Кіріспе
Шейенн қаласы – Солтүстік Дакота штатының Эдди округінде орналасқан АҚШ қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 186 адамды құрайды. Шейенн 1883 жылы негісталған. Қаланың бас көшесінде (АҚШ 281 тас жолы) қоғамдық орталық және Log Cabin мұражайы орналасқан. Қаланың шығыс жағында Варсинг бөгетінің жанында кемпингтер орналасқан саябақ бар. Шейенн екі лютеран шіркеуіне де үй иесі: Грейс лютеран және Бірінші лютеран.
Sheyenne is a city in Eddy County, North Dakota, United States. The population was 186 at the 2020 census. Sheyenne was founded in 1883. A community center and the Log Cabin Museum are located on Main Street (U. S. Route 281). On the east end of town there is a park with campsites located on Warsing Dam. Sheyenne is also home to two Lutheran churches: Grace Lutheran and First Lutheran.
Тарих
"Шейен" атауы жақын орналасқан Шейен өзенінен шыққан, ол Шейен тайпасының атымен аталған. Алғашқы зерттеушілер аймақтағы атауды қате жазып, "C" әрпін "S" әрпімен алмастырған. Көне заманда Шеен қаласының жанындағы далаларда бизон үйірлері кездесетін. Сиу тайпасы бұл аймаққа келген соңғы американдық тайпа болды. Алғашқы ақмекенділер Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы компаниясы арқылы келді. Елді мекен туралы алғашқы мәліметтер Нормаден газетінде жарияланды. Норвегия тіліндегі газет 1885 жылы бөлімше үйінің салынып, қала мен депо құру үшін алты шатыр тігілгенін хабарлады. Басты теміржол учаскесі 1884 жылдың 28 қарашасында салынды. Теміржол 1885 жылдың 6 тамызынан бастап Шеенге қарай жұмыс істей бастады. Шееннің негізгі қалашығын 1885 жылы Кларенс Э. Беннетт сатып алды, бірақ кейіннен ол 1892 жылы қалашықты бекіткен Дж. У. Рихтердің қарауына өтті. Аймақта алғаш өсірілген егіндер – қарапайым көкөністер және жер көтере алатын бидай болды. Ет көзінің бастысы – кең далалардағы аң аулау, ал екіншісі – Шейен өзені. Адамдар Америка Құрама Штаттары мен Еуропаның түкпір-түкпірінен бұл қауымға ағылып келді. Еуропалық қоныс аударушылардың көп бөлігі Скандинавия және Германиядан келді. Теміржол жұмысшылары мен шаруалардың есебінен бизнестер гүлденді.
1894 жылғы өрт
1894 жылғы 7 желтоқсанда таңғы сағат 4:30 шамасында Джордж Уильямс ат қоралынан өрт басталып, Мейн-стриттегі басқа да кәсіпорындарға тарады. Уильямстың бильярд залы мен сусындар дүкені де өртенді. Содан кейін өрт Вестерлунд қонақ үйі мен Хью Пейплз дүкеніне тарады. Пошта кеңсесі де өртенді, бірақ Н.У. Хансон қолда бар барлық поштаны сақтап қалды. Өрттің қасақана қойылғаны анықталды. Джордж Уильямс қорасын таңғы сағат 2-де жауып, есігін құлыптады. Өрт сөндірушілер оқиға орнына келгенде есіктің ашық екенін байқады, ал кейіннен өрт пайдаланылмаған жапсырмалы бөлмеден басталғаны анықталды. Апаттан кейін саудагерлер жаңадан салып, Шеен аймағына қызмет көрсетуді жалғастырды. Шеенде қаладан оңтүстікке қарай тұратын шаруа С.Г. Хейз тұрды. Кейіннен ол солдат болып, Форт-Тоттенге орналасты. Солтүстік-батыстағы Үнді соғыстары кезінде ол барлаушы болды. Содан кейін ол жетінші атқыштар полкінің туы астында қызмет етті және Кіші Бигхорн шайқасынан кейін күштер шақыру үшін жіберілген хабаршылардың бірі болды. 1897 жылы Шеенде алғашқы газеті – "Шеен Стар" жарық көрді.
ХХ ғасыр
Көшіп келушілер мен иммигранттар пойыз вагондары мен пойыз арқылы аймаққа лебіздей келе берді. Олар сондай-ақ көліктермен және ат арбаларымен келді. Шейен қаласындағы кәсіптердің ішінде көптеген тауарлық дүкендер, ет базарлары, жабдық сататын орындар, депо, Ханс Стенберг басқаратын ұстахана, Одегард дүкені, азық фабрикасы және жер компаниялары болды. Шейенде әртүрлі жергілікті өнімдер сақталатын бірнеше элеваторлар болды. Мұнда "Форд" дилерлік орталығы, көптеген автосервистер, көптеген дәріханалар, кафелер, қонақ үй, халыққа арналған монша және ағаш кесетін завод болды. Шейенде бір кезде май станциясы, опера театры және шағын дүкендер де болған. Шейеннің өмір сүрген қысқа кезеңінде көптеген банктер ашылып, жабылды, олардың ішінде Фермерлердің мемлекеттік банкі де бар еді.
