Автоматтандырылған жарықтандыру құрылғылары

Кіріспе

Автоматтандырылған жарық приборлары

Интеллектуалды жарықтандыру – бұл дәстүрлі, тұрақты жарықтандырудан асып түсетін автоматты немесе механикалық қабілеттері бар жарықтандыру. Ең жетілген интеллектуалды жарықтар өте күрделі эффектілерді тудыра алғанымен, интеллектуалдық мүмкіндік жарық приборының өзінде емес, адам жарық дизайнерінде, басқару жүйесін бағдарламалаушыда (мысалы, Chamsys және Avolites) немесе жарық операторында болады. Осы себепті интеллектуалды жарықтандыру (ILS) автоматты жарықтандыру, жылжымалы жарықтар, жылжымалы бас жарықтар немесе жай ғана жылжытушылар деп те аталады. Соңғы кезде бұл термин қолданыстан шығып қалды, себебі бұрын жарықтандыру құралдарының белгілі бір санатына ғана тән болған мүмкіндіктер (әсіресе түс өзгерту және өзгермелі фокус) көптеген құрылғыларда кеңінен таралды. Бұл айырмашылық жарық деп есептелмейтін, бірақ бағдарлануын өзгертуге қабілетті және DMX512 басқару протоколы арқылы басқарылатын, мысалы, жылжымалы иықты проекторлар сияқты машиналардың пайда болуымен күмбірлейді.

