Кіріспе

Швейцария футболшысы (туған 1984)

Стефан Лихтштейнер (; туған 16 қаңтар 1984) – швейцариялық бұрынғы кәсіби футболшы. Оң қанаттан шабуылдайтын немесе қанат қорғаушы болып ойнаған ол, оң жақ қанат бойымен қарқынды жүгіруімен, сондай-ақ төзімділігімен және атлетикалық қабілетімен танымал болды, осының арқасында оған "Форрест Гамп" және "Швейцария экспресі" деген лақап аттары берілді.

Құсбегі

Лихтштейнер өзінің алғашқы командалық дебютын 2001–02 маусымда «Грассхоппер» (Цюрих) клубы сапында бұрынғы «Националига А» (қазіргі Швейцария Суперлигасы) турнирінде жасады, бірақ лигада тек бір ойынға қатысты. Келесі маусымда ол негізгі құрамдағы ойыншы ретінде бекініп, клубтың лига титулын жеңіп алуына көмектесті.

Лацио

УЕФА Еуро-2008 чемпионатында сәтті өнер көрсеткеннен кейін, Париж Сен-Жермен мен Эвертон сияқты бірнеше клуб Лихтштейнерге қол қоюға қызығушылық танытты. Ол ПСЖ-нің ұсынысын қабылдамады және шілде айында итальяндық «Лацио» клубымен төрт жылдық келісімшартқа қол қойды. Трансфер құны шамамен 1,5 миллион еуроны құрады деп есептеледі, ол швейцариялық тағы бір халықаралық ойыншы Валон Бехрамиге, ол «Вест Хэм Юнайтед» клубына кеткеніне байланысты алмастыру ретінде келді. Сәуір айында өткен қалалық дербиде, «Рома» командасына қарсы ойында, ол алғашқы голын соқты, нәтижесінде «Лацио» 3:1 есебімен алға шықты. Бұл қызу дерби 4:2 есебімен «Лационың» жеңісімен аяқталды және көптеген ескертулерге әкелді. Лихтштейнердің өзі де итальяндық қорғаушы Кристиан Пануччимен қызу дауға түсті, себебі ол оған фол жасаған болатын. Маусым бойы Лихтштейнер серб халықаралық қорғаушысы Александр Коларовпен бірге қанаттарда шабуылдық тандем құрды. «Лацио» турнир кестесінде оныншы орынды иеленсе де, Италия кубогын жеңіп, келесі маусымда УЕФА Еуропа лигасына жолдама алды. Ол «Лационың» сәтті кампаниясында маңызды рөл атқарды, финалда «Сампдорияға» қарсы пенальтилер сериясінде гол соқты және келесі маусымның басында Италия Суперкубогын жеңіп алды. Коларовтың кеткеннен кейін «Лациодағы» оның болашағы күмәнді болып кетті, себебі бірнеше клуб оған қызығушылық танытты. 2010–11 маусымының соңында ол келісімшартының соңғы жылын аяқтамауды шешті, «Лацио» Еуропа лигасына іріктеуден өткеніне қарамастан.