Кремхана күні мерекесі 1913
Шеендегі май зауытының ашылуы Шеен тарихындағы ең көп адам қатысқан ірі шара болды. Бұл шара 1913 жылғы 28 маусымда Шеендегі май зауытының ашылуын тойлау мақсатында ұйымдастырылды. Шараға 2000-нан астам адам келді. Мерекелік шаралар 22 блоктан тұратын шерумен басталды, онда Форт Тоттен үнді банды, ізшілер және көптеген саудагерлердің мерекелік шерулері болды. Шеру май зауытында аяқталды, онда барлығына тегін балмұздақ және айран берілді. 1900-нен астам балмұздақ конусы таратылды. Күндің ең қызықты бөлігі Солтүстік Дакота ауылшаруашылық колледжінің профессоры Г. Ф. Мартиннің сүт өнімдерінің маңыздылығы туралы сөйлеген сөзі болды. Содан кейін Шеен мен Нью-Рокфорд арасында бейсбол ойыны өтті, ал сағат 9:00-де опера театрында үлкен кеш өткізілді.
1914 - қазіргі уақыт
Шеен аймағы Бірінші дүниежүзілік соғыс пен 1918 жылғы тұмау эпидемиясынан өтті. 1930 жылдары Ұлы депрессия аймақты қатты шайқады, осы кезде аймақтың негізгі саласы – ауыл шаруашылығы күрделі жағдайға түсті. Нашар егін бағалары Шеен экономикасына әсер етті, ал WPA Шееннің өмірі үшін өте маңызды болды. Ол Шееннің оңтүстік жағында қазір VFW-ға тиесілі саябақ салды, қалалық түрмені қалпына келтірді және оның жұмысшылары қала сыртында Варсинг бөгетін тұрғызды. 1940 жылдары көптеген тұрғындар Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты, ал «Шейен Стар» газеті жабылды. 1955 жылы Брюс Ларсонның жерінде Солтүстік Дакота штатындағы екінші суару тәжірибелік шаруашылығы жоспарланды, ал 1950 жылдардың соңында Шееннің құдықтарындағы нитраттың жоғары деңгейі үлкен мәселе болды. Бұл мәселе Солтүстік Тынық теміржол компаниясы Шеен қаласына өз құдығын сыйға тарту арқылы шешілді. 1960 жылдардағы маңызды оқиға – қалалық өрт сөндіру бөлімі бұрын орналасқан ғимаратта «Tastee Freez» жылдам тамақ және мұзқаймақ ресторанының ашылуы болды. 1970 жылдары Шеенде қоғамдық жақсартуға ерекше мән берілді, көшелерді асфальттау, теннис корттары, таунхаустар, мұражай және қаланың басты көшелерін жаңғырту сияқты жобалар аяқталды. 1977 жылы Шеен өз жобалары үшін Солтүстік Дакотаның қоғамдық жақсарту сыйлығын жеңіп алды. Шеен өзінің 125 жылдығын демонстрациялық жарыспен, барбекю кешкі асымен, шерумен, мектеп кездесуімен, салтанатты отшашумен және S. T. A. R. S. қойымдарымен атап өтті.
География
АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 0,16 шаршы миль (0 км2) құрайды, бәрі құрлық. Шеенн қаласы және оның төңірегі Солтүстік Дакота штатының ерекше Дрифт-Прейри аймағында орналасқан. Дрифт-Прейри аймағы көлбеу төбелермен және көптеген батқылық жерлермен сипатталады. Шеенн қаласының жанындағы негізгі су көзі – Шеен өзені, бірақ адам жасаған Варсинг бөгеті қала маңында демалыс үшін басты орын саналады. Бұл аймақ Солтүстік Дакота штатындағы ең ірі табиғи су қоймасы – Devil's Lake бассейнінде де орналасқан. Қаланың оңтүстігінде Лаврентий бөлінісі жатыр, ол Солтүстік Мұзды мұхиты мен Атлант мұхитының суайдырларын бөліп тұрады.
