқиғада АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ең көп құрбаны Флоридадағы ұшақ апатынан болды, 44 адам қаза тапты. 1955 жылы Диснейлендті Калифорния штатының Анахайм қаласында Уолт Дисней ашты. 1962 жылы Ядролық қаруды сынау: «Small Boy» сынағының «Little Feller I» атты ұшы Невада Ұлттық қауіпсіздік полигонындағы соңғы атмосфералық сынақ болды. 1968 жылы Абдул Рахман Ариф құлатылып, Баас партиясы Иракта билікке келді, Ахмет Хасан әл-Бакр жаңа Ирак президенті болды. 1973 жылы Ауғанстан королі Мұхаммед Захир Шах Италияда операция жасатып жатқанда, оның туысы Мұхаммед Дауд Хан оны құлатып жіберді. 1975 жылы «Аполлон» – «Союз» сынақ жобасы: Американың «Аполлон» және Кеңес Одағының «Союз» ғарыш кемелері орбитада кездесіп, екі елдің ғарыш кемелері арасындағы алғашқы байланысқа айналды. 1976 жылы Шығыс Тимор Индонезияға қосылып, Индонезияның 27-ші провинциясы болды. 1976 жылы Монреальдегі жазғы Олимпиада ойындарының ашылуында 25 африкалық команда Жаңа Зеландияның қатысуына наразылық білдіріп, ойындарға бойкот жариялады. Басқа халықаралық спорт ұйымдарының шешімдеріне қайшы, ХОК апартеид кезінде Оңтүстік Африка спорттық іс-шараларына қатысқандықтан Жаңа Зеландияны шеттетуден бас тартты. 1979 жылы Никарагуа диктаторы генерал Анастасио Сомоса Дебайль отставкаға кетіп, Флорида штатының Майами қаласына қашып кетті. 1981 жылы құрылымдық ақаулық Канзас-Ситидегі (Миссури штаты) Hyatt Regency қонақ үйінің жаяу жүргіншілер жолын құлатып, 114 адам қаза тапты, 200-ден астам адам жарақат алды. 1984 жылы АҚШ-та алкогольдік ішуге рұқсат етілген жас 18-ден 21-ге дейін өзгертілді. 1985 жылы Франсуа Миттеран (Франция) және Гельмут Коль (Германия) EUREKA желісін құрды. 1989 жылы B 2 Spirit Stealth бомбалаушысының алғашқы ұшуы өтті. 1989 жылы Ватикан мен Польша арасындағы қарым-қатынас қалпына келтірілді. 1996 жылы TWA 800 рейсі: Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд жағалауында Парижге бағыт алған TWA Boeing 747 ұшағы жарылып, барлығы 230 адам қаза тапты. 1997 жылы Хусейн Састранегара халықаралық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін Sempati Air 304 рейсі Бандунгтың тұрғын ауданына құлап, 28 адам қаза тапты. 1998 жылы 7.0 балдық Папуа-Жаңа Гвинеядағы жер сілкінісі цунами тудырып, он ауылды қиратты, 2700-ге дейін адам қаза тапты, мыңдаған адамдар жарақат алды. 1998 жылы дипломатиялық конференция Халықаралық қылмыстық соттың Рим статутын қабылдап, Гаагадағы тұрақты халықаралық сотты құрды, геноцид, адамзатқа қарсы қылмыстар, соғыс қылмыстары және агрессия қылмысы үшін адамдарды соттау үшін. 2000 жылы Лок Наяк Жаяпракаш әуежайына жақындаған кезде Альянс Эйр 7412 рейсі Патнадағы тұрғын ауданына құлап, 60 адам қаза тапты. 2001 жылы Конкорд 2000 жылдың шілдесіндегі апаттан кейін бір жылға жуық уақыттан кейін қайтадан пайдалануға берілді. 2006 жылы 7,7 балдық Пангандаран цунамисі Индонезияның Ява аралына ауыр зиян келтіріп, 668 адам қаза тапты, 9000-нан астам адам жарақат алды. 2007 жылы TAM Airlines 3054 рейсі, Airbus A320, Сан-Паулу – Конгоньяс әуежайының ұшу-қону жолағын өткеннен кейін қоймаға құлап, 199 адам қаза тапты. 2014 жылы Malaysia Airlines 17 рейсі, Boeing 777, Украина мен Ресей шекарасының жанында атып түсірілді. Борттағы барлық 298 адам қаза тапты. 2014 жылы Францияның Pau Bayonne бағытындағы аймақтық пойыз Денгуин қаласының жанында жоғары жылдамдықты пойызбен соқтығысып, кемінде 25 адам жарақат алды. 2014 жылы Эрик Гарнер Нью-Йорк қаласында полицей офицері Дэниел Панталеодан қаза тапты, ол оны қамау кезінде тыйым салынған тұншығуға алғаннан кейін. 2015 жылы Ирактың Дияла провинциясындағы қаптамалық шабуылдан кемінде 120 адам қаза тауып, 130-дан астам адам жарақат алды. 2018 жылы Скотт С. Шеппард оның командасы Юпитердің он екі ретсіз серігін тапқанын хабарлады.

