Кіріспе

Нью-Джерсиде ХХ ғасырда көптеген өзгерістер болды. Атлант мұхитының жағасында орналасқан Нью-Джерси екі дүниежүзілік соғысқа да белсенді қатысты. 1920 жылдардағы дамуға қарамастан, Ұлы депрессия басталғанда Нью-Джерси экономикасы төмендеді. Сонымен қатар, Суық соғыс кезеңінде "Nike" зымырандық батареялары орналасқан жер болды. 1960 жылдары қалалық аймақтардың құлдырауынан кейін бірнеше нәсілдік көтерілістер болды. 1970 жылдары қалалардың өсуі қайта жанданды, және бұл мәселелер азайды.

ХХ ғасырдың басында

Standard Oil Company of New Jersey) – Генри Х. Роджерс, Уильям Рокфеллер және Джон Д. Рокфеллер құрған мұнай өндіру, тасымалдау, қайта өңдеу және сату жөніндегі ірі, біріккен ұйым. 1911 жылы АҚШ Жоғарғы Соты оны Шерман монополияға қарсы заңын бұзған деп танып, Нью-Джерсидегі Standard Oil Company компаниясын таратуға бұйрық берді. Standard Oil АҚШ-қа келіп түсетін қайта өңделген мұнай ағынының шамамен 90%-ын бақылап, дерлік толық монополияға ие болған. Компания таратылу нәтижесінде Standard Oil Company 34 кіші компанияға бөлінді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Нью-Джерси Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеме жасау орталығы болды. Соғыс материалдарын қамтамасыз ету үшін мұнай өңдеу және оқ-дәрі зауыттары да салынды. Элизабет қаласында орналасқан «Сингер» компаниясы сияқты зауыттар тігін машиналарын жасаудан қару-жарақ бөлшектерін жасауға көшті. Соғыс барысында бірнеше лагерь мен бекіністер әскерлерге ашылды. Бұл орындардың негізгі міндеті – әскерлерге жабдықтармен қамтамасыз етуге, медициналық көмек көрсетуге немесе демобилизациялауға мүмкіндік беру болды. Нью-Джерси жағалауында бірнеше одақтас кемелері батып кетті. АҚШ-тың соғысқа қатысуына себеп болған факторлардың арасында Джерси-Ситидегі «Black Tom» және қазіргі Линдхерст ауданындағы «Kingsland» жарылыстарына жасалған неміс саботаждары да болды. «Мерит» лагері Бірінші дүниежүзілік соғыс үшін пайдаға берілді. Еуропаға соғысқа аттанған көптеген әскерлер осы лагерьден Хобокенге жөнелтіліп, Еуропаға тасымалданды. 1919 жылдың қараша айында «Мерит» лагері жабылды. Пембертон қалашығындағы «Форт Дикс» 1917 жылдың маусымынан бастап соғысқа көмектесу мақсатымен салынды. Ол соғыс кезінде оқу және жинақтау алаңы ретінде пайдаланылды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол демобилизация орталығына айналдырылды. Әскерлерді даярлау лагерьлерінен өзге, соғысқа қолдау көрсету үшін оқ-дәрі шығаратын зауыттар да қажет болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оқ-дәрі өндіретін төрт компания құрылды: «Atlantic Loading Co.», «Bethlehem Loading Company», «DuPont Engineering Company» және «T. A. Gillespie Loading Company». 1919 жылға таяу, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, бұл компаниялар мен зауыттар соғыс материалдарын өндіруді аяқтады. («Гиллеспи» зауыты 1918 жылдың 4 қазанындағы жарылыстарда қирады.) Сонымен қатар, Нью-Джерси неміс құпияларын ашқаннан кейін әлемдегі жетекші химия өндірушісіне айналды. Нью-Джерсидегі көптеген химия компаниялары өздерінің мүмкіндіктерін пайдаланып, ірі химия өндірушілерінің қатарына қосылды.