Климат
Шейенде қатаң континенталды климат басылады. Онда температураның күрт өзгеруі және анық төрт маусым байқалады. Солтүстік Американың орталығында және Жоғарғы Орта Батыста орналасқандықтан, қаланың атмосферасы маусымға қарай күрт өзгеріп тұрады. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметінше, қаланың жалпы ауданы 0,2 шаршы миль (1 км²) және барлығы құрлықтан тұрады.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 204 адам, 103 шаруашылық және 51 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 147 тұрғын үй құрады, орташа тығыздық – ... (оригинальный текст не содержит значения). Халықтың этникалық құрамы: 81,4% ақ нәсілді, 1,0% афроамерикалық, 14,7% американдық үндістер, 0,5% басқа нәсілдерден және 2,5% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,0% құрады. 103 шаруашылықтың 11,7% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 37,9% -ы бірге тұратын жұбайлар, 7,8% -ында күйеуі жоқ әйелдер, 3,9% -ында әйелі жоқ ерлер, ал 50,5% отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 41,7% жеке адамдардан тұрды, ал 21,4% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 1,98 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,73 адам. Қаладағы орташа жас 54,3 жас. Тұрғындардың 12,3% 18 жасқа дейін, 4,9% 18 мен 24 жас аралығында, 18,1% 25 пен 44 жас аралығында, 40,2% 45 пен 64 жас аралығында және 24,5% 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы: 49,5% ер адам және 50,5% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 318 адам, 146 үй шаруашылығы және 85 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 187 тұрғын үй құрады, орташа тығыздық – (мәлімет жоқ). Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 83,96% ақ нәсілді, 12,26% американдық индейлер және 3,77% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. 146 үй шаруашылығының ішінде 26,7%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 50,0%-ы бірге тұратын жұбайлар, 6,2%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 41,1%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 39,7%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 26,0%-ында 65 жасқа толған және жалғыз тұратын азаматтар бар. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,18, ал отбасының орташа мүше саны 2,94 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 23,9%, 18-24 жас аралығындағылар – 7,2%, 25-44 жас аралығындағылар – 19,2%, 45-64 жас аралығындағылар – 25,5%, 65 жастан асқандар – 24,2%. Орташа жас 45 жасқа тең. Әр 100 әйелге 80,7 еркек келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 80,6 еркек сәйкес келеді. Үй шаруашылығының орташа табысы 22 969 доллар, ал отбасының орташа табысы 30 938 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 25 972 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 24 583 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 16 145 долларға тең. Отбасылардың 10,7%-ы және халықтың 12,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 20,3%-ы және 65 жастан асқандардың 4,5%-ы.
Қызықты жерлер
Лог Кэбин мұражайы – Шеен аймағының тарихын көрсететін алғашқы мұражай. Ғимарат 1867 жылы Солтүстік Дакота штатындағы Форт-Тоттен бекінісінің жанында салынған. Ол 1970 жылдары Шееннеге қауымдық жақсарту бағдарламасы аясында әкелінді және одан кейін кеңейтілді. Кабинаның бастапқы ағаш өңдеулерін бүгін де көруге болады. Лог Кэбин мұражайында аймақтың шаштараз креслосы, «Sheyenne Star» газеттері және тарихындағы ең биік актерлердің бірі – Джон Асенге тиесілі киім-кешек сияқты көптеген тарихи заттар сақталған. Мұражайда сонымен қатар осы аймақта табылған көптеген американдық индейлердің қолөнер бұйымдары да қойылған. Сонымен қатар, мұражайда Екінші дүниежүзілік соғысы кезінде қолданылған жапондық мылтық та бар. Варсинг бөгеті – Шееннің шығыс жағында орналасқан, кемпинг және балық аулау мүмкіндіктерін ұсынатын адам жасаған бөгет.
Білім
Бірінші Шейен мектебі салынғанға дейін, 1886 жылы сабақтар сабан үйлерде өтті, бірақ көп ұзамай Шейен теміржолының батысына ағаштан жасалған ғимарат салынды. Шейендегі алғашқы мектеп Рихтер даңғылына көшірілді, ал ол тым кішкентай болғанда, «Шейен Стар» газетінің кеңсесіне айналды. 1897 жылы екі қабатты мектеп ғимараты салынды, бірінші қабаты тек мектеп мақсатына, ал екінші қабаты жиналыстар мен шіркеу қызметтері үшін пайдаланылды. 1898 жылы қызыл жегі және қызылшаның таралуына байланысты мектеп екі аптаға жабылды. 1903 жылдың басында көптеген оқушылар Шейен мектебін тастап, Гринфилд қалашығындағы скандинавиялық зерттеулерге қатысты. 1903 жылдың сәуір айында шешек ауруының таралуына байланысты сабақтар тоқтатылды. 1908 жылы Шейеннің шығыс жағында жаңа мектеп салынды, ал 1930 жылы екі қабатты кірпіш ғимаратқа қосымша салынды. 1950 жылдардың соңында тағы бір қосымша салу туралы шешім қабылданды. Жоба жүргізіліп жатқан кезде Остби залы мен Грейс лютеран шіркеуі қосымша сыныптар ретінде пайдаланылды. 1962 жылы жоба аяқталды. Шейен орта мектебі 99 жыл бойы, 2007 жылдың көктеміне дейін оқушыларға есік жапты. Бүгінде Шейен мен оның төңірегінде тұратын балалардың көпшілігі жақын жердегі Нью-Рокфордтағы мектепке барады, себебі Шейен Нью-Рокфорд-Шейен мемлекеттік мектебінің құрамына кіреді.