Ювентус

27 маусымда «Ювентус» Лихтштейнердің Туринде медициналық тексеруден өткенін растады және «Лациомен» үш төлеммен 10 миллион евро төлеу туралы келісімге келді. Трансфер 1 шілдеде расталды. 11 қыркүйекте «Пармаға» қарсы ойында 4:1 есебімен жеңіске жетіп, бірінші гол соқты, бұл «Ювентус» жаңа стадионындағы алғашқы лигалық гол болды. «Ювентус» «Скудеттоны» жеңіп алды және ол олардың мықты қорғанысында маңызды рөл атқарды, жарақаттар мен дисквалификациялар салдарынан тек бірнеше матчты ғана өткізіп алды. Лихтштейнер келесі маусымда да алғашқы матч күніндегі жетістігін қайталады. 2013–14 маусымында жарақаттарға байланысты аз матчтарда ойнады, бірақ барлық турнирлерде үш гол соқты және үшінші рет «Серия А» титулын жеңіп алды. Оң қанатынан жасаған әдемі пастар мен допты ұстау қабілеті, сондай-ақ Андреа Пирлоның ұзақ пастарын қабылдап, шабуылға шығу қабілеті Контенің 3–5–2 формациясында оң жақ қанат қорғаушысы ретінде ерекше көзге түсті. Нәтижесінде ол маусымды лигадағы ең көп ассист жасаған ойыншы ретінде аяқтады, Пол Погбамен бірге сегіз ассист жасады. 6 маусымда Лихтштейнер «Ювентус» сапында 2015 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалында ойнады, бірақ команда Берлиндегі «Олимпиа стадионында» «Барселонадан» 3:1 есебімен жеңілді; ол Альваро Моратаның теңестіру голына қатысты. 23 қыркүйекте «Фрозинонеге» қарсы лига матчының бірінші жартысында тыныс алу қиындықтарына байланысты алмастырылды. Кейін жүрек аритмиясын түзету үшін операция жасау қажет болды, бұл оның бір айға жарықтан шығуына себеп болды. 3 қарашада Лихтштейнер жарақаттан кейін оралып, 2015–16 жылғы Чемпиондар лигасының аясында «Боруссия Мёнхенгладбахқа» қарсы ойында алаңға шықты және 44-минутта 1:1 есебімен теңестіру голын соқты, бұл гол маусымның ең жақсы голдарының бірі деп танылды. 2016–17 маусымының басында Лихтштейнер «Ювентус» құрамынан УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне алынбады, себебі клуб оң жақ қорғаушы Дани Алвесті сатып алған және құрамын толықтырған болатын, сонымен қатар «Ювентус» 25 ойыншыдан тұратын құрамда төрт клуб тәрбиеленушісін міндетті түрде қосу керек болды, тіпті бастапқыда бірінші командадағы жалғыз бұрынғы тәрбиеленуші Клаудио Маркизио болса да. Сондықтан Лихтштейнер басқа ойыншыларға орын беру үшін құрамнан шығарылды. «Ювентус» Хуан Куадрадоны да қайтадан жалға алды, бұл Лихтштейнердің оң жақ фулбэк/қанат қорғаушысы/шабуылшы позициясы үшін бәсекелесуіне әкелді, бұл оның клубтан кететіні туралы қысқа уақытқа хабарлар тарады; алайда ол кейін «Ювентуста» қалатынын мәлімдеді. Бастапқы құрамға түсу үшін бәсекелестікке қарамастан, Лихтштейнер 23 желтоқсанда «Миланға» қарсы өткен Италия Суперкубогында бастапқы құрамда ойнады, бірақ «Ювентус» пенальтилер сериясында жеңілді. 2 ақпанда Лихтштейнер келісімшартын 2018 жылдың 30 маусымына дейін ұзартты. 1 қыркүйекте Лихтштейнер қайтадан «Ювентус» құрамынан УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне алынбады. 9 қыркүйекте Лихтштейнер команда капитаны ретінде алғашқы матчын ойнады, «Чиевоға» қарсы өткен ойында 3:0 есебімен жеңіске жетті. 7 наурыз 2018 жылы Лихтштейнер «Ювентус» сапындағы 250-ші матчын «Уэмбли» стадионында «Тоттенхэмге» қарсы өткізді, нәтижесі 2:1 болды, ол екінші таймда алаңға шығып, Гонсало Игуаиннің голын жасауға көмектесті. 5 мамырда «Болоньяға» қарсы өткен ойында 3:1 есебімен жеңіске жетіп, клуб сапындағы «Серия А» матчындағы 200-ші ойынын ойнады, содан кейін маусым соңында клубтан кететінін хабарлады. 19 мамырда Лихтштейнер «Ювентус» сапындағы 257-ші және соңғы матчын ойнады, «Веронаға» қарсы өткен ойында 2:1 есебімен жеңіске жетті, клуб жетінші рет қатарынан лига чемпионы атағын жеңіп алды; сол матчта ол пенальти соқты, бірақ «Ювентус» барлық алмастыруларын жасағаннан кейін алаңнан шығарылды. Осы маусымда Лихтштейнер мансабында жетінші «Скудеттоны» жеңіп алды, «Серия А» турнирінде ең көп титул жеңген итальяндық емес футболшы атанды.