Қиын жиырмалар

АҚШ-тың көп бөлігі сияқты, Нью-Джерси штаты да 1920 жылдары гүлденген кезеңге енді. Осы жылдары Нью-Джерси халқы мен жұмыспен қамту көрсеткіші күрт өсті. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін зауыт өндірісі төмендесе де, өндіріс желілері салыстырмалы түрде жоғары деңгейде сақталды. 1920 жылдары көлік жүйесі едәуір жақсарды. Автомобильдер қолжетімді және кең таралған болды. Жолдар асфальтталып, жаңарып, сапасы жақсарды. Осының нәтижесінде, бұрын өзінің туған қаласынан шықпаған көптеген адамдар енді штаттың әртүрлі аймандарына саяхаттай алды. Осы кезеңде Джерси жағалауына үлкен қызығушылық туды. 1926 жылы Бенджамин Франклин көпірі салынды, ол Нью-Джерси штатының Камден қаласын Пенсильвания штатының Филадельфия қаласымен байланыстырды. 1927 жылы Хадсон өзенінің астынан Голланд туннелі салынды, бұл Нью-Джерси мен Нью-Йорк қалалары арасында жылдам және ыңғайлы жолмен қатынауға мүмкіндік берді. Бұрын Хадсон өзенінен өту үшін паромдар қолданылатын. Кейіннен 1931 жылы Джордж Вашингтон көпірі және 1937 жылы Линкольн туннелі салынып аяқталды, бұл Манхэттенге баруды оңайлатты. Нью-Джерси штаты алкогольді ішімдіктерді сатып алу мен сатуға шектеу қойған «Құрғақ заңды» ратификациялаған АҚШ-тағы алғашқы штат болды. Алайда, алкоголь өндіруге және сатуға тыйым салған АҚШ Конституциясының он сегізінші поправкасы 1933 жылғы желтоқсанда жиырма бірінші поправкамен күштен шығарылды. Ньюарк қаласындағы сыра зауыттары дерлік бірден қайта ашылды.

