Кіріспе
322-ші атқыштар дивизиясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Қызыл Армияның стандартты атқыштар дивизиясы. Ол 1945 жылғы 27 қаңтарда Висла-Одер операциясы барысында 60-шы армия құрамында Аушвиц концлагерін азат еткенімен ең танымал. Осыған дейін дивизия 1943 жылдың соңғы күнінде Житомирді екінші рет азат ету кезінде де көзге түскен. Сонымен қатар, Батыс Украинада және Польшадағы қызметі үшін де марапатталды. Көптеген басқа да ерекшеленген совет әскерлерімен бірге, бейбітшілік орнағаннан кейін таратылды.
Жауынгерлік қызмет
Фронтқа аттанған кезде 322-ші дивизия бастапқыда Туладан шығысқа қарай Рязань Калино-Шилово ауданындағы 10-шы армияға тағайындалды. Армия қолбасшысына 2 желтоқсанның кешінде шоғырлануды аяқтауға және 4 желтоқсанда (No. 0044/OP нұсқаулығына сәйкес) совет қысқы қарсы шабуылы басталған кезде Михайлов/Сталиногорск бағытында негізгі соққы беруге бұйрық берілді. 6 желтоқсанда ол Клемово – Окунково – Рыбкино желісіне жетті. 9 желтоқсанда дивизия 1-ші гвардиялық атқыштар корпусын нығайтуға жіберілді және алдағы күндері Сталиногорсктің батысы мен оңтүстік-батысында Шат өзенінің бойымен 2-ші танк армиясының элементтерінің қарсылығын бұзуға көмектесті. 1942 жылғы 29 қаңтарда Сухиничиді азат етуге қатысты. Содан кейін 322-ші дивизия 16-шы армияға тағайындалып, келесі жыл Батыс майданында қалды. 1943 жылғы қаңтарда дивизия тағы бір рет қайта тағайындалды, енді 60-шы армияға, ол жерде сол жылдың кейінірек бірнеше айдан басқа, қалып қойды. Генерал Терентевтің орнын 5 ақпанда уақытша полковник ауыстырды, ол үш аптадан кейін полковник Николай Иванович Ивановпен ауыстырылды. Воронеж майданының сол жақ қанатымен жылжушы 60-шы армия 8 ақпанда 4-ші танк дивизиясын Курсктен шығарып, неміс майданында 60 шақырымдық саңылау жасауға көмектесті. 16 ақпанда армия штабы келесі бұйрықты (ішінара) шығарды: Наурыз айында 60-шы армия Орталық майданға дейін, Курск шыңы деп аталатын жерге дейін бірнеше рет қайта тағайындалды. 322-ші дивизия осы кезде 30-шы атқыштар корпусына тағайындалды. Дивизия Курск шайқасында шайқасты, бірақ батыс секторындағы орнына байланысты шектеулі әрекеттер жасады. 22 тамызда полковник Иванов 1944 жылғы 3 маусымда генерал-майор болып тағайындалатын полковник Петр Николаевич Лащенкоға жол берді. 26 тамызда 60-шы армия негізгі шабуылға қосылып, тез арада Севскіде өтіп, Днепр өзеніне қарай жылжыды. Қыркүйек айында 322-ші дивизия 13-ші армияның 17-ші гвардиялық атқыштар корпусына ауыстырылды. Дивизия қараша айында 60-шы армияға қайта оралды. Көп ұзамай бұл әскер 1-ші Украина майданына тағайындалды. Киевті азат еткеннен кейін, бұл майдан қараша айында батысқа жылжып, Житомир қаласын азат етті, бірақ кейін оны неміс қарсы шабуылына жоғалтты. Желтоқсанда Житомир-Бердичев шабуылы басталды, ал Житомир 31 желтоқсанда екінші рет азат етілді. 322-ші дивизияның осы жеңіске қосқан үлесі құрметті атаумен танылды: дивизия 17 ақпанда Шепетьевканы азат етудегі рөлі үшін Қызыл Ту орденімен марапатталды. 18 шілдеде дивизияның соңғы командасы генерал-майор Петр Иванович Зубовтың келуімен өзгерді. 1945 жылғы қаңтарда Висла-Одер шабуылы кезінде Баранов көпірінен шыққаннан кейін 60-шы армия Польшаның оңтүстігінен батысқа қарай тереңдеп жылжыды. Осы кезеңде 322-ші дивизия Аушвиц концлагеріне жеткен алғашқы совет бөлімшесі болды. Лагерь азат етілді және 26 және 27 қаңтарда жақын маңдағы неміс артқы жасақтары жеңілді. Дивизияның әскери қызметкерлері 7500 тұтқын мен 600-ден астам мәйітті тапты. 19 ақпанда 322-ші дивизия Краковты азат етудегі рөлі үшін 2-ші дәрежелі Суворов орденімен марапатталды. Соғыстың соңғы апталарында 60-шы армия 4-ші Украина майданына ауыстырылып, Чехословакия арқылы жылжыды. Осы кезде 322-ші дивизия 3-ші таулық атқыштар корпусында қызмет етті. Соғыс соңында дивизия 322-ші атқыштар, Житомир, Қызыл Ту ордені, Суворов ордені дивизиясы атағын алды (орыс тілінде: 322 я стрелковая Житомирская Краснознамённая ордена Суворова дивизия). 29 маусымда "әскерлерді шеберлікпен басқарғаны және батылдық пен ерлік көрсеткені" үшін генерал Зубовқа Кеңес Одағының Батыры Алтын жұлдызы табысталды. Дивизия 1945 жылғы жазда Солтүстік әскерлер тобымен бірге таратылды.