Арсенал

2018 жылдың 5 маусымында Лихтштейнер Арсеналға тегін трансфер бойынша қосылды. Ол 12 тамызда Арсенал сапында тұңғыш рет алаңға шықты, 35-ші минутта жарақат алған Эйнсли Мейтленд-Найлздың орнына қосымша ойыншы ретінде пайда болды. Бұл матчта Арсенал Манчестер Ситиден 2:0 есебімен жеңілді. 31 қазанда Лихтштейнер 2018–19 жылғы EFL Кубогының төртінші турында Блэкпулға қарсы өткен ойында Арсенал үшін жалғыз голын соқты, нәтижесінде Арсенал 2:1 есебімен жеңіске жетті. 2019 жылдың 3 маусымында Лихтштейнердің клубтан бір маусымнан соң кететіні жарияланды.

ФК Аугсбург

2019 жылдың 19 тамызында Бундеслиганың «Аугсбург» клубы 2019–20 маусымда Лихтштейнерді трансферлік құқығысыз (еркін агент ретінде) шартқа тартығанын жариялады. Ол 5 күннен кейін «1. FC Юнион Берлин» клубымен 1–1 есебімен тең түскен ойында дебют жасады, соның арқасында 36 жас 6 айлық шамасында клубтың ең қарт ойыншысы атанды. 2020 жылдың 12 тамызында Лихтштейнер футболдан кетуін жариялады.

Халықаралық мансап

Бұрынғы жастар құрамасының ойыншысы Лихтштейнер 1999 жылғы U16 және 2004 жылғы U21 Еуропа чемпионаттарында өнер көрсетті. 2005 жылы екі рет ұлттық құрамаға шақырылғанмен, екеуі де пайдаланылмаған қосалқы ойыншы ретінде қалды. 2006 жылдың 11 қарашасында Бразилияға қарсы өткен жолдастық матчта тұңғыш рет негізгі құрамда ойнады, бұл кездесу 2:1 есебімен аяқталды. 2006 жылғы әлем чемпионатына қатыса алмағанына қарамастан, Лихтштейнерге бірінші нөмірлі оң қорғаушы ретінде өзін көрсету мүмкіндігі туды, себебі Филипп Деген ұзақ мерзімді жарақат алған болатын. Мамыр айында Кёби Кун оны 2008 жылғы Еуропа чемпионатының құрамына қосты. Ол турнирдегі барлық ойындарда қатысып, ақырында Дегенді бірінші нөмірлі оң қорғаушы ретінде ығыстырды. Швейцария турнирді екі жеңіліс пен бір жеңіспен аяқтады. Жаңа бас жаттықтырушы Отмар Хитцфельд басшылығымен бастапқы құрамдағы орнын сақтап, 2010 жылғы әлем чемпионатына іріктеу турниріндегі 10 матчтың 8-інде толыққанды ойнады. Лихтштейнер 2012 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңінде жеті ойын өткізді, бірақ швейцариялықтар Польша мен Украинадағы финалдық турнирге жолдама алмады. 2010 жылдың 11 қазанында Базельде Черногорияға қарсы өткен матчта (2:0) алғашқы халықаралық голын соқты. 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатына іріктеу турнирінде ол сәтті өтетін кампанияда сегіз матчтың барлығында толыққанды ойнады және 2013 жылдың 6 қыркүйегінде Исландиямен 4:4 есебімен тең түскен матчта екі гол соқты. Бас жаттықтырушы Владимир Петкович оны Бразилиядағы финалдық турнирге 23 ойыншыдан тұратын құрамаға қосты, онда ол жартылай финалға дейін барлық минуттарды ойнады. Тұрақты капитан Гёкхан Инлердің жарақатына байланысты Лихтштейнер 2014 жылдың 14 қазанында өзінің 70-ші матчында, УЕФА Еуро-2016 іріктеу турнирінде Сан-Мариноға қарсы 4:0 есебімен жеңіске жеткен кезде тұңғыш рет швейцариялық құраманың қапталдамасын киді. Франциядағы финалдық турнирге дейін Лихтштейнер тұрақты капитан болып тағайындалды, себебі Инлер клуб деңгейінде ойнамайтындықтан құрамадан шығарылды. Швейцария топтық кезеңнен өтіп, 1/8 финалда Польшамен кездесті. 1:1 есебімен аяқталған матчта пенальтилер сериясі шешілді, Лихтштейнер бірінші соққыны орындап гол соқты, бірақ швейцариялық Гранит Шақа пенальтиді мүлтәттегеніне байланысты ұтылып қалды. 2018 жылғы ФИФА әлем чемпионатына іріктеу турнирінде Лихтштейнер Фарер аралдары, Андорра және Венгрияға қарсы өткен матчтарда гол соқты, нәтижесінде швейцариялықтар плей-офф арқылы іріктеуден өтті. Ол Петковичтің құрамына Ресейдегі финалдық турнирге 23 ойыншыдан енді. 8 маусымда Жапонияға қарсы өткен соңғы дайындық матчында 2:0 есебімен жеңіске жетіп, 100-ші халықаралық матчын ойнаған төртінші швейцариялық футболшы атанды. Сербияға қарсы өткен топтық кезеңдегі 2:1 есебімен жеңіске жеткен кезде, Хердан Шақыри мен Гранит Шақаның даулы гол тойлауларына қосылғаны үшін 5000 швейцариялық франк айыппұл төледі және кейіннен олардың әрекеттерін қорғады.

