Кіріспе

Ньюарк ( /nj//uː//ər//k/ NEWərk) – АҚШ-тың Огайо штатындағы Ликинг округінің орталығы. Қала Колумб қаласынан шығысқа қарай 64 шақырым қашықтықта, Ликинг өзенінің салаларының қосылған жерінде орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 49 934 адамды құрайды, бұл Огайо штатындағы ең ірі 18-ші қала. Ньюарк әлемдегі ең үлкен тоқылған себетке және бұрынғы Longaberger компаниясының кеңсесіне әйгілі. Қала Колумбус қалалық агломерациясының құрамына кіреді. Бұл жерде Хопвелл мәдениетіне жататын ежелгі Ньюарк жер жұмыстарының көп бөлігі сақталған. Ұлы шеңбер және қосымша обалар көршілес Хит қаласында орналасқан. Бұл кешен Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылған және Огайо тарихы қоғамымен мемлекеттік парк ретінде басқарылады.

Тарих

Жергілікті халықтардың мәдениеттері еуропалықтармен байланыс жасамас бұрын мыңдаған жылдар бойы өзен аңғарларында өмір сүрді. Екі мың жылдан астам бұрын, б.з. 100 жылдан 500 жылға дейін Хопвелл мәдениетінің өкілдері Ньюарк және Хит аймақтарын өзгертіп жаңартты. Олар көптеген топырақ үйінділері мен қоршауларды салып, Огайо өзені аңғарындағы ең ірі топырақ құрылыстар кешенін құрды. Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие Ньюарк жер жұмыстары, аймақтың маңызды ежелгі тарихын сақтау және түсіндіру мақсатымен сақталған. Жер жұмыстарының ауданы бірнеше шаршы шақырымды алып жатыр, ал жалпы көлемі шамамен 206 акрды құрайды. Бұл жерді Огайо тарихы қоғамы мемлекеттік саябақ ретінде басқарады. Обсерваториялық дөңес, Обсерваториялық шеңбер және біріккен Октагон жер жұмыстарының ұзындығы шамамен 914 метрге жетеді. Октагонның өзі ғана төрт Рим Колизейінің сыйымдылығына тең. Мысырдың Гизадағы Ұлы пирамидасы Обсерваториялық шеңберге дәл сыйып кетеді. Хит қаласында орналасқан, диаметрі 360 метрлік Ньюарк үлкен шеңбері Америкадағы ең үлкен дөңгелек жер құрылысы болып табылады. Оның қабырғалары 2 метр биіктікте, ал орлары 2 метр тереңдікте салынған. Кіреберістегі қабырғалар мен орлар одан да үлкен және әсерлі өлшемге ие. Қазіргі заманғы археогеодезия және археоастрономия зерттеушілері Хопвелл және басқа да тарихи алдындағы мәдениеттердің астрономиялық байқаулар, белгілер мен мерекелер үшін жер жұмыстарын салуға пайдаланған, дамыған ғылыми түсініктерге ие болғанын көрсетті. Зерттеушілер Хопвелл жер жұмыстарының орналасуын, бағыттарын, өлшемдерін және өзара байланыстарын зерттеу арқылы олардың мақсатын түсінуге тырысты. Бүгінде Огайо тарихы қоғамы Ньюарк қаласының орталығына жақын орналасқан, «Қорған салушылар саябағы» (немесе Ньюарк жер жұмыстары) деп аталатын қоғамдық саябақта Ұлы шеңбер жер жұмыстарын сақтап келеді, саябақтың мекенжайы – 99 Cooper Ave, Newark, Ohio. Октагон жер жұмыстарының ауданы бұрын ауылдық клубқа жалға берілген, бірақ 1997 жылы жасалған жаңа келісімдер оған көпшіліктің қол жеткізуін жеңілдетті. Еуропалықтармен байланыс кезінде осы аймақты мекендеген кейінгі американдық үндістер тайпалары Хопвелл халқының алыс ұрпақтары еді.