Ұлы депрессия

АҚШ-тың қалған бөлігі сияқты, Нью-Джерси штаты да Ұлы депрессияның ауыр соққысына ұшырады. 1933 жылға қарай халықтың оннан бірі Франклин Рузвельттің «Жаңа саясат» бағдарламасына тәуелді болды. Шындығында, Нью-Джерси кедей және жұмыссыздарға тілеу беруге лицензия берді, өйткені штаттың қаржысы таусылып, азайып бара жатты. Ф.Д.Р.-дің екінші «Жаңа саясатының» бір бөлігі болған Жұмыс прогресі әкімшілігі арқылы кедейлер мен жұмыссыздарды қолдау үшін көптеген жаңа жұмыс орындары құрылды. Бұл жобаларға Форт-Дикс, Эдисон қаласындағы Рузвельт саябағы және Пискатавейдегі Ратгерс стадионының кеңейтілуі кірді. Джерси-Ситидегі саяси басшы Фрэнк Хейг Медициналық орталық, қару-жарақ қоймасы және Рузвельт стадионының салынуын қамтамасыз етті. Ұлы депрессия кезінде ереуілдер де жиі болды; 1937 жылы Нью-Джерсидегі қабір қазушылар тобы ереуілге шықты. 1938 жылы Орсон Уэллс өзінің әйгілі «Әлемдер соғысы» радио хабарларын Нью-Джерсиден таратып берді. Тыңдаушыларға «Трентоннан 22 шақырым қашықтықтағы Гроверс-Милл маңындағы фермаға метеорит деп есептелетін үлкен, жалындаған нысан құлағандығы» айтылды. Ол Нью-Джерсидегі кең аумақты қиратып, көптеген адамдарды өлтірген жат сырттық құбылыстар туралы баяндады. Радиохабарлама басталғанда және аяқталғанда бұл ойдан шығарылған оқиға екені хабарланғанымен, ол Нью-Джерси мен айналасындағы аймақтарда кең қорқыныш тудырды. Көптеген адамдар хабарламаның шындыққа сәйкес келетініне сенді және Нью-Джерсиді алып, өте күшті марсиандар қиратып жатыр деп ойлады. Адамдар Нью-Джерси аймағынан қашып кетті, ал басқалары өз үйлерін қоршауға тырысып, хабарланған монстрлардан қорғануға шаралар қолданды. Тыңдаушылар хабарламаның соңында оның қияли оқиға екенін білгенде тынышталды. CBS тыңдаушылардың назарын аудару үшін ойдан шығарылған хабарламаларға рұқсат бергені үшін сынға ұшырады. Уэллс және басқа хабар таратушылар заңмен жазаланбады, бірақ қысқа мерзімге «үй қамауында» ұсталды және жаңалықтар тілшілерінің көптеген сұрақтарына жауап беруге мәжбүр болды. Ұлы депрессия кезінде әйгілі авиатор Чарльз Линдбергтің 20 айлық ұлы Чарльз Август Линдберг кіші Нью-Джерси штатының Хопвелл қаласына жақын жердегі үйінен ұрланды. Сәбиді ұрлаған адамды табуға тырысқан детективтер ұзақ тергеу жүргізді. Полиция ұрлаушының қашуына жол бермеу үшін көптеген жолдарды жапты және Линдбергтер отбасының мүшелерін сұраққа тарты. Полицияның сұрақтарына ұшыраған стресс Вайолет Шарптың өзіне-өзі қол жұмсауына әкелді. Доктор Джон Ф. Кондон ұрлаушы «Джон» мен Линдбергтер отбасы арасында келіссөз жүргізуші болды. Ұрлаушылар 50 мың доллар көлемінде құн төлеуді талап етті, ол төленді, бірақ ол алдау екені анықталды. Ұрлауға қатысы жоқ, бірақ құн төлеу ақшасын алуға асыққан екі адам тағы да екі жалғандық жасады. Екеуі де мәлімдемелерінің жалған екені дәлелденгеннен кейін айыпталып сотталды. Сәби кейін өлі күйде табылды. Алайда, федералды сарапшылар мен детективтер ұрлаушыны біртіндеп тауып ұстады. Джеймс Финн құн төлеу ақшасын іздеген лейтенант еді. Ол ұрлаушыны құн төлеу ақшасын қолма-қол тапсыру кезінде ұстау үшін агенттерін банктерге жіберді. Осы уақытта Артур Кёлер, федералды сарапшы, ұрлаушы қолданған баспалдақты мұқият тексерді. Ол баспалдақтың Макормак қаласындағы бір компанияға тиесілі екенін анықтады. Соңында, құн төлеу қағазы табылды және оның Бруно Хауптманға тиесілі екені анықталды; шотта газбен қамтамасыз етушінің жазып алған Хауптманның көк Dodge Saloon машинасының нөмірі болды. Ол Нью-Джерси штатының Флемингтон қаласында «Ғасыр соты» деп аталған сотта сотталды және кінәлі деп танылды. Бруно Хауптман Нью-Джерси штатының Трентон қаласындағы мемлекеттік түрмеде электр тогымен өлім жазасына кесілді. Линдбергтің ұрлануы салдарынан Федералды ұрлау туралы заң, сондай-ақ Линдберг заңы деп те аталатын заң қабылданды, ол ұрлауды федералды қылмыс деп жариялады. Агата Кристидің «Ориент экспресстегі кісі өлтіру» құпия романы осы ұрлауға негізделген болуы мүмкін, оқиғалар Линдбергтің ұрлануының көптеген оқиғаларына ұқсас. 1937 жылы неміс цеппелині «Гинденбург» Нью-Джерси штатының Лейкхерст қаласының үстінде жарылды. Лейкхерсттегі кемеге жақындаған кезде, цеппелин кенеттен өртеніп кетті және 34 секунд ішінде сутегімен толтырылған цеппелиннің бәрі жалынға айналды; апатта 36 адам қаза тапты, олардың көпшілігі жанып жатқан кемеден секірді. Көпшілік пікірге қайшы, «Гинденбург» өртену алдында бір жыл бойы сәтті рейстер жасаған. Осы оқиғаға байланысты көптеген сұрақтар мен даулар бар: өрттің себебіне қатысты теориялар неміс нацилеріне жасалған диверсия, статикалық заряд және тұтанғыш маталар бар. «Гинденбург» 1930 жылдарда Нью-Джерсидегі жалынды кеме апатының біріншісі болған жоқ. «SS Morro Castle» 1934 жылы «норэстер» дауілі кезінде өртеніп, Эсбери-Паркке жағалады.

