Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ньюарк ( /nj//uː//ər//k/ NEWərk) – АҚШ-тың Огайо штатындағы Ликинг округінің орталығы. Қала Колумб қаласынан шығысқа қарай 64 шақырым қашықтықта, Ликинг өзенінің салаларының қосылған жерінде орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 49 934 адамды құрайды, бұл Огайо штатындағы ең ірі 18-ші қала. Ньюарк әлемдегі ең үлкен тоқылған себетке және бұрынғы Longaberger компаниясының кеңсесіне әйгілі. Қала Колумбус қалалық агломерациясының құрамына кіреді. Бұл жерде Хопвелл мәдениетіне жататын ежелгі Ньюарк жер жұмыстарының көп бөлігі сақталған. Ұлы шеңбер және қосымша обалар көршілес Хит қаласында орналасқан. Бұл кешен Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылған және Огайо тарихы қоғамымен мемлекеттік парк ретінде басқарылады.
Newark ('/nj//uː//ər//k/ NEWərk) is a city in, and the county seat of, Licking County, Ohio, United States; it is located 40 mile (64 km) east of Columbus at the junction of the forks of the Licking River. The population was 49,934 at the 2020 census, making it the 18th largest city in Ohio. It is most known for having the world's largest basket, former headquarters of the now defunct Longaberger Company. The city is part of the Columbus metropolitan area. It is the site of much of the Newark Earthworks, a major ancient complex built by the Hopewell culture. The Great Circle portion and additional burial mounds are located in the neighboring city of Heath, Ohio. This complex has been designated as a National Historic Landmark and is operated as a state park by the Ohio History Connection.
Тарих
Жергілікті халықтардың мәдениеттері еуропалықтармен байланыс жасамас бұрын мыңдаған жылдар бойы өзен аңғарларында өмір сүрді. Екі мың жылдан астам бұрын, б.з. 100 жылдан 500 жылға дейін Хопвелл мәдениетінің өкілдері Ньюарк және Хит аймақтарын өзгертіп жаңартты. Олар көптеген топырақ үйінділері мен қоршауларды салып, Огайо өзені аңғарындағы ең ірі топырақ құрылыстар кешенін құрды. Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие Ньюарк жер жұмыстары, аймақтың маңызды ежелгі тарихын сақтау және түсіндіру мақсатымен сақталған. Жер жұмыстарының ауданы бірнеше шаршы шақырымды алып жатыр, ал жалпы көлемі шамамен 206 акрды құрайды. Бұл жерді Огайо тарихы қоғамы мемлекеттік саябақ ретінде басқарады. Обсерваториялық дөңес, Обсерваториялық шеңбер және біріккен Октагон жер жұмыстарының ұзындығы шамамен 914 метрге жетеді. Октагонның өзі ғана төрт Рим Колизейінің сыйымдылығына тең. Мысырдың Гизадағы Ұлы пирамидасы Обсерваториялық шеңберге дәл сыйып кетеді. Хит қаласында орналасқан, диаметрі 360 метрлік Ньюарк үлкен шеңбері Америкадағы ең үлкен дөңгелек жер құрылысы болып табылады. Оның қабырғалары 2 метр биіктікте, ал орлары 2 метр тереңдікте салынған. Кіреберістегі қабырғалар мен орлар одан да үлкен және әсерлі өлшемге ие. Қазіргі заманғы археогеодезия және археоастрономия зерттеушілері Хопвелл және басқа да тарихи алдындағы мәдениеттердің астрономиялық байқаулар, белгілер мен мерекелер үшін жер жұмыстарын салуға пайдаланған, дамыған ғылыми түсініктерге ие болғанын көрсетті. Зерттеушілер Хопвелл жер жұмыстарының орналасуын, бағыттарын, өлшемдерін және өзара байланыстарын зерттеу арқылы олардың мақсатын түсінуге тырысты. Бүгінде Огайо тарихы қоғамы Ньюарк қаласының орталығына жақын орналасқан, «Қорған салушылар саябағы» (немесе Ньюарк жер жұмыстары) деп аталатын қоғамдық саябақта Ұлы шеңбер жер жұмыстарын сақтап келеді, саябақтың мекенжайы – 99 Cooper Ave, Newark, Ohio. Октагон жер жұмыстарының ауданы бұрын ауылдық клубқа жалға берілген, бірақ 1997 жылы жасалған жаңа келісімдер оған көпшіліктің қол жеткізуін жеңілдетті. Еуропалықтармен байланыс кезінде осы аймақты мекендеген кейінгі американдық үндістер тайпалары Хопвелл халқының алыс ұрпақтары еді.
