Кіріспе

Ардмор – АҚШ-тың Оклахома штатындағы Картер округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 24 725 адамды құрады, бұл 2010 жылғы санаудағы 24 283 адамнан 1,8%-ға артық. Ардмор микрополитендік статистикалық аймағының 2013 жылғы шамамен халық саны 48 491 адамды құрады. Ардмор Оклахома-Сити мен Техас штатындағы Даллас/Форт-Уорт қалаларынан 90 миль (145 км) қашықтықта, 35-ші қалалық және АҚШ 70-ші тас жолының қиылысында орналасқан. Ол Оңтүстік-Орталық Оклахоманың 13 округтік аймағының орталығы болып саналады, сонымен қатар штаттық туризм буклеттерінде «Чикасоу өлкесі» деп, ал бұрын «Көл және жол өлкесі» деп белгіленеді. Бұл аймақ сондай-ақ Техома аймағының бір бөлігі болып табылады. Ардмор Арбакл тауларынан оңтүстікке қарай 9 миль (14 км) жерде орналасқан және АҚШ-тың мұнайға ең бай аймақтарының бірі – Хелдтон бассейнінің шығыс жиегінде жатыр. Ардмор 1873 жылы Пенсильвания темір жолымен Ирландияның Уотерфорд округіндегі Ардмордың құрметіне аталған Пенсильвания темір жолының тарихи PRR Main Line аялдамасынан кейін аталған, Филадельфияның бай маңындағы қала. «Ардмор» атауы ирланд тілінде «биік жерлер» немесе «төбелер» деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Ардмор, Үндістан аумағы, 1887 жылдың жазында Пикенс округі, Чикасау ұлтында басты көше үшін жыртылған арықпен бастау алды. Оның пайда болуының көп бөлігі сол кездегі аймақтан өткен Санта-Фе темір жолының салынуымен байланысты. Басқа шекаралық қалалар сияқты, Ардмор да жылдар бойы өсіп, аймақтың сауда орталығына айналды. 1895 жылы болған ірі өрт жаңадан құрылған қаланың көп бөлігін қиратты, тұрғындарды қаланың жартылай дерлік бөлігін қайта жаңартуға мәжбүр етті. 1900-жылдардың басында Ардмор мақта егістіктерінің көптігімен танымал болды және ақырында әлемдегі ең ірі ішкі мақта порты атанды. Қала Оклахома штатындағы ең ірі мұнай кен орындарының бірі – Хелдтон мұнай кенінің жанында орналасқан. 1913 жылы оның табылуынан кейін кәсіпкерлер мен мұнай іздеушілер аймаққа ағылып келді, Картер округі Оклахома штатындағы ең ірі мұнай өндіруші округге айналды және содан бері сол статусын сақтап келеді. Ардмор сол кезден бері аймақтың энергетикалық орталығы болып қала берді, аймақтың табиғи байлығы Noble Energy сияқты энергетикалық алыптардың пайда болуына себепкер болды. 1915 жылдың 27 қыркүйегінде газбен толтырылған теміржол вагоны жарылып, 43 адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды, соның ішінде 1895 жылғы өрттен кейін қайта жаңартылған қаланың орталық бөлігі де қирады. Бұл апат ұлттық жаңалықтарға енді, тұрғындарды болашақта мұндай оқиғалар қайталанбауы үшін қаланың алғашқы өрт сөндіру қызметін құруға итермеледі. 1966 жылдың 22 сәуірінде Ардмор Оклахома тарихындағы ең ауыр авиакатастрофаның ошағы болды, нәтижесінде 83 адам қаза тапты. 1995 жылдың 7 мамырында Ардморға F3 күшіндегі торнадо соғып, үш адам қаза тауып, алты адам жарақат алды.