1901 – Liner sets east to west transatlantic record of five days, eleven hours and five minutes. 1902 – Willis Carrier creates the first air conditioner in Buffalo, New York. 1917 – King George V issues a Proclamation stating that the male line descendants of the British Royal Family will bear the surname Windsor. 1918 – Tsar Nicholas II of Russia and his immediate family and retainers are executed by Bolshevik Chekists at the Ipatiev House in Yekaterinburg, Russia. 1918 – The , the ship that rescued the 705 survivors from the , is sunk off Ireland by the German ; five lives are lost. 1919 – The form of government in the Republic of Finland is officially confirmed. For this reason, July 17 is known as the Day of Democracy (Kansanvallan päivä) in Finland. 1932 – Altona Bloody Sunday: A riot between the Nazi Party paramilitary forces, the SS and SA, and the German Communist Party ensues. 1936 – Spanish Civil War: An Armed Forces rebellion against the recently elected leftist Popular Front government of Spain starts the civil war. 1938 – Douglas Corrigan takes off from Brooklyn to fly the "wrong way" to Ireland and becomes known as "Wrong Way" Corrigan. 1944 – Port Chicago disaster: Near the San Francisco Bay, two ships laden with ammunition for the war explode in Port Chicago, California, killing 320. 1944 – World War II: At Sainte Foy de Montgommery in Normandy Field Marshal Erwin Rommel is seriously injured by allied aircraft while returning to his headquarters. 1945 – World War II: The main three leaders of the Allied nations, Winston Churchill, Harry S. Truman and Joseph Stalin, meet in the German city of Potsdam to decide the future of a defeated Germany. 1953 – The largest number of United States midshipman casualties in a single event results from an aircraft crash in Florida, killing 44. 1955 – Disneyland is dedicated and opened by Walt Disney in Anaheim, California. 1962 – Nuclear weapons testing: The "Small Boy" test shot Little Feller I becomes the last atmospheric test detonation at the Nevada National Security Site. 1968 – Abdul Rahman Arif is overthrown and the Ba'ath Party is installed as the governing power in Iraq with Ahmed Hassan al Bakr as the new Iraqi President. 1973 – King Mohammed Zahir Shah of Afghanistan, while having surgery in Italy, is deposed by his cousin Mohammed Daoud Khan. 1975 – Apollo–Soyuz Test Project: An American Apollo and a Soviet Soyuz spacecraft dock with each other in orbit marking the first such link up between spacecraft from the two nations. 1976 – East Timor is annexed and becomes the 27th province of Indonesia. 1976 – The opening of the Summer Olympics in Montreal is marred by 25 African teams boycotting the games because of New Zealand's participation. Contrary to rulings by other international sports organizations, the IOC had declined to exclude New Zealand because of their participation in South African sporting events during apartheid. 1979 – Nicaraguan dictator General Anastasio Somoza Debayle resigns and flees to Miami, Florida, United States. 1981 – A structural failure leads to the collapse of a walkway at the Hyatt Regency in Kansas City, Missouri, killing 114 people and injuring more than 200. 1984 – The national drinking age in the United States was changed from 18 to 21. 1985 – Founding of the EUREKA Network by former head of states François Mitterrand (France) and Helmut Kohl (Germany). 1989 – First flight of the B 2 Spirit Stealth Bomber. 1989 – Holy See–Poland relations are restored. 1996 – TWA Flight 800: Off the coast of Long Island, New York, a Paris bound TWA Boeing 747 explodes, killing all 230 on board. 1997 – After takeoff from Husein Sastranegara International Airport, Sempati Air Flight 304 crashes into a residential neighborhood in Bandung, killing 28 people. 1998 – The 7.0 Papua New Guinea earthquake triggers a tsunami that destroys ten villages in Papua New Guinea, killing up to 2,700 people, and leaving several thousand injured. 1998 – A diplomatic conference adopts the Rome Statute of the International Criminal Court, establishing the permanent international court in The Hague, to prosecute individuals for genocide, crimes against humanity, war crimes, and the crime of aggression. 2000 – During approach to Lok Nayak Jayaprakash Airport, Alliance Air Flight 7412 suddenly crashes into a residential neighborhood in Patna India, killing 60 people. 2001 – Concorde is brought back into service nearly a year after the July 2000 crash. 2006 – The 7.7 Pangandaran tsunami earthquake severely affects the Indonesian island of Java, killing 668 people, and leaving more than 9,000 injured. 2007 – TAM Airlines Flight 3054, an Airbus A320, crashes into a warehouse after landing too fast and missing the end of the São Paulo–Congonhas Airport runway, killing 199 people. 2014 – Malaysia Airlines Flight 17, a Boeing 777, crashes near the border of Ukraine and Russia after being shot down. All 298 people on board are killed. 2014 – A French regional train on the Pau Bayonne line crashes into a high speed train near the town of Denguin, resulting in at least 25 injuries. 2014 – Eric Garner is killed by police officer Daniel Pantaleo in New York City, after the latter put him in a prohibited chokehold while arresting him. 2015 – At least 120 people are killed and 130 injured by a suicide bombing in Diyala Governorate, Iraq. 2018 – Scott S. Sheppard announces that his team has discovered a dozen irregular moons of Jupiter.