Cultures of indigenous peoples lived along the river valleys for thousands of years before European contact. From more than two thousand years ago, 100 AD to 500 AD, people of the Hopewell culture transformed the area of Newark and Heath. They built many earthen mounds and enclosures, creating the single largest earthwork complex in the Ohio River Valley. The Newark Earthworks, designated a National Historic Landmark, have been preserved to document and interpret the area's significant ancient history. The earthworks cover several square miles and about 206 acres. This is operated as a state park by the Ohio History Connection. The Observatory Mound, Observatory Circle, and the interconnected Octagon earthworks span nearly 3000 feet (914 m) in length. The Octagon alone is large enough to contain four Roman Coliseums. The Great Pyramid of Giza in Egypt would fit precisely within Observatory Circle. The even larger 1180 feet (360 m) diameter Newark Great Circle, located in Heath, is the largest circular earthwork in the Americas. The 8 feet (2 m) high walls surround a 5 feet (2 m) deep moat. At the entrance, the walls and moat are of greater and more impressive dimensions. Contemporary archaeogeodesy and archaeoastronomy researchers have demonstrated that the Hopewell and other prehistoric cultures had advanced scientific understandings which they used to create their earthworks for astronomical observations, markings and celebrations. Researchers analyzed the placements, alignments, dimensions, and site to site interrelationships of the Hopewell earthworks to understand what had been done. Today, the Ohio Historical Society preserves the Great Circle Earthworks in a public park near downtown Newark, called Mound Builders Park (or the Newark Earthworks) located at 99 Cooper Ave, Newark, Ohio. The area of the Octagon Earthworks had been leased to a country club, but new arrangements in 1997 provide for more public access to it. Later American Indian tribes inhabiting the area at the time of European contact were distant descendants of the Hopewell peoples.
Еуропалық-америкалық қоныстану
Саудагерлер мен аңшылар бұрынғы ғасырларда зерттеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін, 1802 жылы генерал Уильям С. Шенк бастаған алғашқы еуропалық америкалық қоныс жайлаушылар келді. Ол жаңа ауылға өз туған жері – Нью-Джерсинің атын берді. 19-ғасырдағы инфрақұрылымға жасалған инвестициялар қаланың ірі көлік және сауда желілеріне қосылғаннан кейін дамуына ықпал етті. 1825 жылдың 4 шілдесінде Нью-Йорк штатының губернаторы Клинтон және Огайо штатының губернаторы Морроу Огайо штатының Ньюарк қаласының жанындағы Ликинг Саммитте Огайо және Эри каналы жобасы үшін алғашқы топырақ қазды. 1855 жылдың 11 сәуірінде Ньюарк Питтсбургті Чикаго және Сент-Луис қалаларымен байланыстыру үшін салынған Питтсбург, Цинциннати, Чикаго және Сент-Луис темір жолының тоқтау орны болды. 1857 жылдың 16 сәуірінде Орталық Огайо темір жолы Ньюаркты батысқа Колумбусқа жалғастырды, ал кейін Ньюарк Балтимор және Огайо темір жолының станциясын сақтап қалды. "Хейзи Гласс Компани" 1895 жылы Ньюаркта құрылды. Зауыт 1957 жылы компанияның талғамдарының өзгеруіне байланысты тарағанша 62 жыл бойы жұмыс істеді. Американың Heisey Collectors, Inc. ұйымы басқаратын Ұлттық Heisey Glass мұражайы Ньюарктағы Алтыншы көшеде орналасқан. 1909 жылы "Аркада" ашылды. Еуропалық инновациялық сауда ғимараттарының үлгісімен салынған, ол Ньюарктің алғашқы сәтті сауда орталықтарының біріне айналды. Кейіннен әртүрлі дүкендері бар ішкі кеңістіктері бар ғимараттар сауда орталықтары деп аталды. "Аркада" көлемі орташа Wal Mart-тың үштен бір бөлігін құрайды.
