Кіріспе

Малайзиялық әнші және ән жазушы (1954–1992)

Дато Судирман бин Хажи Аршад (25 мамыр 1954 – 22 ақпан 1992), тек Судирман деген атпен танымал, малайзиялық әнші және ән жазушы. Оның әншілік мансабы 1976 жылғы 11 тамыздағы "Bintang RTM" ән байқауында жеңісге ие болғаннан кейін бастау алды. Мансабындағы маңызды кезең 1989 жылғы 19 наурызда Лондондағы Корольдік Альберт залында өткен "Азия танымал музыка сыйлығы" байқауында "Азияның №1 орындаушысы - 1989" атағын алған кезде келді. Мансабы бойы ол "Ән салатын заңгер", "Халық әншісі", "Отансүйгіш әнші" және "Малайзияның Элвис Пресли және Клод Франсуасы" деп аталды. Малайзиядағы танымал әнші болудан бөлек, ол сонымен қатар білікті заңгер, композитор, жазушы (әсіресе мемуарлар мен балалар кітаптарын жазуға бағытталған), карикатурист, консервіленген сусындар кәсіпкері және актер болды.

Ерте өмір

Судирман 1954 жылғы 25 мамырда Паханг штатының Темерло қаласында дүниеге келді. Ол жеті бауырдың ең кішісі, Аршад Хассан мен Ромла Дахаланның ұлы еді. Оның әкесі Аршад Судирманның туған қаласындағы жергілікті автобус компаниясының директоры болған, ал анасы Ромла тігінші болып жұмыс істеген және 1950 жылдары Паханг штатының Мемлекеттік жиналысының тұңғыш әйел депутаты атанған. Оның ата-анасы мата және киім-кешек бизнесімен де айналысқан. Көздердің мәліметінше, оған әкесі Судирман есімді берген, ол оның Индонезия армиясының генералы Судирман сияқты батыл жауынгерге өсуін тілеген. Оның ән айтуға және өнерге деген құштарлығы өте ерте жастан басталып, бала кезінде ол отбасы мен көршілерін әнмен қуандыратын, олар да оған ықыласпен рұқсат етіп, қолдап-демеушілік көрсеткен. Орта білімін Темерлодағы Сұлтан Әбу Бакар мектебінде (SABS) аяқтады. Медициналық білімін жалғастыруға берілген стипендиядан бас тартып, 1976 жылы Малайя университетінде заң факультетіне оқуға түсты. Төрт жылдан кейін Малайзияның қазіргі және бұрынғы Бас прокуроры Идрус Харун мен Абдул Гани Патайлмен бірге үшінші дәрежелі дипломмен бітірді. 1982 жылы «Онг Джу Тим» компаниясының «Абдул Азиз, Онг & Ко» фирмасында тәлімгерлікке алынды. 1984 жылы адвокаттық алқаға қабылданды және содан кейін практикалық жұмысын бастады, бірақ қызығушылықтың болмауына байланысты оны тастап кетті. Заң оқу кезінде ол ән айту мен оқу сабақтарының арасында уақытты дұрыс бөліп үлгерді. Оның үлкен жетістігі 1976 жылғы тамыз айында Малаккада өткен «Johan Bintang RTM» ән байқауына қатысқанда болды. Бұл байқауды «Radio Televisyen Malaysia» мемлекеттік телерадиокомпаниясы ұйымдастырған, онда ол өз өнерпаздығымен, әзілқойлығымен және әсем әнімен көрермендердің жүрегін жаулады.