Тарих

Ақылды жарықтандыруға қатысты 1906 жылдан бері көптеген патенттер тіркелген, олардың авторы – АҚШ-тың Канзас-Сити қаласының Эдмонд Сольберг. Фонарь көміртекті доғалы шамды пайдаланды және панельді, еңкейтуді және зумды басқару үшін қолмен жұмыс істететін арқандармен жұмыс істеді, моторлар немесе кез келген электрондық құрылғылар қолданылмады. 1925 жылы Гербет Ф. Кинг (АҚШ патент нөмірі: 1,680,685) алғаш рет электр моторларын құрылғыны жылжыту және сәуле орнын өзгерту үшін қолданды. 1936 жылы АҚШ патенті 2,054,224 ұқсас құрылғыға берілді, онда панель мен еңкейту коммутаторлардың орнына джойстик арқылы басқарылды. 1969 жылға дейін осы уақыттан бастап басқа да түрлі өнертапқыштар ұқсас жарықтарды жасап, технологияны жетілдірді, бірақ маңызды жаңалықтар болған жоқ. Осы кезеңде Century Lighting (қазір Strand) мұндай арнайы тапсырыс бойынша жасалған құрылғыларды сата бастады, олар 750 Вт дейінгі кез келген қолданыстағы фонарьларына панельді және еңкейтуді басқару үшін қайта жабдықталды. Джордж Изенур 1969 жылы жарық сәулесін қашықтан бағыттау үшін эллипсоидтың шетіндегі айнаны пайдаланған алғашқы құрылғымен келесі жаңалықты жасады. 1969 жылы Техастағы Каса-Манана ауданындағы театрдан Джулс Фишер 12 PAR 64 фонарьды 120 Вт, 12 Вт шамдарымен, 360 градусқа бұрылу және 270 градусқа еңкейту мүмкіндігімен пайдаланды, бұл стандарт 1990 жылға дейін сақталды. Бұл шам "Mac Spot" деп те аталды. 1968 жылы Бристольде, негізінен тірі музыка үшін де жетістіктерге қол жеткізілді. Питер Уинн Уилсон слайд проектордағыдай катушкадан енгізілген, гоболар басылған слайдтармен 1 кВт профильдерді қолдануға сілтеме жасайды. Сондай-ақ, құрылғыларда көздің көкжиегі мен түрлі түсті гель дөңгелегі болды. Бұл жарықтар айналармен жабдықталған және Лондондағы Pink Floyd концерті үшін әсерлі жарық шоуы үшін жасалды. Америка Құрама Штаттарында "Циклоп" деп аталатын тағы бір құрылғы да музыка үшін қолданылды, бірақ мүмкіндіктері шектеулі болды. Тек қана бұрылу, еңкейту және түс функциялары бар, ұзындығы 1,2 метр, салмағы 97 килограмм, оның ішінде баласт, олар ауыр және икемсіз болды. Бұл қондырғылар көбінесе жергілікті операторлардың орнына арналған. 1978 жылы Далас штатының "Showco" атты жарық пен дыбыс компаниясы дихроидті сүзгілерді айналдыра отырып, түстерін өзгертетін жарық құралын әзірлеуді бастады. Оның дамуы кезінде дизайнерлер бұрылу және еңкейтуді моторландыру үшін моторларды қосуға шешім қабылдады. 1980 жылы Англиядағы қорада Genesis тобына құрылғыны көрсетті. Топ жобаны қаржылай қолдауды шешті. Showco жарықтандыру жобасын Vari Lite деп аталатын компанияға айналдырды, ал алғашқы жарықтандыруды Vari Lite деп атады. Сонымен қатар, ол цифрлық өзекті алғашқы жарықтандыру үстелдерінің бірін қолданды және бұл жарықтандыру күйлерін бағдарламалауға мүмкіндік берді. Кейін Genesis 55 Vari Lite-ты Ұлыбританиядағы келесі концерттер тізбегінде пайдалануға тапсырыс берді. Жарық 32 арналы, бес 1802 процессоры бар Vari Lite консолімен жабдықталды және бірінші консольдің өте қарапайым және сыртқы өңдеу блогы бар күрт жақсартылды. 