Гаджы Зейналабдин Тагиев: Әзербайжандық меценат және кәсіпкер
Zeynalabdin Taghiyev
Гаджы Зейналабдин Тагиев: Әзірбайжандық филантроп, өнеркәсіп магнаты. Бакуде туған, кедей отбасынан шығып, құрылысшы, кәсіпкер болды. Өмірі мен еңбегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әзірбайжандық қайырымды (1924 жылы қайтыс болған)
Azerbaijani philanthropist (died 1924)
Хаджжи Мирза Зейналабдин Таги оғлы Тагиев (; Тагиев, Гаджи Зейналабдин) (д. 25 қаңтар 1821 жыл, 1823 жыл немесе 1838 жыл, 1 қыркүйек 1924 жыл) – Әзірбайжандық ұлттық өнеркәсіптік бай және қайырымды.
Hajji Mirza Zeynalabdin Taghi oghlu Taghiyev (; Тагиев, Гаджи Зейналабдин) (b. 25 January 1821, 1823, or 1838, d. 1 September 1924) was an Azerbaijani national industrial magnate and philanthropist.
Ерте өмір
Зейналәдин Тагиев Бакудің ескі бөлігінде аяқ киім жасаушы Тағы және оның әйелі Умуханумның кедей отбасында дүниеге келді. Анасы қайтыс болғаннан кейін, әкесі екінші рет үйленіп, жеті қызы бар отбасын асырау үшін тас қалау ісін үйренді. Оның еңбекке деген берілгендігі жылдам кәсіби өркендеуге мүмкіндік берді және 18 жасында ол мердігер болды. 1873 жылдың ортасында ол екі серігі, Саркис ағайындыларымен бірге Бакудің оңтүстік-шығысына қарай бірнеше шақырым жердегі мұнай өндірісімен дамып жатқан Биби-Хейбат қаласына жақын жер сатып алды. Мақсат мұнай табу еді, бірақ олардың барлық тыранысы сәтсіз аяқталды. Біраз уақыттан кейін Тагиевтің серіктері өз үлестерін сатылып, Бакуға қайтып келді. Көп ұзамай 1877 жылы бір құдықтан мұнай ағып шықты, осылайша Тагиев Ресей империясының ең бай адамдарының біріне айналды.
Zeynalabdin Taghiyev was born into the poor family of a shoemaker Taghi and his wife Umukhanum in the old part of Baku. After his mother's death and his father's second marriage, he started learning masonry to help provide for his family of seven (sisters). His dedication to work ensured quick professional advancement and at 18, he was already a contractor. By mid 1873 along with two companions, Sarkis brothers, he purchased land near the oil booming town of Bibi Heybat, a few kilometres to the southeast of Baku. The intention was to discover oil, however all their attempts were in vain. After a while, Taghiyev's companions sold their share to him and returned to Baku. It was not long until oil gushed forth from one of the wells in 1877, leading to Taghiyev's instantly becoming one of the richest men in the Russian Empire.
Қайырымдылық жұмыстары
Өзінің өмірінен кейін ондаған жылдар бойы буржуазияға қарсы советтік үгіт-насихатқа қарамастан, Тагиев қайырымдылық қызметі үшін әзербайжандықтар тарапынан құрметпен еске алынады. Ол 1883 жылы алғашқы әзербайжан ұлттық театрының (Тагиев театры, кейін Әзербайжан мемлекеттік музыкалық комедия театры) салынуына демеушілік етті және 1909 жылы реакционерлер оны өртеп жібергеннен кейін оны қайта жаңартуға көмектесті. 1911 жылы ол кейіннен Әзербайжан мемлекеттік академиялық опера және балет театры болған ғимараттың құрылысының барлық шығындарын қаржылады. Тагиев 1898–1900 жылдары Таяу Шығыстағы қыздарға арналған алғашқы секулярлық мұсылман мектебін салуға 184 000 рубль бөлді. Ол мектеп салуға рұқсат алу үшін императрица Александрамен жеке хат алмасып, рұқсатқа қол жеткізді. Сонымен қатар, ол 1894 жылы Мардақандағы ауыл шаруашылығы мектебінің және 1911 жылы Баку губерниясындағы алғашқы техникалық училищенің құрылысына демеушілік етті. Ерекше үлесі үшін Тагиев екі рет Санкт-Станислав орденімен, сондай-ақ Ресей мен шетелден бірнеше басқа ордендермен және медальдармен марапатталды.