After exploration by traders and trappers in earlier centuries, the first European American settlers arrived in 1802, led by Gen. William C. Schenck. He named the new village after his New Jersey hometown. Nineteenth century investment in infrastructure resulted in growth in the town after it was linked to major transportation and trade networks. On July 4, 1825, Governors Clinton of New York and Morrow of Ohio dug the first shovelfuls of dirt for the Ohio and Erie Canal project, at the Licking Summit near Newark, Ohio. On April 11, 1855, Newark became a stop along the Pittsburgh, Cincinnati, Chicago and St. Louis Railroad that was built to connect Pittsburgh to Chicago and St. Louis. On April 16, 1857, the Central Ohio Railroad connected Newark west to Columbus, and later Newark maintained a station on the Baltimore and Ohio Railroad. The Heisey Glass Company started in Newark in 1895. The factory operated there for 62 years, until the company's demise in 1957 due to changing tastes. The National Heisey Glass Museum, operated by the Heisey Collectors of America, Inc., is located on Sixth Street in Newark. In 1909, The Arcade was opened. Modeled after innovative European retail buildings, it became one of Newark's first successful retail emporiums. Later versions of buildings that contained a variety of shops indoors became known as shopping malls. At , the Arcade is one third the size of an average modern Wal Mart.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 21,37 шаршы миль (55 км²), оның ішінде 20,88 шаршы миль (54 км²) құрлық және 0,49 шаршы миль (1 км²) су алабын құрайды. Ньюарк қаласы (40.063014, −82.416779) координаталарында орналасқан.
According to the United States Census Bureau, the city has a total area of 21.37 square miles (55 km2), of which 20.88 square miles (54 km2) is land and 0.49 square miles (1 km2) is water. Newark is located at (40.063014, −82.416779).
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша қалада 47 573 адам, 19 840 үй шаруашылығы және 12 057 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілген жоқ. 21 976 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 92,8% ақ нәсілді, 3,3% афроамерикалық, 0,3% американдық үндістер, 0,6% азиялық, 0,3% басқа нәсілдерден және 2,6% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,2% құрады. 19 840 үй шаруашылығының 30,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 40,7%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 14,8%-ында күйеуі жоқ әйелдер, 5,3%-ында күйеуі жоқ ерлер және 39,2%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,9%-ы жеке тұлғалардан тұрады, ал 12,3%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,35 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адам. Қаладағы орташа жас 37,3 жас. Тұрғындардың 24%-ы 18 жасқа дейін, 9,9%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 25,6%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 26%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 14,5%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 47,8% ер адам және 52,2% әйел адам.
As of the census of 2010, there were 47,573 people, 19,840 households, and 12,057 families residing in the city. The population density was There were 21,976 housing units at an average density of The racial makeup of the city was 92.8% White, 3.3% African American, 0.3% Native American, 0.6% Asian, 0.3% from other races, and 2.6% from two or more races. Hispanic or Latino of any race were 1.2% of the population. There were 19,840 households, of which 30.8% had children under the age of 18 living with them, 40.7% were married couples living together, 14.8% had a female householder with no husband present, 5.3% had a male householder with no wife present, and 39.2% were non families. 31.9% of all households were made up of individuals, and 12.3% had someone living alone who was 65 years of age or older. The average household size was 2.35 and the average family size was 2.94. The median age in the city was 37.3 years. Twenty four percent of residents were under the age of 18; 9.9% were between the ages of 18 and 24; 25.6% were from 25 to 44; 26% were from 45 to 64; and 14.5% were 65 years of age or older. The gender makeup of the city was 47.8% male and 52.2% female.
