Кіріспе

Бірінші атомдық құрылымның ядро мен электрон орбиталарын қамтитын ұсынысы Эрнест Ратфордтың атомды сипаттау үшін жасаған моделі болды. 1909 жылы Ратфорд Гейгер-Марсден экспериментін жүргізді, ал 1911 жылғы Ратфордтың талдауы Дж. Дж. Томсонның атомның «алма пудингі» моделінің дұрыс емес екенін көрсетті. Эксперименттік нәтижелерге негізделген Ратфордтың атомның жаңа моделі, атомның қалған бөлігімен салыстырғанда өте кішкентай көлемде шоғырланған, салыстырмалы түрде жоғары орталық заряд сияқты жаңа ерекшеліктерді қамтыды, сондай-ақ осы орталық көлем атом массасының басым бөлігін құрады; осы аймақ атом ядросы деп аталды. Кейіннен Ратфорд моделі Бор моделімен ығыстырылды.

Қазіргі заманғы ғылымға қосқан үлесі

Ратфордтың ашылуынан кейін ғалымдар атомның бір ғана бөлшек емес, одан да кішірек субатомдық бөлшектерден тұратынын түсіне бастады. Келесі зерттеулер Резерфордтың алтын қағазбен жасалған тәжірибесіне алып келген атомның нақты құрылымын анықтады. Ғалымдар атомның ортасында оң зарядталған ядро болатынын (зарядтардың нақты атомдық санымен) және оның радиусы шамамен 1,2 × 10−15 метр × [атомдық масса саны]1/3 тең екенін анықтады. Электронның одан да кіші екені белгілі болды. Кейін ғалымдар рентген сәулелерін пайдаланып, атомдағы күтілетін электрон санын (атомдық санға тең) анықтады. Рентген сәулесі атом арқылы өтетін кезде, оның бір бөлігі шашырайды, ал қалғаны атомнан өтеді. Рентген сәулесінің қарқындылығы негізінен электрондарда шашырауға байланысты төмендейді, сондықтан рентген сәулесінің қарқындылығының төмендеу деңгейін байқау арқылы атомдағы электрондардың санын дәл бағалауға болады.

Символизм

Резерфордтың моделі Нагаоканың идеясы бойынша сақиналардағы көптеген электрондарға сүйенді. Бірақ Нильс Бор бұл көзқарасты жеңіл атомдар үшін планета тәрізді тек бірнеше электронды бейнелеуге өзгерткеннен кейін, Резерфорд-Бор моделі көпшіліктің қиялын баурап алды. Одан бері ол атомдардың және тіпті "атомдық" энергияның символы ретінде қолданылып келеді (дегенмен бұл дұрысырақ ядролық энергия деп есептеледі). Соңғы ғасырда оның қолданылуына мысалдар: АҚШ Атом энергиясы комиссиясының логотипі, ол кейіннен ядролық бөліну технологиясымен байланысты қолданылуына жауапты болды. Халықаралық атом энергиясы агенттігінің туында зәйтүн бұтақтарымен оралған Резерфорд атомы бейнеленген. АҚШ кіші лигасы бейсбол командасы "Альбукерке Изотоптар" клубының логотипі – Резерфорд атомы, электрон орбиталары А әрпін құрайды. Осыған ұқсас символ – "атомдық айналым" американдық атеистердің символы ретінде таңдалды және жалпы атеизмнің символы ретінде қолданыла бастады. Unicode әртүрлі символдар кодынң U+269B (⚛) нүктесі Резерфорд атомын пайдаланады. "Үлкен жарылыс" телешоуының логотипінде Резерфорд атомы қолданылған. JavaScript кітапханасы React өзінің логотипі ретінде Резерфорд атомын пайдаланады. Карталарда ол әдетте ядролық электр станциясын көрсету үшін қолданылады.