1986 жылы Vari Lite жаңа жарық қондырғылары мен басқару консольдарын ұсынды. Олар жаңа жүйені 200 сериясы деп атады, жаңа жарықтар "VL 2 Spot Luminaire" және "VL 3 Wash Luminaire" деп аталды. 200-сериялы жүйе Artisan консолімен басқарылатын. Vari Lite бастапқы жүйені "100 сериясы" деп атады. Vari Lite консолі кейіннен "100 сериялы консоль" деп аталды, ал Vari Lite консолі кейіннен "VL 1 Spot Luminaire" деп аталды. 1980 жылы Genesis-ке көрсетілген прототипті құрылғы 1990 жылдардың ортасында атаудың сәйкес келуін сақтау үшін "VL zero" деп қайта аталды. 1985 жылы DMX протоколын қолданатын алғашқы жылжымалы бас Summa Technologies компаниясы шығарды. Осы уақытқа дейін қозғалыс шамдары DIN8, AMX, D54 және басқа компаниялардың VariLite, Tasco, High End және Coemar сияқты меншік хаттамаларын пайдаланатын басқа байланыс протоколдарын қолданған. Summa HTI 250 Вт HTI лампасы, екі түсті дөңгелек, гобо дөңгелегі, механикалық диммер және зум функциялары бар. Сатып алынатын/массалық өндірістегі алғашқы сканер - 1986 жылы алғаш рет шығарылған Coemar Robot болды. Бастапқыда GE MARC350 шаммен немесе Philips SN250 шаммен шығарылды. Кейінгі нұсқалар фабрикалық Осрам HTI400-мен жабдықталды, бұл High End Systems 1987 жылдан бері жасаған модификация. Робот бұрылу, еңкейту, түс және гобо басқару үшін модельдік әуе кемесінің сервомоторларын қолданды, гобо дөңгелегі де затвор функциясын қамтамасыз етті. Түс дөңгелегі 4 дихроидты түстер сүзгісіне (қызыл, көк, сары және жасыл) ие болды, ал гобо дөңгелегінде төрт таңбаланған үлгі болды (ауыстырылмаған). Робот 8 биттік меншік протоколмен байланысты, бірақ микропроцессорлар/пал/пик/рам, операциялық жүйе немесе басқа да қазіргі заманғы логикалық құрылғылар болған жоқ. 1987 жылы Clay Paky өзінің алғашқы сканерлерін, Golden Scan 1 және Crystal Scan шығара бастады. Олар сервомоторлардың орнына басқыш моторларын пайдаланды және HMI 575 лампасын қолданды, бұл жарқын және сәулесі біркелкі болды. Бұған 1989 жылы High End шығарған Intellabeam ілесіп келді, ол сол кезде Clay Paky дистрибьюторы болды. 1990 жылдары болашақ жақындады, Martin, түман машиналарын шығаратын Даниялық компания, сканерлер желісін, Roboscans шығара бастады, олар әртүрлі пайдаланушылар үшін әртүрлі сипаттамаларға ие болды. Олар қуатына қарай аталды, 1004 және 1016 басталатын диапазоны бар. Кейін 804 және 805 кішкентай залдар үшін жасалды. Басқа да модельдер 218, 518, 812, 918 және 1200Pro болды. Martin сонымен қатар Martin MAC Series деп аталатын жылжымалы бас жарықтардың жаңа желісін шығарды. Бұл серия бүгінгі күнге дейін танымал, MAC III және MAC Viper сияқты жаңа жарықтар ең жоғары сапалы жылжымалы жарықтардың қатарында. Ақылды жарықтандырудағы соңғы жаңалық – цифрлық жарықтандыру, High End Systems-тің DL3 сияқты құрылғылар. Бұл құрылғылар жарқын LCD немесе DLP проекторынан тұрады, ол қалыпты жылжымалы бас сияқты жылжымалы тіреуге орнатылған. Бұл құрылғыларда сонымен қатар интеграцияланған медиа сервері бар, ол миллиондаған түс таңдауларын, гобо сияқты кескіндердің шексіз кітапханаларын және кескіндер мен бейнелерді көрсетуге мүмкіндік береді.