Музыка

Судирманның айқын, терең дыбысты, кең диапазонды және әсіресе жоғары ноталардағы динамикалық бақылауға ие тенор дауысы, жергілікті радиода немесе теледидарда оның әндерінің бірі ойналған сайын бірден танылды. Оның дауысы арқылы әрекет ету қабілеті "Bercanda di Pasiran Pantai" сияқты әндерінен айқын көрінеді, мұнда Анита Саравакпен бірге орындалған Латын әуезіндегі дуэт оның дауысының сапасын көрсетті. Оның бірегей таланты оған көптеген жергілікті байқауларды жеңуге көмектесті, соның ішінде 1976 жылғы "Bintang RTM" үздік әншісі, "Muzik Muzik TV3" үздік орындаушысы және "Berita Harian" танымалдылық байқауының ең танымал әртісі болды. Ол "Merisik Khabar" (Жаңалықтар іздеу), "Milik Siapakah Gadis Ini" (Бұл қыз кімге тиесілі) және "Salam Terakhir" (Соңғы сәлем) сияқты әндерімен Малайзия, Бруней және Индонезия хит-парадтарында көш бастады. Бұрын оған қолдау көрсеткен әнші-күйшілер арасында С. Атаң, Манан Нга, Майкл Верапан және Сайед Харун бар. Бүгінгі күні де оның әндері, әсіресе Ұлттық күн мен Ораза айт мерекесінде жиі ойналады. Судирман 1983 жылы Куала-Лумпурдың Хилтондағы Пэддокта өнер көрсеткен алғашқы малайзиялық әнші болды және Proton, Malaysia Airlines, Honda сияқты компаниялардың әнші елшісі, Hong Leong Bank-тің құрметті ізашар картасының иегері атанды. Ол өзінің жан-жақтылығымен танымал болды және көрнекті хореографиямен малай, үнді, қытай және ағылшын тіліндегі әндерді орындады. Ол тіпті әнші кезінде өзінің жанкүйерлерінің портреттерін салумен де аты шықты. Оған ойнаған жергілікті музыканттар Алекс Бун, Джей Джей (жыршы-гитарист), Хиллари Анг, Рикки Омар, Фаузи Марзуки, Майкл Верапан, Мак Чиу және Дженни Чин. Оның бишілері ретінде орындаған жергілікті әйелдер (оларды ол "Қыздар" деп атады) - Джоанна (Зайнал Абидиннің әйелі), марқұм супермодель Саманта Шуберт және Линда Жасмин Хашим (қазіргі Малайзияның "Akademi Fantasia" реалити-шоуындағы жетекші би хореографы және оқытушысы). Қосалқы әншілер Лиза Азиз (Нормадия мен Азиз Жафардың қызы) және Шина (Датин Оркид Абдулланың қызы) болды. Кейбір мұсылман фундаменталистер мен солшылдар оның концерттік қойылымдарын жақтырмады. Кейбіреулері оның әндері батыс ықпалымен араласып кеткенін айтып, оның Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) Банги концертіне бармауға шақырып, "бірдеңе болады" деген ескерту парақшаларын таратты, мүмкін оның әндері мұсылман дінін бұзады деп алаңдады. Концерт UKM студенттер одағының, оның академиялық қызметкерлерінің бірлестігінің және Ислам зерттеулері факультетінің деканы, сондай-ақ тағы алты студенттік ұйымның наразылықтарынан кейін кейінге қалдырылды. Олар Судирманның "шығыс мәдениетін және ислам қасиеттілігін жоюға тырысуына" алаңдаушылық білдірді. Бұл оқиғаны Зайнуддин Майдин (сол кездегі журналист, қазіргі ақпарат министрі) өзінің "Махатхирдің екінші жағы" атты кітабында баяндады. Ол сол кездегі премьер-министр Махатхир Мохамедтің жағдайды қарастыру үшін бірнеше министрлерді резиденциясына шақырғанын айтты, өйткені бұл мәселе Малайзияның жаңғыру тұрғысындағы бейнесін көрсетеді. Кездесу барысында шоудың жалғасуына рұқсат беру керек деген шешімге келді. Судирманның жанкүйерлері көптеп жиналды. Ол көпшіліктің көңілінен шығып, өзінің хиттерін орындады. Бір студент: "Ақыры бір тірі жан келді" деді. UKM оқиғасынан кейін жағымсыз пікірлер ұзаққа созылмады. 1992 жылы Судирман қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, UKM Судирманның караоке жарысын өткізді. Судирман өзінің сүйікті немере інісі Разман Азрайға арналған альбомын шығарды. Атай деп те аталатын оның немере інісінің 1985 жылы хит-парадтарда көш бастаған бірнеше хит-жырлары болды. Атай 2014 жылы Малайзия күні, 2016 жылы Чуа Кит Род 2.0 концерті және 2017 жылы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарында өнер көрсетті. 