1600 жылға дейінгі

1487 – Иранның Исмаил I (қ. 1524)
1499 – Мария Сальвиати, итальяндық ақсүйек әйел (қ. 1543)
1531 – Антуан де Креки Канаплес, Рим католик кардиналы (қ. 1574)

1601 1900

1674 – Исаак Уоттс, ағылшын әнұран жазушысы және теолог (1748 ж.т.)
1695 – Кристиан Карл Рейнхард Лейнинген-Дахсбург-Фалькенбург-Хайдесхайм (1766 ж.т.)
1698 – Пьер Луи Маупертуис, француз математигі және философы (1759 ж.т.)
1708 – Фредерик Кристиан, Бранденбург-Байройт маргравы (1769 ж.т.)
1714 – Александр Готлиб Баумгартен, неміс философы және ғалымы (1762 ж.т.)
1744 – Эльбридж Герри, американдық саудагер және саясаткер, АҚШ-тың 5-ші вице-президенті (1814 ж.т.)
1763 – Джон Джейкоб Астор, неміс-американдық кәсіпкер және қайырымдылық жасаушы (1848 ж.т.)
1774 – Джон Вилбер, американдық пастор және теолог (1856 ж.т.)
1797 – Поль Деларош, француз суретшісі және ғалымы (1856 ж.т.)
1823 – Линдер Кларк, американдық кәсіпкер, судья және саясаткер (1910 ж.т.)
1831 – Цяньфэн императоры, Қытай (1861 ж.т.)
1837 – Жозеф Альфред Муссо, канадалық заңгер, судья және саясаткер, Канаданың 7-ші мемлекеттік хатшысы (1886 ж.т.)
1839 – Эфраим Шей, американдық инженер, Шей локомотивін ойлап тапқан (1916 ж.т.)
1853 – Алексиус Мейнонг, украиналық австриялық философ және ғалым (1920 ж.т.)
1868 – Анри Натсенсен, даттық режиссер және драматург (1944 ж.т.)
1870 – Чарльз Дэвидсон Данбар, шотландтық әскерші және сыбызғы шебері (1939 ж.т.)
1871 – Лионель Фейнингер, неміс-американдық суретші және иллюстратор (1956 ж.т.)
1873 – Мани Беннер, француз суретшісі (1965 ж.т.)
1879 – Джек Лавиолетт, канадалық хоккейші, жаттықтырушы және менеджер (1960 ж.т.)
1882 – Джеймс Сомервилл, ағылшын адмиралы және саясаткер, Сомерсет лорд-лейтенанті (1949 ж.т.)
1888 – Шмуэль Йосеф Агнон, украиналық израильдік романист, әңгімеші және ақын, Нобель сыйлығының лауреаты (1970 ж.т.)
1889 – Эрл Стэнли Гарднер, американдық заңгер және жазушы (1970 ж.т.)
1894 – Жорж Леметр, бельгиялық дін қызметкері, астроном және космолог (1966 ж.т.)
1896 – Руперт Аткинсон, ағылшын Корольдік әуе күштерінің офицері (1919 ж.т.)
1898 – Беренис Эбботт, американдық фотограф (1991 ж.т.)
1898 – Осмунд Боррадейл, канадалық әскерші және оператор (1999 ж.т.)
1899 – Джеймс Кэгни, американдық актер және биші (1986 ж.т.)