There are many patents for intelligent lighting dating back from 1906, with Edmond Sohlberg of Kansas City, USA. The lantern used a carbon arc bulb and was operated not by motors or any form of electronics, but by cords that were operated manually to control pan, tilt and zoom. 1925 saw the first use of electrical motors to move the fixture, and with it the beam position, by Herbet F. King (US patent number: 1,680,685). In 1936 US patent number 2,054,224 was granted to a similar device, with which the pan and tilt were controlled by means of a joystick as opposed to switches. From this point on until 1969, various other inventors made similar lights and improved on the technology, but with no major breakthroughs. During this period, Century Lighting (now Strand) started retailing such units specially made to order, retrofitted onto any of their existing lanterns up to 750 W to control pan and tilt. George Izenour made the next breakthrough in 1969 with the first ever fixture to use a mirror on the end of an ellipsoidal to redirect the beam of light remotely. In 1969, Jules Fisher, from Casa Mañana area theatre in Texas saw the invention and use of 12 PAR 64 lanterns with 120 W, 12 V lamps fitted, 360 degrees of pan and 270 degrees of tilt, a standard that lasted until the 1990s. This lamp was also known as the 'Mac Spot'

In Bristol in 1968, progress was also being made, mainly for use in live music. Peter Wynne Wilson refers to the use of 1 kW profiles, with slides onto which gobos were printed, inserted from a reel just like on a slide projector. The fixtures also had an iris and a multiple colored gel wheel. These lights were also fitted with mirrors and made for an impressive light show for a Pink Floyd gig in London. Another fixture known as the 'Cycklops' was also used for music in the USA, although it was limited in terms of capabilities. With only pan, tilt, and color functions, and at 1.2 meters long and weighing in at 97 kilograms including the ballast, they were heavy and cumbersome. These units were designed more for replacing the ever unreliable local spotlight operators. In 1978 a Dallas, Texas based lighting and sound company called Showco began developing a lighting fixture that changed color by rotating dichroic filters. During its development, the designers decided to add motors to motorize pan and tilt. They demonstrated the fixture for the band Genesis in a barn in England in 1980. The band decided to financially back the project. Showco spun off their lighting project into a company called Vari Lite, and the first fixture was also called the Vari lite. It also used one of the first lighting desks with a digital core and this enabled lighting states to be programmed in. Genesis was later to order 55 Vari lites to use in their next chain of gigs across the UK. The lights were supplied with a Vari Lite console which had 32 channels, five 1802 processors and a dramatic improvement of the first console which was very simple and had an external processing unit. In 1986 Vari Lite introduced a new series of lighting fixtures and control consoles. They referred to the new system as their Series 200, with the new lights designated "VL 2 Spot Luminaire", and "VL 3 Wash Luminaire". The Series 200 system was controlled by the Artisan console. Vari Lite retroactively named the original system "series 100". The Original Vari Lite console was retroactively named the "series 100 console" and the original Vari Lite was retroactively named the "VL 1 Spot Luminaire". The prototype fixture shown to Genesis in 1980 was re designated the "VL zero" in the mid 1990s to keep the naming consistent. In 1985, the first moving head to use the DMX protocol was produced by Summa Technologies. Up until that time, moving lights were using other communication protocols, such as DIN8, AMX, D54 and the proprietary protocols of other companies, such as VariLite, Tasco, High End and Coemar. The Summa HTI had a 250 W HTI bulb, two colour wheels, a gobo wheel, a mechanical dimmer and zoom functions. The first purchasable/mass produced scanner was the Coemar Robot, first produced in 1986. Initially produced with either the GE MARC350 lamp, or the Philips SN250. Later versions were factory equipped with the Osram HTI400, a modification that High End Systems had been doing since 1987. The Robot used model aircraft servo motors to control Pan, Tilt, Color and Gobo, with the gobo wheel providing the shutter function as well. The Color wheel had 4 dichroic color filters (red, blue, yellow, and green), and the gobo wheel contained four stamped patterns (non replaceable). The Robot communicated with a proprietary 8 bit protocol, yet had no microprocessors/pal's/pics/ram, O/S or other modern logic device. In 1987, Clay Paky began producing their first scanners, the Golden Scan 1 & Crystal Scan. They utilized stepper motors instead of servos and used a HMI 575 lamp, bright and with a far more uniform beam brightness. This was followed by the Intellabeam in 1989, released by High End, who at the time were the distributors for Clay Paky. In the 1990s, the future came closer with Martin, a Danish Company that produced fog machines. They began to manufacture a line of scanners known as Roboscans, with a variety of different specifications for different users. They were named for their wattages, with a range starting with 1004 and 1016. Later came the 804 and 805, designed for small venues. Other models were the 218, 518, 812, 918 and 1200Pro units. Martin also produced a whole new range of Moving Heads called the Martin MAC Series. This series is still popular today, with new fixtures such as the MAC III and MAC Viper, which are among the highest quality moving lights. The most recent development in intelligent lighting is digital lighting, with fixtures such as High End Systems' DL3. These fixtures consist of a bright LCD or DLP projector mounted on a moving yoke, much like that of an ordinary moving head. These fixtures also contain an integrated media server, which allows for millions of colour choices, endless libraries of gobo like images, and projection of images and video.

