Кіріспе

Талекуа ( /t//æ//l//ə//k//w//ɑː/ TALəkwah; чероки тілінде ᏓᎵᏆ, daligwa) – Оклахома штатының Чероки округінде, Озарк тауларының етегінде орналасқан қала. Ол Оклахома штатының Green Country аймағының бір бөлігі болып табылады және 1839 жылы 19 ғасырдағы Чероки ұлтының астанасы ретінде құрылды. Бұл, Чероки үндістері Американың оңтүстік-шығысынан «Көз жасы жолымен» батысқа күштеп көшірілгеннен кейін, Үндістан территориясындағы жаңа қоныстың бір бөлігі болды. 2010 жылғы халық санағы бойынша қала халқы 15 753 адамды құрады, бұл 2000 жылы тіркелген 14 458 адамнан 8,96 пайызға көп. 2019 жылғы бағаланған халық саны 16 819 адамды құрайды. Талекуа – Оклахома штатында орналасқан екі федералды мойындалған Чероки тайпасының – қазіргі Чероки ұлтының және Біріккен Китууа Чероки үндістері тобының астанасы. Талекуа сонымен қатар Чероки округінің әкімшілік орталығы болып табылады. Солтүстік-Шығыс мемлекеттік университетінің бас кампусы осы қалада орналасқан.

Өмірбаян

Талонтески Оклахома штатының алғашқы құрылған үкіметтік астанасы болды. Ол 1828 жылы құрылды – 1816 жылғы «Сүйкімді сыйлықтардың» бөлігі болған жерде, бұл бірінші Чероки ұлтының Батыс астанасы болды. 1839 жылға дейін астана болып қала берді, сол кезде «Көз жасы жолынан» келген жаңа адамдар аймаққа көптеп келді. Осы кезде Такатака Талекуадағы Капитолий ғимараты салынып жатқанда қысқа мерзімге Ұлттың астанасы болды. 1840 жылдың ортасына қарай үкімет ресми түрде Талекуаға көшірілді. 1851 жылы Парк-Хиллде Чероки қыздары үшін параллель функция атқаратын Чероки әйелдер семинариясы ашылды. Қалада Чероки және Түпкілікті американдық мұраның көптеген белгілері бар: көше және бизнес таңбалары Чероки және ағылшын тілдерінде көрсетілген. Мұндай таңбаларда 1820 жылдары жазу жүйесін ойлап тапқан чероки ғалымы Секуая жасаған әліпби қолданылады.

Азамат соғысынан кейінгі қайта құру және даму

Соғыстан кейін кірпіштен салынған ғимарат пайда болды және 1870 жылы алғаш рет қолданысқа берілді. 1907 жылы Оклахома штаты құрылған кезде, ғимарат Чероки округінің соты болып қайта жабдықталды. 1970 жылы ол Чероки ұлтына қайтарылды. 1886 жылы Үндістан территориясында алғашқы телефон компаниясы салынды. Алғаш Парк-Хиллде салынған Чероки әйелдер семинариясы 1887 жылы өртеніп, Талекуада қайта жаңартылды. Штат құрылғаннан кейін, ол штаттың басқаруына өтіп, Солтүстік-Шығыс мемлекеттік нормалық мектебі және Солтүстік-Шығыс мемлекеттік мұғалімдер колледжі (қазір Солтүстік-Шығыс мемлекеттік университеті) аталды. Чероки ұлтындағы алғашқы банк 1891 жылы Мускоги даңғылында ашылды. 1895 жылы үлкен өрт Талекуа қаласының орталық бөлігінің көп бөлігін қиратты. Өртенген ғимараттардың көпшілігі ағаштан салынған еді, олардың орнына кірпіштен салынды. 1902 жылы Озарк және Чероки орталық темір жолы Талекуаға дейін желі салды. Қала Арканзас штатының шекарасынан батысқа қарай орналасқан.

Климат

Талеква, Оңтүстік Америка Құрама Штаттарының көп бөлігі сияқты, ылғалды субтропикалық климатқа (Köppen Cfa) ие. Мұнда жазда ыстық әрі ылғалды ауа райы болады, көктем мен күз әдетте жылы болғанымен, ауа райы жиі өзгереді. Қыстары суық, жиі аяз болады және кейде суық, құрғақ канадалық ауаның әсерінен қаты ауа райына ұшырайды.