Басқарушылық мансап

2022 жылдың 1 ақпанында Лихтштейнер «Базель» клубының 15 жасқа дейінгі командасының бапкері болып тағайындалды.

Ойын стилі

Динамикалық, еңбекқор, тұрақты және жан-жақты қорғаушы Лихтштейнер оң жақ қапталдың кез келген бөлігінде ойнай алатын, ал төрт қорғаушысы бар құрамада шабуылдық қақпашы немесе қанат қақпашы ретінде, сондай-ақ 3-5-2 формациясында қанат ретінде де қолданылған. Көбінесе оң жақта ойнаса да, кейде сол жақ қапталда немесе тіпті уақытша орталық қорғаушы ретінде де пайдаланылған. Жылдам, дене қуаты жоғары, жанкешті және тактикалық тұрғыдан ойлы ойыншы, ол қанат бойында қарқынды жүгіруімен белгілі болды, бұл оған бос кеңістіктерді пайдаланып, ұзын пасқа жетіп алуға мүмкіндік берді, соның арқасында алаңның екі жағында да көмектесіп, оң қапталды тиімді қорғай алды. Оның шыдамдылығы, адалдығы және атлетикалық қабілеттері оған «Форрест Гамп» және «Швейцария экспресі» деген лақап аттарды сыйлады. Техникалық жағынан аса шебер болмаса да, Лихтштейнер командаластарымен байланысып, шабуылдық жүрістер жасап, пасқа жетіп, қақпаға қарай допты беру арқылы шабуылшыларға мүмкіндік жасауға және тіпті өзі гол соғуға қабілетті болды. Ол көбінесе шабуылдағы үлесімен танымал болғанымен, қорғаныста да сенімділігімен көзге түсті. Дегенмен, кейде Лихтштейнер бұқаралық ақпарат құралдарында қысымға төтеп беруде шаршағыштығы, өткір және агрессивті ойыны, сондай-ақ қорғаныста қателер жасауы және оң қапталдан допты беруде тұрақсыздығы үшін сынға ұшырады. Бұрынғы ФИФА төрешісі Йонас Эрикссон Лихтштейнерді ол кездескен ең жағымсыз ойыншы деп сипаттаған. Эрикссонның сөзінше, Лихтштейнер «ашулы және ренжулі. Мен түсіндіруге тырыстым, қарапайым болуға тырыстым, бірақ онымен байланыс орнату қиын. Бұл жаман атмосфера тудырады».

Жеке өмір

Лихтштейнер экономист және фитнес-инструктор Мануэла Марквортқа үйленген. Олардың бір қызы мен ұлы бар. Лихтштейнер "Форрест Гамп" лақап атын Лацио командасының Radio Sei радиосының комментаторы Гидо де Ангелис берген, ол қарсыласы А. С. Ромаға қарсы 4:2 есебімен дербиде жеңіс голын соққаннан кейін оның қанатымен шапқандығы үшін осылай атаған. "Ювентус" клубына ауысқаннан бері оның жылдамдығы мен ептілігі үшін "Швейцариялық экспресс" деп те атайды.