Бақылау

Жылжымалы жарықтарды көптеген тәсілдермен басқаруға болады. Әдетте, жарықтандыру приборлары басқару сигналын шығаратын жарықтандыруды басқару консоліне қосылады. Бұл басқару сигналы деректерді приборға әдетте үш жолдың бірімен жібереді: аналогтық (көбінесе тоқтатылған), DMX (ол "Цифрлық мультиплекс" дегенді білдіреді, сонымен қатар индустриялық стандартты басқару протоколы) немесе Ethernet басқару (мысалы, ArtNet немесе sACN). Содан кейін прибор бұл сигналды қабылдайды және оны ішкі сигналдарға аударады, олар прибордың ішінде орналасқан көптеген басқарушы моторларға жіберіледі. Жылжымалы бастардың басым көпшілігі DMX протоколын пайдаланады, әдетте арнайы жұпталған, қоршалған кабельдер арқылы, соның ішінде 5 тісті XLR ұңғыштарымен. Әрбір приборға DMX арналарының блогы тағайындалады, ол жарық орнатудың DMX әлемдерінің бірінде (512 жеке арнаға дейін жете алатын кабельдер мен приборлар жиынтығы) орналасады. Орталық жарықтандыру пульті осы арналар бойынша деректерді жібереді, оларды интеллектуалды прибор түс, үлгі, фокус, призма, панорама (көлденең қозғалыс), тік бұрылыс (тік қозғалыс), айналу жылдамдығы және анимация сияқты әрбір айнымалысы үшін мән параметрлері ретінде түсіндіреді. DMX-тің алдындағы AMX немесе аналогтық мультиплекс танымалдылығының шыңына жеткенге дейін жылжымалы бастар кең таралмады. Өте аз жылжымалы бастар аналогтық басқаруды қолданады, себебі олардың жолақтық ені, деректерді беру жылдамдығы және мүмкін дәлсіздігі шектеулі. Кейбір ең заманауи интеллектуалды приборлар деректерді беру үшін RJ 45 немесе Ethernet кабельдерін пайдаланады, себебі күрделірек эффекттерді басқару үшін қол жетімді жолақтық ені артқан. Жаңа Ethernet технологиясын пайдалану арқылы басқару беттері автоматтандырылған приборлардың әлдеқайда үлкен массивін басқара алады. Жарықтандыруды басқарудың ең соңғы жетістігі – RDM (жарықтандыру) немесе қашықтан приборларды басқару. Бұл протокол жарықтандыруды басқарушы мен приборлар арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді. RDM арқылы пайдаланушылар RDM қосылған жарықтандыру пультінен приборларды жөндеуге, адрестеуге, конфигурациялауға және анықтауға болады. Жылжымалы жарықтарды бағдарламалау олардың дәстүрлі аналогтарына қарағанда қиын, себебі олардың әрбір приборда басқарылуы керек көптеген атрибуттары бар. Қарапайым дәстүрлі жарықтандыру приборы бірлік бойынша тек бір басқару арнасын пайдаланады: жарықтың қарқындылығы. Жарықтың басқа барлық функциялары адам қолымен алдын ала белгіленеді (түсі, орны, фокусы және т.б.). Автоматтандырылған жарықтандыру приборында осы басқару арналарының саны 30-ға дейін жете алады. Нарықта операторлар мен бағдарламашыларға осы арналардың барлығын бірнеше приборда оңай басқаруға мүмкіндік беретін көптеген өнімдер бар. Жарық пульті әлі күнге дейін ең көп таралған басқару механизмі болып табылады, бірақ көптеген бағдарламашылар бұл жұмысты компьютерлік бағдарламалық жасақтамамен орындайды. Қазір бағдарламалық жасақтама қол жетімді, ол орнатулар бағдарламаға немесе консольге қосылғаннан кейін орнатудан шығарылатын шығыстың алдын ала көрсетілімін ұсынады. Бұл бағдарламашыларға театрға кірмей тұрып-ақ өздерінің шоуларын жасауға мүмкіндік береді және жарық контроллеріне қосылғанда не күтуге болатынын біледі. Бұл өнімдерде әдетте компьютердің USB шығысын DMX шығысына түрлендіру әдісі бар.