Еуропалық-америкалық қоныстану

Саудагерлер мен аңшылар бұрынғы ғасырларда зерттеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін, 1802 жылы генерал Уильям С. Шенк бастаған алғашқы еуропалық америкалық қоныс жайлаушылар келді. Ол жаңа ауылға өз туған жері – Нью-Джерсинің атын берді. 19-ғасырдағы инфрақұрылымға жасалған инвестициялар қаланың ірі көлік және сауда желілеріне қосылғаннан кейін дамуына ықпал етті. 1825 жылдың 4 шілдесінде Нью-Йорк штатының губернаторы Клинтон және Огайо штатының губернаторы Морроу Огайо штатының Ньюарк қаласының жанындағы Ликинг Саммитте Огайо және Эри каналы жобасы үшін алғашқы топырақ қазды. 1855 жылдың 11 сәуірінде Ньюарк Питтсбургті Чикаго және Сент-Луис қалаларымен байланыстыру үшін салынған Питтсбург, Цинциннати, Чикаго және Сент-Луис темір жолының тоқтау орны болды. 1857 жылдың 16 сәуірінде Орталық Огайо темір жолы Ньюаркты батысқа Колумбусқа жалғастырды, ал кейін Ньюарк Балтимор және Огайо темір жолының станциясын сақтап қалды. "Хейзи Гласс Компани" 1895 жылы Ньюаркта құрылды. Зауыт 1957 жылы компанияның талғамдарының өзгеруіне байланысты тарағанша 62 жыл бойы жұмыс істеді. Американың Heisey Collectors, Inc. ұйымы басқаратын Ұлттық Heisey Glass мұражайы Ньюарктағы Алтыншы көшеде орналасқан. 1909 жылы "Аркада" ашылды. Еуропалық инновациялық сауда ғимараттарының үлгісімен салынған, ол Ньюарктің алғашқы сәтті сауда орталықтарының біріне айналды. Кейіннен әртүрлі дүкендері бар ішкі кеңістіктері бар ғимараттар сауда орталықтары деп аталды. "Аркада" көлемі орташа Wal Mart-тың үштен бір бөлігін құрайды.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 21,37 шаршы миль (55 км²), оның ішінде 20,88 шаршы миль (54 км²) құрлық және 0,49 шаршы миль (1 км²) су алабын құрайды. Ньюарк қаласы (40.063014, −82.416779) координаталарында орналасқан.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы санақ бойынша қалада 47 573 адам, 19 840 үй шаруашылығы және 12 057 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілген жоқ. 21 976 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 92,8% ақ нәсілді, 3,3% афроамерикалық, 0,3% американдық үндістер, 0,6% азиялық, 0,3% басқа нәсілдерден және 2,6% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,2% құрады. 19 840 үй шаруашылығының 30,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 40,7%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 14,8%-ында күйеуі жоқ әйелдер, 5,3%-ында күйеуі жоқ ерлер және 39,2%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,9%-ы жеке тұлғалардан тұрады, ал 12,3%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,35 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адам. Қаладағы орташа жас 37,3 жас. Тұрғындардың 24%-ы 18 жасқа дейін, 9,9%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 25,6%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 26%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 14,5%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 47,8% ер адам және 52,2% әйел адам.