1983 жылдың сәуір айында Судирман П. Рамлидің әйелі Саломаға арналған "Мама" әнін орындады. Судирман қайтыс болғанға дейін оған жақындағанда, Салома Судирман сияқты біреу әлі күнге дейін оны еске алып, тек өзі үшін ән жазатынына көз жасын төгіп, сенбейтіндігін білдірді. 1986 жылдың 14 сәуірінде Судирман Chow Kit Road-те ашық аспан астындағы концерт өткізді, бұл көшедегі концерттің дүйсенбі күні кешке 100 000 адам жиналған тұңғыш рет болды. Ол жолдың Туанку Абдул Рахман жолынан, Раджа Муда жолынан Раджа Аланг жолына дейінгі бөлігін бұғаттады. Кейін KL полициясының бастығы Тан Шри Заман Хан "Көпшілік соншалықты көп болды, біз оны бақылауға алу үшін кеңседе дұға еттік" деп атап өтті. Жарылыс жанкүйерлері көшеде ғана емес, үйдің төбесінде және ағаштарда да көрінді. Малайзияның ағылшын тіліндегі "The Star" газетінде "Куала-Лумпур тоқтап қалды, бұл экономикалық төмендеумен байланысты емес, бір адаммен, Малайзияның ең танымал әртісімен, электрлендіретін өнерлеумен және ең есте қаларлық түнмен байланысты" деп жазылған. Судирманның әндері жаңа альбомдармен бірге хит-парадтарда көш бастады. Бір кезде оның "Merisik Khabar" әні екі ай бойы бірінші орында тұрды, ал осы альбомнан шыққан екінші әні "Milik Siapakah Gadis Ini" бірнеше апта бойы "Merisik Khabar" әнінен кейін көш бастады. 1989 жылы Судирман Лондонның Royal Albert Hall-ында өткен Salem Asia Music Award 1989 байқауында "Үздік орындаушы" атағын жеңіп алды, бұл байқауда Гонконгтық кантопоп жұлдызы Лесли Чанг, Сингапурдың ең танымал әртісі Анита Саравак, жапон әнші-күйшісі Эпо, Таиландтың рок патшайымы Anchalee, Тайваньның ең үздік әртісі Chyi Chin, Қытайдың рок-н-ролл құбылысы Cui Jian, Оңтүстік Кореяның Koo Chang Mo және Филиппиннің ең сатылымды поп әншісі Kuh Ledesma сынды үміткерлерді жеңді. Төрешілер қатарында Ұлыбританияның танымал телешоуы UK X factor-дағы кеңесші және американдық Idol-дың Simon Cowell-мен қарым-қатынаста болған Sinitta Renau Malone, British Phonographic Industry төрағасы Peter Jamieson және голланд әншісі C. C. Catch, сондай-ақ European Collection Body ASCAP директоры James Fisher болды. Boney M байқаудың қонақ әртісі болды. Ол осы жылы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарының жабылу салтанатында және Sepak Takraw жарысының ашылу салтанатында, Тәуелсіздік күнінде, Жаңа жылда және басқа да ұлттық іс-шараларда өнер көрсетуге шақырылды. Көбінесе ол концерттің сәтті өтуі үшін өз қаражатын жұмсады. Судирман Аршад Сингапурда да зор жанкүйерлерге ие болды. Оның Сингапурдағы концерті 1987 жылдың тамыз айында Калланг ұлттық стадионында көптеген адамды жинады. Адамдар барлық сыныптан, нәсілден және жастан келді. Сингапур Қарулы күштерінің музыка және драма компаниясының директоры Келвин Тан Лук Сиу: "Біз аймақтан танымал әртісті шақыруды қаладық және Судирманның аты бірден еске түсті" деді. EMI London оны Stock, Aitken & Waterman (Kylie Minogue, Jason Donovan және Rick Astley-ді таныстырған британдық продюсерлік триосы) еңбек етуге шақырды және олардың бірлескен жұмысы "Love Will Find a Way" әні болды, ол Donovan-ның Rising альбомында жарық көрді. Wham! (George Michael мен Andrew Ridgeley дуэтінің) менеджері Vic Lanza Судирманды Малайзия музыка индустриясының институты деп атады. Ол The Beatles-тың танымал Abbey Road Studios-ына апарылды және альбом жазды, бірақ одан кейін көп ұзамай қайтыс болды.