Moving lights are controlled in many ways. Usually the fixtures are connected to a lighting control console, which outputs a control signal. This control signal sends data to the fixture usually in one of three ways: Analogue (which has largely been phased out), DMX (which stands for "Digital Multiplex", also the industry standard control protocol), or Ethernet Control (such as ArtNet or sACN). The fixture then takes this signal and translates it into internal signals which are sent to the many stepper motors located inside. The vast majority of moving heads are controlled using the DMX protocol, usually using dedicated twisted pair, shielded cable with 5 pin XLR connectors at the ends. Each fixture is assigned a block of DMX channels in one of the venue's DMX universes (a self contained set of cables and fixtures which can operate a maximum of 512 individual channels). The central lighting desk transmits data on these channels which the intelligent fixture interprets as value settings for each of its many variables, including color, pattern, focus, prism, pan (horizontal swing), tilt (vertical swing), rotation speed, and animation. Since moving heads did not attain prominence until DMX's predecessor, AMX, or Analog Multiplex had passed the zenith of its popularity. Very few moving heads use analogue control, due to crippling restrictions on bandwidth, data transfer speeds and potential inaccuracy. Some of the most modern intelligent fixtures use RJ 45 or Ethernet cabling for data transfer, due to the increased bandwidth available to control increasingly complicated effects. Using the new Ethernet technology, control surfaces are now able to control a much larger array of automated fixtures. The most recent development in lighting control is RDM (lighting), or Remote Device Management. This protocol allows for communication between the lighting controller and fixtures. With RDM, users can troubleshoot, address, configure, and identify fixtures from the RDM enabled lighting desk. Moving lights are much more difficult to program than their conventional cousins because they have more attributes per fixture that must be controlled. A simple conventional lighting fixture uses only one channel of control per unit: intensity. Everything else that the light must do is pre set by human hands (colour, position, focus, etc.) An automated lighting fixture can have as many as 30 of these control channels. A slew of products are available on the market to allow operators and programmers to easily control all of these channels on multiple fixtures. Lighting boards are still the most common control mechanism, but many programmers use computer software to do the job. Software is now available that provides a rendered preview of the output produced by the rig once fixtures are connected to the program or console. This allows programmers to work on their show before ever entering the theater and know what to expect when the lights are connected to their controller. These products usually feature some method of converting a computer's USB output to a DMX output.

Қолданылуы

Ақылды жарықтар (қазіргі уақытта автоматтандырылған немесе жылжымалы бас деп аталады), көңіл-күй мен эффектілердің жылдам және күрт өзгеруін қабілетті күшті жарықтандыру қажет болған кез келген жерде қолданылуы мүмкін. Сондықтан, жылжымалы бас жарық қажет емес жерде (мысалы, үйде) немесе жарықтың «сапасы» тым көп өзгермейтін жағдайда (стадион сияқты орын үшін өте күшті болуы мүмкін болса да) тиімсіз болар еді. Әрине, бұл ережеден ерекшеліктер бар, ең бастысы – Халықаралық спорттық жарыстарда, мысалы, Ұлттар Достығы ойындары немесе Олимпиада ойындарында жылжымалы бас жарықтардың көп мөлшерін пайдалану, онда ашылу және жабылу салтанаттарын жарықтандыру үшін мыңдаған жеке автоматтандырылған құрылғылар жиі қолданылады. 2008 жылғы Пекиндегі жазғы Олимпиада ойындарында шамамен 2300 ақылды жарықтан тұратын қондырғы орнатылды, бұл «бір шара үшін жиналған ең ірі автоматтандырылған жарық жүйесі» болып табылады.

