Кіріспе
Судың радиоактивті түрі, онда қалыпты протий атомдары тритиймен алмастырылған. Тритийленген су – судың радиоактивті түрі, онда қалыпты протий атомдары тритий атомдарымен алмастырылады. Таза күйінде оны тритий оксиді (T2O немесе 3H2O) немесе супер ауыр су деп атауға болады. Таза T2O түссіз сұйықтық, және ол өзінен-өзі радиолозға ұшырап, коррозиялық қасиеттерге ие. Сұйылтылған тритийленген су негізінен H2O және аздаған HTO (3HOH) құрайды. Ол сондай-ақ, тірі табиғатты зерттеуде су тасымалының зерттеулерінде іздеуші ретінде қолданылады. Бұдан әрі, табиғатта өте аз мөлшерде кездесетіндіктен, оны әртүрлі сулы сұйықтықтардың, мысалы, ескі шараптардың жасын анықтау үшін пайдалануға болады. Супер ауыр су деген атау тритийленген материалды құрамында дейтерийі бар ауыр судан ажыратуға көмектеседі.
Tritiated water is a radioactive form of water in which the usual protium atoms are replaced with tritium atoms. In its pure form it may be called tritium oxide (T2O or 3H2O) or super heavy water. Pure T2O is a colorless liquid, and it is corrosive due to self radiolysis. Diluted, tritiated water is mainly H2O plus some HTO (3HOH). It is also used as a tracer for water transport studies in life science research. Furthermore, since it naturally occurs in minute quantities, it can be used to determine the age of various water based liquids, such as vintage wines. The name super heavy water helps distinguish the tritiated material from heavy water, which contains deuterium instead.
Денсаулыққа қауіп төндіреді
Тритияланған суда (HTO) қамтылған тритий радиоактивті және төмен энергиялы бета-эмиттер болып табылады. HTO табиғи түрде стратосферадағы ғарыштық сәулелердің әрекеттесуі арқылы пайда болса да, адамның қызметінен де өндіріледі, жергілікті концентрацияны арттырып, ауа мен судың ластаушысы болып саналады. Тритияланған судың антропогендік көздеріне ядролық қару сынақтары, ядролық электр станциялары, ядролық отынды қайта өңдеу зауыттары және өзін-өзі жарықтандыратын сағаттар мен жарнама тақталары сияқты тұтыну тауарлары жатады. HTO адам организмінде 7-14 күнге дейін биологиялық жартылай ыдырау кезеңіне ие, бұл бір реттік жұтылудың жалпы әсерін азайтады және қоршаған ортадан HTO-ның ұзақ мерзімді биоаккумуляциясын болдырмайды. Адам организміндегі тритиатты судың биологиялық жартылай ыдырау мерзімі, денедегі су айналымын көрсететін өлшем, маусымға қарай өзгереді. Үндістанның Карнатака штатының жағалау аймағындағы кәсіби сәулеленумен жұмыс істейтін жұмысшылардың биологиялық жартылай ыдырау мерзіміне жасалған зерттеулер көрсеткендей, қысқы маусымдағы биологиялық жартылай ыдырау мерзімі жазғы маусымнан екі есе ұзақ. Егер тритийге ұшырау күмәнді немесе белгілі болса, ластанбаған су ішу организмдегі тритийді алмастыруға көмектеседі. Терлеуді, зәр шығаруды немесе тыныс алуды арттыру денеге суды, осымен оның құрамындағы тритийді шығаруға көмектеседі. Алайда, организмнің сусыздануына немесе электролиттердің жетіспеуіне жол бермеу керек, себебі бұл жағдайлардың денсаулыққа тигізетін салдары (әсіресе қысқа мерзімде) тритийге ұшыраудың салдарынан гөрі ауыр болуы мүмкін.