Кіріспе

Нигериялық саясаттанушы Клод Аке (18 ақпан 1939 жылы Омокуда дүниеге келген – 7 қараша 1996 жылы қайтыс болған) Нигерияның Риверс штатындағы Омоку қаласынан шыққан нигериялық саясаттанушы. Аке (АХ-кей деп айтылады) «Африканың ең көрнекті саяси философтарының бірі» деп есептелді. Ол саяси экономика, саяси теория және даму зерттеулері саласында мамандық алған және Африкадағы даму мен демократияны зерттеуімен әйгілі. 1966 жылы Колумбия университетінде докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін, 1970-1980 жылдары Порт-Харкорт университетінің әлеуметтік ғылымдар факультетінің профессоры және деканы қызметін атқарды. Ол әлемнің әртүрлі жоғары оқу орындарында, соның ішінде Йель университетінде (АҚШ), Найроби университетінде (Кения), Дар-эс-Салам университетінде (Танзания) және Порт-Харкорт университетінде (Нигерия) академиялық қызметтер атқарды. Нигерия саясатына белсенді қатысып, Африкадағы жемқорлық пен авторитарлық үкімге қарсы сын айтты. Өмірінің соңына дейін Порт-Харкорт қаласында тұрды.

Академиялық мансап

Порт-Харкортта декан болғанға дейін Канада, Кения және Танзания университеттерінде сабақ берді. Йельде ол екі саяси ғылым курсын оқытты – біреуі «Африкадағы мемлекет» деп аталатын, бакалавр және магистратура студенттеріне арналған, ал екіншісі – бакалавр студенттері үшін, дамудың мәселелері мен Африкадағы мемлекет туралы. Африка мемлекеті туралы оның пікірі: «Билік – бәрінен маңызды, және күш қолдану құралдарын бақылайтындар оны өз мүдделерін ілгерілету үшін еркін пайдаланады». Ол Акені «мен үшін ең басты африкалық саясаттанушы ғана емес, сонымен қатар ерекше батыл адам болды» деп қосты. Нигерия үкіметі онымен жиі келіспесе де, оның беделін мойындады. Ол бұл әрекетті азшылық құқықтарын қорғаушы Кен Саро Виваның өлім жазасына кесілуіне наразылық ретінде жасады. Аке Shell компаниясы мен мұнай өнеркәсібін сынады. Оның сөзінше, «Нигерияда Shell сияқты компаниялар ашкөздік пен қорқыныш арасында күресіп жатыр». 1991 жылы Аке Порт-Харкортта орналасқан Әлеуметтік ғылымдар орталығын құрып, директоры болды. Орталық – әлеуметтік және экологиялық зерттеулерді жүргізетін ой-сана орталығы. Ол сондай-ақ 1990 жылдардың басында мұнайдан түсетін кірістер және экологиялық мәселелер бойынша жергілікті шенеуніктер мен Нигерияның оңтүстік-шығысындағы мұнай өндіру аймағындағы бірнеше азшылық топтарының өкілдері арасында адал делдал ретінде маңызды рөл атқарды. Аке Нигерияда Порт-Харкорттан Лагосқа бағытталған ADC Airlines 86 рейсінің апатқа ұшырауы салдарынан қаза тапқан 144 адамның бірі болды. Оған қоса, Аке қаза тапқан жазушы Кен Саро Виваның ұстазы және огондардың қанаушылыққа қарсы күресінің идеологы болды. Оның отбасында әйелі Анита және үш ұлы – Мела, Ибра және Бриери қалды. Оның ұлы Ибра Аке «Грэмми» сыйлығының иегері және танымал креативті директор, ең әйгілі жұмысы – Дональд Гловердің (Childish Gambino) «This Is America» музыкалық видеосының режиссерлігі.

Клод Аке Уппсала университетінің қонақ кафедрасы

2003 жылы Уппсала университетінің Бейбітшілік және қақтығыстарды зерттеу кафедрасында, Солтүстік Африка институтымен бірлесіп, Клод Аке атындағы қонақ профессурасы құрылды, бұл Аке есімін құрметтеу мақсатында жасалды. Профессура Африка университеттерінде соғыс, бейбітшілік, қақтығыстарды шешу, адам құқықтары, демократия және Африка құрлығындағы даму мәселелерін зерттейтін әлеуметтік ғылымдар мамандарына арналған.