Көбінесе, ақылды жарықтарды пайдалану театрларға, концерттерге, түнгі клубтарға және шіркеулерге шектеледі, онда осы құрылғылардың әмбебаптығы ең жақсы деңгейде пайдаланылуы мүмкін. Мұндай жағдайларда, құрылғыларды пайдалануды екі негізгі санатқа бөлуге болады: белсенді және пассивті (бұл терминдер қатаң түрде стандартизацияланбаған). Автоматтандырылған жарықтандыруды пассивті түрде пайдалану, олардың әмбебаптығын көптеген дәстүрлі жарықтарды қолдануды қажет ететін міндеттерді орындау үшін пайдалануды қамтиды. Мысалы, алтыдан сегізге дейін жылжымалы бас сахна еденінде көк түсті «түн» эффектін жасаса, бір мезгілде актерлерге қызғылт түсті жарық түсіру арқылы қараңғы немесе түн сезімін тудыруға болады. Бір қозғалыспен, келесі сахна үшін қызыл түсті «өрт» эффектіне ауысуға болады. Бұл ауысуды дәстүрлі жарық құралдарымен жасау үшін отыздан астам құралдар қажет болуы мүмкін. Бұл жағдайда, автоматтандырылған жарықтар дәстүрлі жарықтарды қолдану арқылы қол жеткізілмейтін ештеңе жасамайды, бірақ жарық қондырғысындағы шамдардың қажетті санын күрт азайтады. Автоматтандырылған құрылғылардың басқа да мүмкіндіктері, мысалы, айналмалы гоболар, дәстүрлі құрылғылармен де мүмкін, бірақ ақылды құрылғылармен оларды жасау әлдеқайда оңай. Автоматтандырылған жарықтарды белсенді түрде пайдалану, жарық құралы адамның араласуын қажет ететін немесе дәстүрлі құрылғылармен орындау мүмкін емес міндеттерді орындау үшін қолданылатынын білдіреді. Мысалы, сахнаның үстінен тікелей төмен қарайтын, таза ақ сәулелерді шығаратын бірнеше жылжымалы бас, тікұшақтың іздеу шамдарына ұқсас керемет эффектіні тудырады (егер түтін машинасы немесе тұман қолданылса, сәулелер көрінеді). Мұндай эффектіні ақылды жарықтарсыз қайта жасау үшін кем дегенде бір оператор сахнаның үстінде отырып, фоллоспотпен жұмыс істеуі керек, бұл әдетте осындай шағын эффект үшін тым қымбат деп есептеледі. Жылжымалы бас құрылғылары көбінесе нүктелік, жуу және сәулелік жарықтарға бөлінеді. Олардың қолданылуы мен функциялары әртүрлі, бірақ көптеген компаниялар бір модельдің профильді және жуу нұсқаларын ұсынады. Профильді жарықтар әдетте гоболар мен призмалар сияқты мүмкіндіктерге ие, ал жуушы жарықтар қарапайым оптикаға және кең сәуле апертурасына ие, нәтижесінде кең сәуле бұрышы пайда болады, оны ішкі линзалар немесе «мұз эффектісі» арқылы өзгертуге болады. Жуушы жарықтар CMY түстерін араластыруға көбірек бейім, бірақ жоғары деңгейдегі нүктелік жарықтарда да мұндай мүмкіндіктер болуы мүмкін. Нүктелік жарықтар көбінесе сәуле эффектісі (әдетте түтін немесе тұман арқылы) және текстураны жобалау мүмкіндігі үшін қолданылады, ал жуушы жарықтар сахнаны жарықтандыру үшін қолданылады.

Usually, however, the use of intelligent lights is confined to theatre, concerts, nightclubs, and churches where the versatility of these fixtures can be utilised to its best extent. In these applications, the uses of fixtures can be informally grouped into two categories: active and passive (although these are not standardised terms). Passive use of automated lighting involves utilizing their versatility to perform tasks which would otherwise require many conventional lights to accomplish. For example, six to eight moving heads can create a textured blue “night” effect on the stage floor while applying amber light to the actors during one scenethis can create a sensation of dusk or night. At the flick of a switch, the fixture can change to an animated red “fire” effect for the next scene. Attempting this transition with traditional lighting fixtures could require as many as thirty instruments. In this circumstance, the automated fixtures are not doing anything that could not be achieved using conventional fixtures, but they dramatically reduce the number of lights needed in a rig. Other features of automated fixtures, such as rotating gobos, are also possible with conventional fixtures, but are much easier to produce with intelligent fixtures. Active use of automated lights suggests that the luminaire is used to perform tasks which would otherwise require human involvement, or be simply impossible with conventional fixtures. For instance, a number of moving heads producing tightly focused, pure white beams straight down onto the stage will produce a fantastic effect reminiscent of searchlights from a helicopter (especially if a smoke machine or hazer is used to make the beams visible). To recreate such an effect without intelligent lights would require at least one human operator seated directly above the stage with a followspot, which would generally be considered to be too expensive for such a small effect. Moving head fixtures are often divided into spot, wash lights and beam lights. They vary in use and functions, but many companies offer profile and wash versions of the same model of light. Profile lights generally contain features like gobos and prisms, whereas wash lights have simpler optics and a wider beam aperture resulting in wider beam angle, which may be altered by internal lenses or “frost effects”. Wash lights are more likely to have CMY colour mixing although it is common for high end spot lights to have such features too. Spot units are generally used for their beam effect (usually through smoke or haze) and the ability to project texture, whereas wash lights tend to be used for providing a stage wash.