1940-шы жылдар және Екінші дүниежүзілік соғыс

Нью-Джерси штатындағы кеме жасаушы орындары көптеген әскери кемелерді, оның ішінде линкорларды, авианосецтерді, ауыр крейсерлерді және эсминецтерді салуға жауапты болды. Федералдық кеме жасау және құрғақ док компаниясы мен Камдендегі Нью-Йорк кеме жасау корпорациясы Нью-Джерсиде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас елдердің соғысқа қатысты барлық келісімшарттарының 9% -ын алды. Соғыс кезінде Монмут округіндегі Эрл әскери-теңіз қару станциясы теңіз өндірісі үшін ашылды, ол кемелерге оқ-дәрілерді қауіпсіз түрде жүктеуге мүмкіндік берді. 1945 жылы Нью-Джерси жағалауында неміс суасты қайығы (U 869) батып кетті. Кемп-Килмер Нью-Брансуикке жақын орналасқан және Нью-Йорк портына қызмет көрсетуге арналған пункт болды. Ғимараттарды камуфляж эффектісін беру үшін бояды. Кемп-Килмер әскерилерге медициналық көмек көрсету және оларды жабдықтармен қамтамасыз ету арқылы көмектесті. 1949 жылы Кемп-Килмер іс-әрекетін тоқтатты, бірақ Корея соғысы кезінде қайта жандандырылды. 1955 жылы ол қайтадан іс-әрекетін тоқтатты, бірақ 1956 жылғы Венгрия революциясы үшін қайта жандандырылды. Форт Дикс соғысқа қатысу үшін әскерилерді даярлау үшін қайта ашылды. Соғысқа шамамен 500 000 әскери адам қатысты, нәтижесінде көптеген әйелдер күйеулерінің болмауына байланысты жұмыс істеуге мәжбүр болды. Миллвилл әуежайы 1941 жылдың 2 тамызында ашылды. Ол "Американың бірінші қорғаныс әуежайы" деп аталды, өйткені ол истребитель ұшқыштарын оқ атудан оқыту үшін ашылды. Осы әуежайда ұшақтармен күресуге 1500-ден астам ұшқыш даярланды. Форт Хэнкок, Нью-Джерси, сондай-ақ Сэнди-Хук (Нью-Джерси) қаласында ашылды. Форттағы артиллерияшылар неміс суасты қайықтарының Нью-Йорк портына кіруіне кедергі жасады. Жапон, неміс және итальян тегіндес адамдарды ұстаған тұтқын лагері Глостер-Ситиде, Нью-Джерсиде орналасқан. Сонымен қатар, Нью-Джерси штатындағы Сибрук фермалары үкімет интернат лагерьлерінен келген адамдардың шағын топтарына жұмыс істеуге рұқсат берген кезде, өнімділікті арттыру үшін жапондық еңбек күшін пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін үкімет тұтқын лагерьлерін жапты, бірақ лагерьдегі көптеген адамдар Сибрук фермасында жұмыс істеуді жалғастырды. 1947 жылы штаттық үкіметті қайта ұйымдастырумен қатар, Нью-Джерси штатының қазіргі Конституциясы ратификацияланды. Губернаторларға үш жыл емес, төрт жыл қызмет етуге рұқсат берілді және 40 мүшелі Сенат пен 80 мүшелі Ассамблеядан тұратын екі палаталы заң шығару органы құрылды. Жаңа штат Конституциясы әйелдер мен афроамерикалықтарға сайлау құқығын қайта берді. 1947 жылы Трентон алтылығы ісі Трентон, Нью-Джерсиде сотқа түсті. Алты афроамерикалық айыпталушы толығымен ақ жюримен сотталып, зейнетке шыққан ақ дүкен иесін өлтіргені үшін мәжбүрлеп алынған жақпауына негізделген өлім жазасына кесілді.