Демография

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 15 753 адам, 6 111 үй шаруашылығы және 3 351 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 6857 тұрғын үйден тұрды, орташа тығыздық – адамға шаққанда. Қала халқының этникалық құрамы: 53,8% ақ нәсілді, 2,4% афроамерикалық, 30,0% жергілікті американдықтар (үндістер), 1,3% азиялық, 0,0% Тынық мұхиты аралдарынан, 3,7% басқа нәсілдерден және 8,7% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 9,8% -ы испания немесе латын американдықтары. 6 111 үй шаруашылығының 25,9% -ы 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 35,5% -ы некеде тұрған жұбайлар, 14,3% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 45,2% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 34,3% жеке адамдардан тұрады, ал 10,9% -ы 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,31 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,99 адамды құрайды. Қала халқы жас бойынша таралып, 21,1% -ы 18 жасқа дейінгілер, 23,6% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 24,3% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 18,5% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 12,5% -ы 65 жасқа жоғары жастағылар. Орташа жас 27,8 жас. Әр 100 әйелге 93,7 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 91,2 еркек келеді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, үй шаруашылығының орташа табысы 29 114 доллар, ал отбасының орташа табысы 43 940 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 32 475 доллар, ал әйелдердің 27 939 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 17 003 доллар. Отбасылардың 20,7% және халықтың 33,3% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 43,2% және 65 жастан асқандардың 21,8% кедейлікте өмір сүреді. Талекуада көптеген адамдар чероки тілінде сөйлейді, сонымен қатар Оклахома штатының Талекуа қаласында чероки тілінде білім беретін мектеп бар, онда балалар мектепке дейінгі жастан бастап сегізінші сыныпқа дейін ағылшын тілін пайдаланбай, тек чероки тілінде оқытылады.

Колледждер

Солтүстік-шығыс мемлекеттік университеті Оклахома штатындағы ең көне жоғары оқу орны және Миссисипи өзенінің батысындағы ең көне жоғары оқу орындарының бірі болып табылады. Талекуа қаласы Оклахома штатындағы Чероки ұлтының астанасы, ал NSU студенттерінің шамамен 25 пайызы өзін американдық үндіс деп жариялайды. Университетте Түпкілікті американдық тілдерге қатысты көптеген курстар бар, сондай-ақ Чероки тілінде білім беру мамандығы бойынша оқыту жүргізіледі. Чероки тілін екінші тіл ретінде оқуға болады, ал кейбір сабақтар тілі анасы ретінде қолданушылар үшін Чероки тілінде өтіледі.

Чероки ұлттық Жоғарғы сотының мұражайы

Бір кезде Чероки ұлтының Жоғарғы соты орналасқан ғимарат қазір музейге айналдырылды, ол – Чероки ұлттық Жоғарғы соты мұражайы, және ол жұртшылыққа ашық. Хабарға қарағанда, бұл Оклахома штатындағы ең көне қоғамдық ғимарат болып есептеледі.

Чероки ұлттық тарихи мұражайы

Шероки ұлттық Капитолий ғимараты 1869 жылы қала алаңында салынды. Оклахома штатының құрылуына дайындалу мақсатында 1906 жылы тайпалық ұлттық үкімет таратылғанға дейін, ғимаратта ұлттың атқарушы және заң шығару органдары орналасқан болды. Ғимарат Ұлттық тарихи орындар тізіліміне (NRHP) енгізілген және ұлттық ескерткіш деп жарияланған. Мұражайда тұрақты көрмелерге арналған алаң және айналмалы көрмелерге арналған алаң бар. Көрмелерге тек шероки суретшілерінің туындылары ғана емес, сонымен қатар Шероки ұлтының мұражайы, Гилкриз мұражайы, Смитсонов институты және Оклахома тарихи қоғамы коллекцияларынан алынған артефакттар да кіреді.

Медиада

Талекуа Уилсон Роулздың "Қызыл өрмек өскен жер" және "Маймылдардың жазы" атты кітаптарында еске алынады. Талекуа бір кезде Дэвид Леттерменнің түнгі бағдарламасындағы Топ-10 тізімінің ойдан шығарылған "бас кеңсесі" ретінде танымал болды. Талекуа Марк Твеннің 1892 жылғы "Америкалық талапкер" романында бірнеше рет айтылады, ол бір қолды Пийт атты банкті тонаушының туған жері ретінде суреттеледі. Мэтт Браунның "Заңның батыс жағында" атты туындысындағы басты кейіпкерлер Талекуаға сапар жасайды. Талекуа Ларри Макмертридің "Зик пен Нед" романының негізгі оқиға орны болып табылады. Рик Риорданның "Жарлы лабиринт" романында чероки халқының жартылай құдайы Пайпер Маклин Талекуаға қоныс аударады. Эллен Гилкристтің "Жұлдызды көміртек" романы көбінесе Талекуада өтеді. Талекуа Гарольд Киттың 1957 жылы жазған және Ньюбери жүлдесіне ие болған "Уати үшін мылтықтар" атты азамат соғысы туралы романында да кездеседі.