Әдебиеттер

Судирман Аршад өзінің өмірбаянын «Дари Далам Судир» (Судирдің ішіндегісі), «Sejarah Awal Sudirman» (Судирманның ерте тарихы) комиксін, сондай-ақ мультфильмдер мен «Karangkraf» сияқты жергілікті газеттер мен журналдардағы апталық бағандарды жазды. Оның «Тәңірдің баласын бағындыру» атты балалар кітабы Mobil Mabopa (Mobil Oil кітап жазу конкурсы) тарапынан үздік деп танылды. Ол сонымен қатар журналист және колонна авторларының бірі болды, ол түрлі маңызды мәселелер туралы жазды. Бір журналист айтқандай: «Кездесуде үстелдің қарсы жағында отырған адамның атақты екенін білгенде жұмысқа назар қою қиын болды!» Ол сұхбаттасқандардың арасында Түн Ғафар Баба да болды.

Теледидар

Судирман "Мекәр Сейембақ" сияқты түрлі бас эфирдегі телекешкірімдерін жүргізуден бөлек, Малайзияның "Келуарға Бахагия әншісі" бас эфирдегі теле ойын шоуын да сәтті өткізді. Бұл бағдарламаны Singer Corporation еншілес компаниясы Singer Malaysia демеушілік етті (1989 жылы Berjaya Group сатып алғанға дейін).

Қайырымдылық жұмыс

Судирман қайырымдылық жұмыстарымен де кеңінен танымал болды. Ол өзінің концерттеріне қарт әртістерді шақырып, оларға жомарт көмек қолы созды, үлкен қаржылай көмек көрсетті. Мешіттерге және мұқтаж жандарға, мысалы, "Яясан Озанам" қорына ақшалай қайырымдылық жасауға әрқашан дайын болды. Өмірі бойында ол кедей отбасыдан шыққан үнді баласын асырап алып, тәрбиелеген. Малайзияның Әншілер, Музыканттар және Композиторлар қауымдастығы (PAPITA) арқылы қайырымдылық істерін белсенді түрде іздестіріп, жүзеге асырды.

Бизнес

Судирман Аршад Малайзияның ең танымал газдалған сусындарын – Sudi-ді насихаттау арқылы Австралиядан Гонконгқа дейінгі бизнес журналдар мен телебағдарламаларда танылып, Малайзияның алғашқы табысты әнші-кәсіпкері атанды. Алты айдың ішінде Sudi Малайзиядағы газдалған сусындар нарығының 5 пайызын басып алды. Кейіннен, SUDI Sdn. Bhd. конгломераты құрылғаннан кейін, Судирман өзінің ерекше күн көзілдірігімен танымал Sudi Shoppe киім-кешек франшизасын ашты, сондай-ақ оның рекордтық студиясы Sudirman Productions жанында орналасқан Restoran Selera Sudi мейрамханасын да ашты. Компания бастапқыда "Sudi Rasa" деген атпен консервіленген тағамдарды – сардиндер, кокос ұнтақтары, жемістер, коктейльдер және жылдам дайындалатын лапшаны шығаруды жоспарлаған. Сондай-ақ, осы өнімнің атымен арнайы тамаққа қолданылатын май, томат және чили соустарын ұсынуды көздеді. Ол "Malaysian Business" және "Asian Business" журналдарының мұқабасында шыққан Малайзияның алғашқы әншісі болды. Оның кеңсесі Ш. Хартамас және UBN Shangrila мұнарасының үстінде орналасқан еді. Ол сонымен қатар PAPITA вице-президенті болып қызмет етті. Тамақ компаниясынан басқа, Судирман қазіргі Таман Шри Хартамас ауданында орналасқан Sudirman Productions атты жазу студиясына да ие болды. Белсенді жылдары студия әртүрлі әншілерді қамтитын бірнеше альбомдарды жазды, соның ішінде Судирманның немере інісі Разман Азрай Зайнудинге (Атай) арналған "Сахабат" альбомын. 1987 жылы ол Майкл Берни Чин мен Дхарани Дхаран Каннанды жұмысқа алды, бірақ олардың отставкаға кетуінен кейін студияны өзі басқаруға мәжбүр болды. Сол кезде ол әдемі дауысымен танымал әнші Уджи Рашидті серіктес ретінде таңдады. Алайда, ол сол кезде жеке драма студиясымен де айналысып, оның жұмысы оны ұзақ уақыт Куала-Лумпурдан тыс сапарға шығаруға мәжбүр етті. Бұл жағдайлар Судирманды 1991 жылы жазу студиясын жабуға итерді. Судирманның компаниялары 1991 жылдың қыркүйегінде, оның қайтыс болуына аз уақыт қалғанда, қаржылық және басқару мәселелері, сондай-ақ денсаулығының нашарлауына байланысты тоқтатылды.

Ауру және өлім

1991 жылдың 17 шілдесінде Судирман 4 күнге Pusat Perubatan Tawakkal Kuala Lumpur (ICU) орталығына жатқызылды. Ол Пенанг штатының Баттерворт қаласында ән шырқап тұрғанда есінен танып құлаған. 1992 жылдың 22 ақпанында таңғы сағат 4-те Куала-Лумпурдың Бангсар ауданындағы әпкесі (Датин Рудия) үйінде 7 ай бойы пневмониядан зардап шеккеннен кейін 37 жасында қайтыс болды. Малайзия бойынша мыңдаған адам оның жаназасына қатысты. Оның мәйіті туған жері Темерлохқа, Паханг штатына жеткізілді. Кейіннен ол Темерлохтағы Ченгал мұсылман зиратында, ата-анасының қабірлерінің жанына жерленді.