Экономика
Ньюаркта бірнеше ірі өндіріс орны орналасқан. 1898 жылы құрылған Holophane – жарықтандыру өнімдерін өндіретін әлемдегі ең көне компаниялардың бірі. Owens Corning Fiberglas компаниясының негізгі зауыты да Ньюаркта орналасқан. State Farm Insurance компаниясының аймақтық бас кеңсесі осы жерде. Park National Bank Corporation компаниясының бас кеңсесі Ньюарк қаласының орталығында орналасқан. Бірнеше өнеркәсіптік парктер салынды, онда Kaiser Aluminum, Dow Chemical Company, General Electric, Covestro, Boeing, THK, Harry & David, Communicolor, Diebold, Anomatic, International Paper және Tamarack Farms Dairy сияқты ірі компаниялар орналасқан. Longaberger, ірі себет өндіруші компания, өздерінің ең танымал моделі – алып "орташа нарықтық себет" түрінде жаңа корпоративтік кеңсесін Ньюаркта салды. Аймақтағы негізгі сауда орталығы – жақын орналасқан Хит қаласындағы Индиан Маунд сауда орталығы. Бұл сауда орталығы 2000 жыл бұрын Огайо штатының орталық бөлігіндегі Хопвелл мәдениеті салған, әлемдік деңгейде танымал Ньюарк жер үйімдері деп аталатын ежелгі кешеннің құрметіне аталған. Бұл – Ұлттық тарихи ескерткіш, ал жер үйімдерінің маңызды бөліктері осы сауда орталығынан бір шақырымдай қашықтықта орналасқан.
Newark is the site of several major manufacturers. Holophane, founded in 1898, is one of the world's oldest manufacturers of lighting related products. The main factory of Owens Corning Fiberglas is also located in Newark. State Farm Insurance has Regional Headquarters here. The Park National Bank Corporation is headquartered in downtown Newark. Several industrial parks have been developed and house such major companies as Kaiser Aluminum, Dow Chemical Company, General Electric, Covestro, Boeing, THK, Harry & David, Communicolor, Diebold, Anomatic, International Paper, and Tamarack Farms Dairy. Longaberger, a major basket maker, had their new corporate headquarters in Newark designed as a gigantic "medium market basket," their most popular model. The main shopping center in the area is the Indian Mound Mall, located in nearby Heath. The mall is named for the internationally known, ancient complex called the Newark Earthworks, built 2,000 years ago by the Hopewell culture of central Ohio. It is a National Historic Landmark and major elements of the earthworks are located less than a mile away from the shopping mall named for them.