Сәулелік жарықтар көбінесе функционалдық тұрғыдан нүктелік жарықтарға ұқсас болып жасалады, бірақ бір маңызды айырмашылығы бар: сәулелік жарықтар тікелей сәуленің бұрышын кеңейту үшін кең линзаны қолданады. Типик нүктелік жарықтың сәуле бұрышы 15-35 градус аралығында, ал орташа сәулелік жарықтың сәуле бұрышы 3-7 градус аралығында, ал кейбір жоғары деңгейдегі компаниялар нөл градус сәулелі жарықтарды шығарады. Мұндай сәуле эффектілері театр индустриясында сирек кездеседі, бірақ клубтар мен концерттер индустриясында көбірек байқалады.

Талқылау

Барлық жылжымалы жарықтарды интеллектуалды деп атауға болмайды. Негізінен диджейлерге, клубтарға немесе жаңалық дүкендерінде бөлшек саудаға сатылатын қарапайым, арзан құрылғыларды тек қосу немесе өшіру арқылы басқаруға болады. Мұндай мүмкіндіктердің немесе қашықтан басқарудың болмауы осы жарықтарды дәстүрлі сахналық жарықтандыру құралдарынан аздап жоғары деңгейге көтереді. "City Theatrical" компаниясы жасаған бастапқы дизайннан кейін "Auto yokes" деп аталатын құрылғылардың пайда болуы "дәстүрлі" және "интеллектуалды" құрылғылар арасындағы шекараны нашарлатады. Сахналық жарықтардың статикалық бекіткішін ауыстыру үшін жасалған автоматтандырылған мойынтұрық, дәстүрлі автоматтандырылған жарықтандыру құралындағы панорама және тік бұрылыс мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді. Жарықдиодты жарықтандыру құралымен немесе түс өшіргішімен (colour scroller) біріктірілгенде, автоматтандырылған жарықтың көптеген негізгі мүмкіндіктерін оңай қайта жасауға болады. "Auto yokes" көбінесе жарықтандыру құрылғыларының инвентаризациясын жаңартудың және олардың икемділігін арттырудың, интеллектуалды жарықтармен ауыстыруға қарағанда төмен шығынмен жасалатын жолы ретінде таныстырылады. Жалпы, жылжымалы айналар жарықтың орнын жылжымалы бас құрылғыларына қарағанда жылдамрақ бейімдей алады; алайда, жылжымалы бас стиліндегі құрылғылардың жалпы қозғалыс диапазоны әлдеқайда кең. Айналы жарықтардың қозғалысы түзу сызықты болады, себебі екі осьтің де қозғалыс орталығы әдетте бір жерде (айнаның ортасының артында) орналасқан. Жылжымалы бас құрылғыларының қозғалыс осі бөлінгендіктен, қозғалыс диапазоны әлдеқайда концентрлі болады. Жылжымалы бас шамның бір осін шеңбер бойымен (әдетте панорама) қоздыру арқылы және екіншісін (мұндыр) дөңгелек қозғалыстың диаметрін өзгерту арқылы тегіс жұмыс істеуге қол жеткізуге болады. Алғашқы жарықтандыру құрылғыларында псевдо айналушы гобо эффектісін еңістікті басқа осьпен бірге жылжыту арқылы, содан кейін панораманы соңғы шектен соңғы шекке жылжыту арқылы жасауға болар еді.