Кіріспе

Компьютерде белсенді салқындату үшін қолданылатын кішкентай желдеткіш.

Компьютер желдеткіші – компьютер корпусының ішінде немесе оған қосылған, белсенді салқындатуды қамтамасыз ететін желдеткіш. Желдеткіштер сырттан салқын ауаны корпус ішіне тартуға, ішкі ыстық ауаны шығаруға және нақты компонентті салқындату үшін ауаны жылу таратушы арқылы жылжытуға пайдаланылады. Компьютерлерде осьтік, кейде центробектік (үсілкіш/қоршаулы) желдеткіштер қолданылады. Компьютер желдеткіштері әдетте 92 мм, 120 мм (ең көп таралғаны), 140 мм және тіпті 200 мм өлшемдерде болады. Компьютер желдеткіштері 3 немесе 4 қосқышты желдеткіш ұңғыштары арқылы қуаттандырылады және басқарылады.

Салқындату желдеткішін пайдалану

Алдыңғы персональды компьютерлерде компоненттердің көпшілігін табиғи конвекция (пассивті салқындату) арқылы салқындату мүмкін болғанмен, көптеген заманауи компоненттерге тиімді белсенді салқындату қажет. Осы компоненттерді салқындату үшін желдеткіштер қолданылады, олар қызған ауаны компоненттерден алыстатып, салқын ауаны олардың үстінен өткізеді. Компоненттерге орнатылған желдеткіштер көбінесе ауамен жанасатын қыздырылған беттің ауданын арттыру үшін жылуөткізгішпен бірге қолданылады, соның арқасында салқындату тиімділігі жақсарады. Желдеткіштерді басқару әрқашан автоматты түрде жүргізілмейді. Компьютердің BIOS-ы компьютердегі орнатылған желдеткіш жүйесінің жылдамдығын реттеуге мүмкіндік береді. Пайдаланушы бұл функцияны қосымша салқындату компоненттерімен толықтыра алады немесе желдеткіштерді әртүрлі жылдамдықтарға орнатуға арналған реттегіштермен жабдықталған қолмен басқарылатын желдеткіш контроллерін қоса алады. IBM PC-ге үйлесімді нарықта компьютердің қуат блогы (PSU) PSU-дан ыстық ауаны шығару үшін көбінесе шығару желдеткішін пайдаланады. Процессорларды белсенді салқындату Intel 80486 процессорымен бірге пайда бола бастады, ал 1997 жылға қарай барлық десктоп процессорларында стандартты болып қалыптасты. Корпус желдеткіштері, әдетте, артқы жағынан қызған ауаны шығаратын бір шығару желдеткіші және алдыңғы жағынан салқын ауа тарту үшін қабылдау желдеткіші, 2000 жылдың соңында Pentium 4 процессорларының пайда болуымен кеңінен таралды. Желдеткішті ғана пайдалану шағын чиптің қызып кетуіне жол бермейді.

Графикалық картаның желдеткіші

Графикалық процессордың немесе графикалық карталардың жадының жылуын төмендету үшін қолданылады. Бұрынғы карталарда қуатты шығындар аз болғандықтан мұндай желдеткіштер қажет болмады, бірақ қазіргі заманғы 3D графика мен ойындарға арналған графикалық карталардың көпшілігі жеке салқындату желдеткіштерін қажет етеді. Күші жоғары карталар процессордан да көп жылу шығара алады (350 ваттқа дейін), сондықтан тиімді салқындату аса маңызды. 2010 жылдан бері графикалық карталар осьтік желдеткіштермен немесе центрифугалық желдеткішпен, сондай-ақ «үсіргіш», «турбо» немесе «бөрікше» типтес желдеткіштермен шығарылуда.

Чипсет желдеткіші

Негізгі плата чипсетінің солтүстік көпірін салқындату үшін қолданылады; жүйелік шина едәуір жылдамдықпен жұмыс істеп, қалыптыдан көп қуат шығарса, мұндай салқындату қажет болуы мүмкін, бірақ көбінесе қажет емес. Орталық процессорға чипсеттің қызметтері біріктірілген сайын, чипсеттің ролі де, оның жылу бөлу де азайды.

Көп мақсатты

Корпустың құрамына бекітілген радиаторға бір мезгілде сұйық салқындату жүйесінің жұмыс сұйықтығын салқындату және корпусты желдету үшін аунағыш орнатылуы мүмкін. Ноутбуктерде бір желдеткіш көбінесе жылу құбырларын пайдалана отырып, CPU және GPU-ға қосылған жылутұндырғышты салқындатады. Ойын ноутбуктері мен мобильді жұмыс станцияларында екі немесе одан да көп қуатты желдеткіштер қолданылуы мүмкін. Шассиге орнатылған серверлерде бір қатар желдеткіштер алдыңғы жағынан артқы жағына қарай ауа ағынын жасау үшін жұмыс істей алады, бұл пассивті арналар немесе жеке компоненттердің жылутұндырғыштары арқылы бағытталады.