Спорт

Ардмор кіші лигалық бейсболға отан болды. Ардмор Кардиналдары – Ардмор командаларының басты атауы. Олар Техас лигасының (1904), Техас-Оклахома лигасының (1911–1914), Батыс Ассоциациясының (1917), Техас-Оклахома лигасының (1921–1922), Батыс Ассоциациясының (1923), Оклахома штаты лигасының (1924), Батыс Ассоциациясының (1924–1926), Соунер штаты лигасының (1947–1957) және Техас лигасының (1961) құрамында ойнады. Ардмор 1923, 1925 және 1957 жылдары лига чемпиондығын жеңіп алды. Ардмор Кливленд Индианс (1947–1948), Сент-Луис Кардиналс (1953–1957) және Балтимор Ориолс (1961) командаларымен байланыста болды. Бейсбол Даңқы залына енген Карл Хаббелл 1924 жылы Ардмор Биаркатс сапында өнер көрсетті, ол оның алғашқы кәсіби маусымы болды.

География

Ардмор Картер округінің оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол батысында Лоун Гроув қаласымен, шығысында Диксон қаласымен шектеседі. Ардмордың батыс жағымен өтетін 35-ші мемлекетаралық автокөлік жолы арқылы Оклахома қаласы солтүстікке қарай 97 миль (156 км), ал Форт-Уорт, Техас, оңтүстікке қарай 103 миль (166 км) қашықтықта орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, Ардмордың жалпы ауданы – 150,5 км², оның ішінде құрлық және су, немесе 3,67% су құрайды. Ардмор Арбаклз тауларының оңтүстігінде, шамамен 10 миль (16 км) қашықтықта орналасқан. Аймақтың геологиясы өте алуан түрлі, Ардморды қоршаған кейбір көлдердің жағалауында көтерілген және бүлінген жоталар көрінеді. Ардмор қаласының ішінде өзендер мен ағыстар жоқ, бірақ ол Вашита және Қызыл өзендерінің су жиналатын алабының бір бөлігі болып табылады, және Каддо және Хиккори ағындары Ардмор орналасқан кең, төмен жатқан аймақтың екі жағынан өтеді. Ардмор сонымен қатар Мюррей көлінің солтүстігінде орналасқан, ол Анадрч ағысының екі саласынан құралған, ол ақырында Тексома көлінің батыс бөлігіне құяды.

Демография

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 24 283 адам тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 10 926 тұрғын үй бар, олардың орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 73,02% ақ нәсілді, 11,27% афроамерикалық, 8,78% американдық үндістер, 0,99% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,55% басқа нәсілдерден және 4,37% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 3,70% -ы испаниялық немесе латын американдықтар. 9 646 шаңырау бар, олардың 30,0% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 47,4% -ы заңды некеде тұратын жұбайлар, 31,2% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 34,6% -ы отбасы емес. Шаңыраулардың 14,7% -ы бір адамнан тұрады, ал 14,7% -ында 65 жастан асқан жалғыз адам тұрады. Шаңыраудың орташа мүше саны 2,36, ал отбасының орташа мүше саны 2,95 адамды құрайды. Қала тұрғындарының жас бойынша бөлінуі: 25,1% -ы 18 жасқа дейінгілер, 8,1% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 25,8% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 22,2% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 18,8% -ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 39 жас. Әр 100 әйелге 110,6 еркек келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 108,6 еркек келеді. Шаңыраудың орташа жылдық табысы 28 046 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 37 758 доллар. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 28 685 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 23 070 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 16 502 доллар. Отбасылардың 13,6% және халықтың 18,3% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 24,9% және 65 жастан асқандардың 12,0% кедейлікте.

Экономика

Ардмор Оңтүстік Орталық Оклахомадағы он округтік аймақтың басты сауда орталығы болып табылады, бөлшек саудаға тартымдылық коэффициенті 1,7–1,9 шамасында. Ардмордың ірі жұмыс берушілері – 2025 жылы жабылатынын хабарлаған 1900 қызметкері бар Michelin Солтүстік Америка және 900 қызметкері бар Mercy Hospital Ardmore. Бірнеше жүз қызметкер Best Buy, Dollar Tree (Marietta) және Dollar General Stores сияқты аймақтық таратпа орталықтарында жұмыс істейді. 2009 жылдың басына дейін Ардморда бұрынғы электрондық тауарлар желісі Circuit City-дің ірі аймақтық таратпа орталығы және 1-800-Flowers колл-орталығы орналасқан. 2010 жылы Ардмор тағы бір технологиялық компаниясы IMTEC-ті жоғалтты, ол 3M компаниясы сатып алып, Калифорнияға көшірді. Ардмордың солтүстік-шығысындағы Valero мұнай өңдеу зауытында 250-ге жуық жергілікті тұрғын жұмыс істейді. Ардмор сонымен қатар елдің 50 ірі жеке қорының бірі – Сэмюэл Робертс Нобл қорына да үйінді, ол негізінен ауыл шаруашылығы саласындағы биозерттеу қызметімен айналысады. 2001 жылы East Jordan Iron Works Ардмор өндірістік әуежайында құйма зауытын ашты. 2020 жылдың 24 қыркүйегінде Оклахома қан институты Оклахома штатындағы ең ірі қан донорлық орталықтарының бірін ашты.