Экономика

Ньюаркта бірнеше ірі өндіріс орны орналасқан. 1898 жылы құрылған Holophane – жарықтандыру өнімдерін өндіретін әлемдегі ең көне компаниялардың бірі. Owens Corning Fiberglas компаниясының негізгі зауыты да Ньюаркта орналасқан. State Farm Insurance компаниясының аймақтық бас кеңсесі осы жерде. Park National Bank Corporation компаниясының бас кеңсесі Ньюарк қаласының орталығында орналасқан. Бірнеше өнеркәсіптік парктер салынды, онда Kaiser Aluminum, Dow Chemical Company, General Electric, Covestro, Boeing, THK, Harry & David, Communicolor, Diebold, Anomatic, International Paper және Tamarack Farms Dairy сияқты ірі компаниялар орналасқан. Longaberger, ірі себет өндіруші компания, өздерінің ең танымал моделі – алып "орташа нарықтық себет" түрінде жаңа корпоративтік кеңсесін Ньюаркта салды. Аймақтағы негізгі сауда орталығы – жақын орналасқан Хит қаласындағы Индиан Маунд сауда орталығы. Бұл сауда орталығы 2000 жыл бұрын Огайо штатының орталық бөлігіндегі Хопвелл мәдениеті салған, әлемдік деңгейде танымал Ньюарк жер үйімдері деп аталатын ежелгі кешеннің құрметіне аталған. Бұл – Ұлттық тарихи ескерткіш, ал жер үйімдерінің маңызды бөліктері осы сауда орталығынан бір шақырымдай қашықтықта орналасқан.

Білім

Ньюарк қалалық мектеп ауданы Ньюарк қаласына қызмет көрсетеді. Ньюарк орта мектебінің оқушылары шамамен 1400, және OHSAA D1 деңгейінде жарысады. Ньюарк орта мектебі академиялық және спорттық жетістіктерімен, сондай-ақ өнер саласындағы бай дәстүрімен танымал. Ньюарк орта мектебі 4 OHSAA баскетбол титулын (1936, 1938, 1943, 2008) және 3 AP футбол титулын жеңіп алды. "Ньюарқтың мақтанышы" атты марш-оркестрі 42 жыл қатарынан OMEA штатының финалына өтті. The Pride 31 жыл бойы, оның ішінде 4 маусым қатарынан (2015, 2016, 2017, 2018) Штаттық марш-оркестрлер финалында жоғары баға алды. Сьюзан Ларсон басшылығымен Ньюарк орта мектебінің симфониялық оркестрі 2009 жылдың 5 сәуірінде Нью-Йоркте өткен Ұлттық оркестр кубогында бірінші орынды бөлісті. Симфония 2009 жылдың 14 сәуірінде "Нью-Йорк Таймс" газетінің бірінші бетінде жарияланды және 2009 жылдың күзінде Ақ үйге шақырылды. Огайо мемлекеттік университетінің аймақтық кампусы да қалада орналасқан. 1957 жылы құрылған Ньюарктегі Огайо мемлекеттік университеті 2800-ден астам студентті оқытады және Огайо штатының ең көпұлтты кампусы болып табылады. Бүгінгі таңда кампуста он бір ғимарат бар, оның ішінде демалыс орталығы және екі жатақханасы бар. Ол Associate of Arts дәрежесін, сондай-ақ жеті мамандық бойынша Bachelor of Arts дәрежесін және білім беру және әлеуметтік жұмыс салаларында магистр дәрежесін ұсынады. Бұл кампус Колумбустағы Огайо мемлекеттік университетінің кампусындағы 200-ден астам мамандыққа жол ашады. Ньюарк кампусы ғимараттарын екі жылдық техникалық колледж COTC (Central Ohio Technical College) пен бөліседі. Ол 45 сертификаттық және дипломдық бағдарлама бойынша 3000-ға жуық студентке қызмет көрсетеді. Ньюаркта бірнеше жеке діни мектептер бар, олардың ішінде Сент-Франциск де-Сейлс мектебі, Блессид-Сакрамент мектебі және Ньюарк католик орта мектебі бар. C TEC (Licking County Career and Technology Education Centers) орта білім беру және ересектерге арналған бағдарламаларды ұсынады. Ньюаркта Ликинг округі кітапхана жүйесінің филиалы – қоғамдық кітапхана бар.

Көлік

Licking County Transit аймақта сұраныс бойынша және өзгертілген тұрақты маршруттық көлік қызметтерін ұсынады. GoBus-тың Колумбус-Вустер маршруты Ньюарк қаласына қызмет көрсетеді.