Despite the decades of anti bourgeois Soviet propaganda that followed his lifetime, Taghiyev is revered by Azerbaijanis for his charity work. He sponsored the construction of the first Azerbaijani national theatre in 1883 (known as Taghiyev's Theatre, and later the Azerbaijan State Theatre of Musical Comedy) and helped to repair it after reactionists burned it down in 1909. In 1911, he covered all the expenses for the construction of what would later become the Azerbaijan State Academic Opera and Ballet Theatre. Taghiyev provided 184,000 roubles to build the first secular Muslim school for girls in the Middle East in 1898–1900. He personally obtained the permission to build the school in his correspondence with Empress Alexandra. He also sponsored the construction of a school of agriculture in Mardakan in 1894 and the first technical school in the Baku Governorate in 1911. For his outstanding contributions, Taghiyev was twice awarded with the Order of Saint Stanislaus, as well as with a number of other orders and medals from both Russia and abroad.
Отбасы
Тагиев екі рет үйленген. Оның бірінші әйелі Зейнаб, сонымен қатар оның туысы, оған үш бала дүниеге келді. Оның қайтысынан кейін Тагиев генерал Балакиши Араблинскийдің кіші қызы Сонаға үйленді. Той 1896 жылы өтті. Араблинскийдің үлкен қызы Нұржахан Тагиевтің үлкен ұлы Исмаилға үйленген еді. Оның немересі Илькин Тагиев кинорежиссер және фотограф. Тагиев қыздары Лейла мен Сараны Санкт-Петербургтегі Смольный қыздар институтына оқуға жіберді, бұл институтты оның екінші әйелі Сона да бітірген.
Taghiyev was married twice. His first wife Zeynab, who was also his cousin, bore him three children. After her death, Taghiyev married Sona, the youngest daughter of General Balakishi Arablinski. The wedding took place in 1896. Arablinski's elder daughter Nurjahan had already been married to Taghiyev's older son Ismayil. His grandson Ilkin Taghiyev is a film director and photographer. Taghiyev sent his daughters Leyla and Sara to study at the prestigious Смольный институт благородных девиц in Saint Petersburg, from where his second wife Sona had once graduated.
Кейінгі өмірі
1920 жылы Әзірбайжанның кеңестік үкіметке қосылуынан кейін елдің байлары большевик үкіметінен ауыр қуғын-сүргінге ұшырады, нәтижесінде олардың көптегені эмиграцияға кетті. Сондықтан Тагиевтің үйі мен оның өзге де мүлкі тәркіленді. Өткендегі еңбегі мен жомарттығы ескеріліп, оған өзі тұратын жерді таңдау мүмкіндігі берілді. Тагиев Баку қаласынан алыс емес Мардакан ауылындағы жазғы үйінде қалуды жөн көрді. Ол төрт жылдан соң, 1924 жылдың 1 қыркүйегінде пневмониядан қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін жазғы үйі қайтадан тәркіленді, ал Тагиевтің отбасы мүшелері үйден қуылды. Оның әйелі Сона, бір кездегі бай, білімді және қайырымды Кавказ ақсүйегінің әйелі, 1938 жылы Баку көшелерінде азаппен қайтыс болды. Бүгінгі таңда Әзірбайжан мемлекеттік тарих мұражайы Бакудегі бұрынғы Тагиев сарайында орналасқан.
After Azerbaijan's Sovietization in 1920 the country's wealthy suffered severe repressions from the Bolshevik government, resulting in the emigration of many of them. Taghiyev's house and his other possessions were therefore confiscated. Due to his past contributions and generosity, he was given the option of choosing a place of residence for himself. Taghiyev chose to stay in his summer cottage in the village of Mardakan, not far from Baku. He died there four years later, on 1 September 1924 of pneumonia. After his death, the summer cottage was confiscated and Taghiyev's family members were evicted. His wife Sona, once a wealthy, educated, and charitable noblewoman of the Caucasus, died in misery on the streets of Baku in 1938. The Azerbaijan State Museum of History is located in the former Taghiyev mansion in Baku.