1950 және 1960 жылдар

1950 жылдары Нью-Йорк және Нью-Джерси порттарының басқармасы Ньюарк және Элизабет қалаларында Порт-Ньюарк Элизабет теңіз терминалын жоспарлап, салды. Малькольм Маклиннің инновациясы және Sea Land Corporation компаниясының құрылуының нәтижесінде бұл порт әлемдегі алғашқы контейнерлік порты болды. Жаңа ашылған порт Бруклин, Төменгі Манхэттен және Хобокен порттарын жылдам ескіргенге дейін жеткізді. 1985 жылы бұл порт әлемдегі ең жүйелі порт болып танылды. 1950 жылдардың басында Нью-Джерси қалалары қалалық құлдырауды бастан кешіре бастады. Үкіметтер қалалық құлдырауға қарсы шаралар қабылдауға тырысып, Gateway Center кеңсесі және басқа да бірнеше жобаларға назар аударды. Дегенмен, қала маңындағы аудандар дамып жатты. Көтерілістер жиі болды, көбінесе қалалық жағдайдың нашарлығына наразылық тудырды. Қалалық құлдырау бай қала маңындағы аудандар мен кедей қалалар арасындағы алшақтықты күшейткен кезде, осы алшақтықты қысқарту үшін штаттық табыс салығы енгізілді. 1970 жылдар шамасында қалалықтану қайтадан қарқынды дамуға көшті. 1960 жылдары көптеген афроамерикандықтар өзін құқықсыз сезінді. Полиция күштері, көбінесе афроамерикандықтарға қарсы тұрғандықтан, бұл сезімді күшейтті. Бұл шиеленіс нәсілдік тәртіпсіздіктерге әкелді, алғашқысы 1964 жылдың 2 тамызында Джерси-Ситиде болды, ол қаланың аумағына ауыр зиян келтірді. 71 дүкенге зақым келді, 46 адам жарақат алды. 1964 жылдың 11-13 тамызы аралығында Патерсон және Элизабет қалаларында да ұқсас тәртіпсіздіктер орын алды. Патерсон қаласындағы тәртіпсіздікте жиырма дүкен мен басқа да ғимараттар зақымдалып, сегіз адам жарақат алды. Элизабет қаласындағы тәртіпсіздікте алты адам жарақат алып, он жеті дүкенге зақым келді. Осы тәртіпсіздіктердің салдарынан 135 адам тұтқындалды. Суық соғыстың ортасында, 1967 жылдың 23-25 маусымында президент Линдон Джонсон Нью-Джерси штатының Глассборо қаласындағы Глассборо мемлекеттік колледжінде Совет премьер-министрі Алексей Косыгинмен кездесті. Әсіресе, баллистикалық зымыранға қарсы жүйелерді шектеу саласында нақты келісімдерге қол жеткізілген жоқ. Дегенмен, бұл кездесу Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы шиеленісті қарым-қатынасты жақсартуға көмектесті. 1967 жылдың жазында қала тұрғындары, негізінен афроамерикандықтар, Ньюарк және көршілес Плейнфилд қалаларында 5 күн бойы тәртіпсіздіктер жасады. Бұл екі тәртіпсіздік 1967 жылғы Ньюарк тәртіпсіздігі және 1967 жылғы Плейнфилд тәртіпсіздігі деп белгілі. Мұның себебі афроамерикандықтардың сайлау құқығынан айырылып отырғаны болды. Ньюарк тәртіпсіздігінде 26 адам қаза тауып, шамамен 1600 адам тұтқындалды. Көтерілістер Ньюарк және оның көршілес қауымдастықтарының құлдырауына ықпал етті, өйткені көптеген тұрғындар тәртіпсіздіктерден кейін қала маңындағы аудандарға көшіп кетті. Нәсілдік зорлық-зомбылық штатта жалғаса берді, 1968 жылы Трентонда, 1969 жылы Камденде және 1970 жылы Асбери Паркте кішігірім тәртіпсіздіктер орын алды.

1970-1980 жылдар

Шығыс жағалаудағы стратегиялық орналасуына байланысты Нью-Джерси АҚШ-тың Суық соғыстағы қорғанысында маңызды рөл атқарды. Филадельфия және Нью-Йорк қалалары маңындағы агломерацияларды қорғау үшін Нью-Джерсиде екі топқа бөлінген 14 Nike әуе шабуылына қарсы зымыран батареясы салынды. Сонымен қатар, Нью-Джерсиде аймақтық басқару орталығы құрылды. 1974 жылға қарай зымырандық алаңдар қолданыстан шықты. Мұнан басқа, әуе қорғанысы радиолокациялық станциялары, жойғыш ұшақтардың базалары, зениттік артиллериялық батареялар, жер-әуе зымырандары орналасқан жерлер және басқару-бақылау пункттері Кеңес әскери-әуе күштерінің ұзақ қашықтықтағы, ядролық қаруланған ұшақтарынан қорғану үшін салынды.

1990 жылдар

1998 жылы АҚШ Жоғарғы Соты «Нью-Джерсиге қарсы Нью-Йорк» ісінде Эллис аралының көп бөлігі Нью-Джерсидің құзыретіне бағынатыны туралы шешім шығарды. Нью-Йорк штаты бұл мәлімдемеге қарсы шығып, аралдың шағын бөлігінің құзыретін сақтап қалды. Аталған даудың іс жүзінде елеулі әсері жоқ, себебі федералдық үкімет аралды Ұлттық саябақтар қызметі арқылы басқарады.