1674 – Isaac Watts, English hymnwriter and theologian (d. 1748)
1695 – Christian Karl Reinhard of Leiningen Dachsburg Falkenburg Heidesheim (d. 1766)
1698 – Pierre Louis Maupertuis, French mathematician and philosopher (d. 1759)
1708 – Frederick Christian, Margrave of Brandenburg Bayreuth (d. 1769)
1714 – Alexander Gottlieb Baumgarten, German philosopher and academic (d. 1762)
1744 – Elbridge Gerry, American merchant and politician, 5th Vice President of the United States (d. 1814)
1763 – John Jacob Astor, German American businessman and philanthropist (d. 1848)
1774 – John Wilbur, American minister and theologian (d. 1856)
1797 – Paul Delaroche, French painter and academic (d. 1856)
1823 – Leander Clark, American businessman, judge, and politician (d. 1910)
1831 – Xianfeng Emperor of China (d. 1861)
1837 – Joseph Alfred Mousseau, Canadian lawyer, judge, and politician, 7th Secretary of State for Canada (d. 1886)
1839 – Ephraim Shay, American engineer, invented the Shay locomotive (d. 1916)
1853 – Alexius Meinong, Ukrainian Austrian philosopher and academic (d. 1920)
1868 – Henri Nathansen, Danish director and playwright (d. 1944)
1870 – Charles Davidson Dunbar, Scottish soldier and bagpipe player (d. 1939)
1871 – Lyonel Feininger, German American painter and illustrator (d. 1956)
1873 – Many Benner, French painter (d. 1965)
1879 – Jack Laviolette, Canadian ice hockey player, coach, and manager (d. 1960)
1882 – James Somerville, English admiral and politician, Lord Lieutenant of Somerset (d. 1949)
1888 – Shmuel Yosef Agnon, Ukrainian Israeli novelist, short story writer and poet, Nobel Prize laureate (d. 1970)
1889 – Erle Stanley Gardner, American lawyer and author (d. 1970)
1894 – Georges Lemaître, Belgian priest, astronomer, and cosmologist (d. 1966)
1896 – Rupert Atkinson, English RAF officer (d. 1919)
1898 – Berenice Abbott, American photographer (d. 1991)
1898 – Osmond Borradaile, Canadian soldier and cinematographer (d. 1999)
1899 – James Cagney, American actor and dancer (d. 1986)

1601 1900

1603 – Мозес Секели, венгр дворяны (т. 1553)
1642 – Вильгельм, Нассау-Зиген графы, неміс графы, Нидерланд мемлекеттік армиясының фельдмаршалы (т. 1592)
1645 – Роберт Карр, Сомерсет графы, ағылшын-шотланд саясаткері, Ұлыбританияның лорд-чемберлейні (т. 1587)
1704 – Пьер Шарль Ле Сюер, француз тері саудагері және зерттеуші (т. 1657)
1709 – Роберт Боллинг, ағылшын плантатор және саудагер (т. 1646)
1725 – Томас Кинг, ағылшын және британдық әскери қызметкер, Куинбороу депутаты, Ширнесс вице-губернаторы (т. 1660 жылға дейін?)
1762 – Ресейдің Петр III (т. 1728)
1790 – Адам Смит, шотланд экономисі және философы (т. 1723)
1791 – Мартин Добризхоффер, австриялық миссионер және жазушы (т. 1717)
1793 – Шарлотта Корде, француз қылмыскер (т. 1768)
1794 – Джон Роубек, ағылшын химигі және кәсіпкер (т. 1718)
1845 – Чарльз Грей, 2-ші Грей графы, ағылшын саясаткері, Ұлыбританияның премьер-министрі (т. 1764)
1871 – Карл Таусиг, поляк виртуозы, пианиношы, аранжировщик және композитор (т. 1841)
1878 – Алеардо Алеарди, итальян ақыны және саясаткер (т. 1812)
1879 – Маурици Готтлиб, украиндық поляк суретшісі (т. 1856)
1881 – Джим Бриджер, американдық барлаушы және зерттеуші (т. 1804)
1883 – Тю Дюк, Вьетнам императоры (т. 1829)
1885 – Жан Шарль Шапе, канадалық фермер және саясаткер, Канаданың 1-ші Ауыл шаруашылығы министрі (т. 1811)
1893 – Фредерик Джонсон, американдық банкир және саясаткер (т. 1833)
1894 – Леконт де Лизль, француз ақыны және аудармашы (т. 1818)
1894 – Йозеф Хертль, австриялық анатомист және биолог (т. 1810)
1900 – Томас Макилврит, шотланд австралиялық саясаткер, Квинслендтің 8-ші премьер-министрі (т. 1835)