Колледждер мен университеттер

Ардмор қаласында Оңтүстік Оклахома университетінің орталығы (жоғары білім берудің консорциумдық жүйесі) орналасқан. Ол жергілікті тұрғындарға төрт жоғары оқу орнының күшімен курстар мен білім беру бағдарламаларын ұсынады: Мюррей мемлекеттік колледжі, Оңтүстік-Шығыс Оклахома мемлекеттік университеті, Шығыс Орталық университеті және Оклахома мемлекеттік университеті (Оклахома қаласындағы кампусынан).

Бастауыш және орта мектептер

Ардмор қалалық мектептері, Плейнвью мемлекеттік мектептері және Ардмор христиан мектебі Ардморда мемлекеттік білім береді. Ардмор Оук Холл епископтық мектебі Оклахома штатындағы үш епископтық діни мектептің бірі. CareerTech-тің осы жерде кампусы бар.

Газет

"The Daily Ardmoreite" 1893 жылдан бері шығатын жергілікті газет.

Әуежайлар

Ардморда екі жалпы авиациялық әуежайы бар: Ардмор қалалық-іскерлік әуежайы және Ардмор қалалық әуежайы. 1950 жылдардың басында Central Airlines компаниясы қалалық әуежайға коммерциялық әуе тасымалын жүзеге асырды. Қазіргі таңда ең жақын жоспарланған әуе қызметін Оклахома-Ситидегі Уилл Роджерс әлемдік әуежайы және Даллас/Форт-Уорт халықаралық әуежайы ұсынады, олар Ардмордан сәйкесінше 99 миль (159 км) солтүстікке және 95 миль (153 км) оңтүстікке орналасқан. Ардмор теміржол арқылы Heartland Flyer және Trinity Railway Express байланысы арқылы ДФУ әуежайымен байланысты.

Темір жол

Ардморда бір негізгі теміржол желісі бар, ол – Берлингтон Солтүстік Санта-Фе магистральдарының бірі. Бұл желі Форт-Уорттан (Техас штаты) Оклахома-Ситиге дейін созылады (сонымен қатар Канзас-Сити және Чикагомен де байланысады) және қазіргі Heartland Flyer жолаушылар пойызының бағыты болып табылады. Бұл желі бұрын Атчисон, Топека және Санта-Фе теміржол желісінің бір бөлігі болған, бірақ Берлингтон Норрнмен біріккеннен кейін өзгерді. Желі 1887 жылға дейін салынған, ал алғашқы пойыз сол жылдың 28 шілдесінде келді. Компанияның Ардмордың орталық бөлігінен өтетін бес және одан да көп параллель жолдары бар (MP 450.5), олар 1900 жылдардың басында қала мен аймақтың саудалық мәртебесінің артуымен бірге салынды. Сонымен қатар, BNSF желісінен батыс Ардмордағы Michelin шина зауытына дейін, негізінен шикізатты зауытқа тасымалдауға арналған, сирек пайдаланылатын көлденең теміржол тармағы бар. BNSF Ардмордағы Ameripointe логистикалық паркіне "Сайт сертификаты" берді, яғни теміржол бұл орналасқан жерді клиенттерге туындауы мүмкін даму тәуекелдерін азайтуға бағытталған он экономикалық даму критерийін қанағаттандыратын, теміржолмен қызмет көрсетілетін оңтайлы алап ретінде анықтады.