Білім
Ньюарк қалалық мектеп ауданы Ньюарк қаласына қызмет көрсетеді. Ньюарк орта мектебінің оқушылары шамамен 1400, және OHSAA D1 деңгейінде жарысады. Ньюарк орта мектебі академиялық және спорттық жетістіктерімен, сондай-ақ өнер саласындағы бай дәстүрімен танымал. Ньюарк орта мектебі 4 OHSAA баскетбол титулын (1936, 1938, 1943, 2008) және 3 AP футбол титулын жеңіп алды. "Ньюарқтың мақтанышы" атты марш-оркестрі 42 жыл қатарынан OMEA штатының финалына өтті. The Pride 31 жыл бойы, оның ішінде 4 маусым қатарынан (2015, 2016, 2017, 2018) Штаттық марш-оркестрлер финалында жоғары баға алды. Сьюзан Ларсон басшылығымен Ньюарк орта мектебінің симфониялық оркестрі 2009 жылдың 5 сәуірінде Нью-Йоркте өткен Ұлттық оркестр кубогында бірінші орынды бөлісті. Симфония 2009 жылдың 14 сәуірінде "Нью-Йорк Таймс" газетінің бірінші бетінде жарияланды және 2009 жылдың күзінде Ақ үйге шақырылды. Огайо мемлекеттік университетінің аймақтық кампусы да қалада орналасқан. 1957 жылы құрылған Ньюарктегі Огайо мемлекеттік университеті 2800-ден астам студентті оқытады және Огайо штатының ең көпұлтты кампусы болып табылады. Бүгінгі таңда кампуста он бір ғимарат бар, оның ішінде демалыс орталығы және екі жатақханасы бар. Ол Associate of Arts дәрежесін, сондай-ақ жеті мамандық бойынша Bachelor of Arts дәрежесін және білім беру және әлеуметтік жұмыс салаларында магистр дәрежесін ұсынады. Бұл кампус Колумбустағы Огайо мемлекеттік университетінің кампусындағы 200-ден астам мамандыққа жол ашады. Ньюарк кампусы ғимараттарын екі жылдық техникалық колледж COTC (Central Ohio Technical College) пен бөліседі. Ол 45 сертификаттық және дипломдық бағдарлама бойынша 3000-ға жуық студентке қызмет көрсетеді. Ньюаркта бірнеше жеке діни мектептер бар, олардың ішінде Сент-Франциск де-Сейлс мектебі, Блессид-Сакрамент мектебі және Ньюарк католик орта мектебі бар. C TEC (Licking County Career and Technology Education Centers) орта білім беру және ересектерге арналған бағдарламаларды ұсынады. Ньюаркта Ликинг округі кітапхана жүйесінің филиалы – қоғамдық кітапхана бар.
Newark City School District serves the city of Newark. Newark High School's enrollment is approximately 1,400 students, and competes at the OHSAA D1 level. Newark High School has a storied tradition in Academics and Sports, as well as Performing Arts. Newark High School has won 4 OHSAA Basketball titles (36', 38', 43', 08') and 3 AP Football titles. The Pride of Newark Marching Band has made an unprecedented 42 consecutive years to the OMEA state finals. The Pride has earned a superior rating at State Marching Band finals 31 years, including 4 straight seasons (2015, ‘16, ‘17, ‘18). The Newark High School Sinfonia, under the direction of Susan Larson, tied for first runner up at the National Orchestra Cup in New York City on April 5, 2009. The Sinfonia was featured in a front page article of the April 14, 2009, edition of The New York Times, and received an invitation to the White House in the fall of 2009. A regional campus of Ohio State University is also located in the city. The Ohio State University at Newark, founded in 1957, schools over 2,800 students and is the most diverse campus in the Ohio State system. Today, the campus features eleven buildings, including a recreation center and two residence halls. It offers Associate of Arts degrees, as well as Bachelor of Arts degrees in seven majors and master's degrees in education and social work. It also serves as a doorway to over 200 majors on the Ohio State University campus in Columbus. The Newark Campus shares its facilities with a two year technical college, COTC (Central Ohio Technical College). It serves some 3,000 other students in 45 certificate and associate degree programs. Newark is also home to a number of private religious schools, including St. Francis de Sales School, Blessed Sacrament School and Newark Catholic High School. C TEC (Career and Technology Education Centers of Licking County) offers high school and adult programs. Newark has a public library, a branch of the Licking County Library System.
Көлік
Licking County Transit аймақта сұраныс бойынша және өзгертілген тұрақты маршруттық көлік қызметтерін ұсынады. GoBus-тың Колумбус-Вустер маршруты Ньюарк қаласына қызмет көрсетеді.
Licking County Transit provides demand response and deviated fixed route transit service in the region. GoBus' Columbus Wooster route provides service to Newark.