Физикалық сипаттамалары

Төмен қысымды және жоғары көлемді ауа ағындарын тудыратындарына байланысты, компьютерлерде қолданылатын көптеген желдеткіштер осьтік ағын типіне жатады; сондай-ақ центрифугалық және көлденең ағын типіндегі желдеткіштер де қолданылады. Екі маңызды функционалдық сипаттама – жылжытуға болатын ауа ағынының көлемі, әдетте минутына куб футымен (CFM) өлшенетін, және статикалық қысым. Дыбыс деңгейі, децибелмен көрсетіледі, үй және кеңсе компьютерлері үшін де маңызды болуы мүмкін; бірдей CFM үшін үлкен желдеткіштер көбінесе тыныш жұмыс істейді.

Өлшемі

Желдеткіш өлшемдері және бұранда тесіктері аралығы Желдеткіш өлшемдері (мм) Орнату тесіктері арасындағы орталық аралық (мм) 40 32 50 40 60 50 70 60 80 71.5 92 82.5 120 105 140 124.5 200 154 220 170 Желдеткішті пайдаланатын жабдыққа өлшемдері мен орнату тесіктері сәйкес келуі керек. Әдетте, тікбұрышты жақтаулы желдеткіштер қолданылады, бірақ дөңгелек жақтаулар да қолданылады, көбінесе орнату тесіктеріне қарағанда үлкен желдеткіш қолдануға болады (мысалы, 140 мм желдеткіш, 120 мм тікбұрышты желдеткіштің бұрыштарына арналған тесіктері бар). Тікбұрышты желдеткіштердің ені және дөңгелек желдеткіштердің диаметрі әдетте миллиметрлермен көрсетіледі. Берілген өлшем – желдеткіштің сыртқы ені, орнату тесіктері арасындағы қашықтық емес. Көбінесе қолданылатын өлшемдер: 40 мм, 60 мм, 80 мм, 92 мм, 120 мм және 140 мм, бірақ 8 мм, 17 мм, 20 мм, 25 мм, 30 мм, 35 мм, 38 мм, 45 мм, 50 мм, 70 мм, 200 мм, 220 мм, 250 мм және 360 мм өлшемдері де бар. Биіктігі немесе қалыңдығы әдетте 10 мм, 15 мм, 25 мм немесе 38 мм болады. Әдетте, салқындату талаптары жоғары болған жағдайларда, мысалы, ойынға арналған компьютерлерде және төмен жылдамдықтарда тыныш жұмыс істеу үшін 120 мм және 140 мм тікбұрышты желдеткіштер қолданылады. Үлкен желдеткіштер әдетте корпус салқындатуға, үлкен жылу таратушысы бар процессорларға және ATX қуат блогына қолданылады. 80 мм және 92 мм тікбұрышты желдеткіштер аз талаптармен жабдықталған немесе үлкен желдеткіштерге үйлесімсіз жағдайларда қолданылады. Кіші желдеткіштер әдетте шағын жылу таратушысы бар процессорларды, SFX қуат блогын, бейне карталарын, солтүстік көпірлерді және т.б. салқындату үшін қолданылады.

Айналу жылдамдығы

Айналу жылдамдығы (минутына айналым, RPM) және статикалық қысым нақты бір желдеткіштің ауа ағынын анықтайды. Егер шу мәселесі туындаса, бірдей ауа ағынын қозғалта алатын кіші, жылдам желдеткіштерге қарағанда үлкен, баяу айналатын желдеткіштер тыныш жұмыс істейді. Желдеткіштің шу деңгейі оның айналу жылдамдығының бесінші дәрежесіне пропорционалды екені анықталды; жылдамдықты екі есеге төмендету шуды шамамен 15 дБ-ға азайтады. Шағын өлшемді желдеткіштер шамамен 38 000 айналым/мин жылдамдықпен айналуы мүмкін. Желдеткіштерді сенсорлар мен схемалар арқылы басқаруға болады, олар температура жоғары болмағанда жылдамдықты төмендетеді, бұл тұрақты жылдамдықты желдеткіштерге қарағанда тыныш жұмыс, ұзақ қызмет ету мерзімі және төмен қуат тұтынуын қамтамасыз етеді. Желдеткіштің қызмет ету мерзімі әдетте максималды жылдамдықпен және белгілі бір бөлме температурасында жұмыс істеу шартында көрсетіледі.

Ауа қысымы мен ағыны

Жоғары статикалық қысымы бар желдеткіш, радиатор немесе жылу таратушы арасындағы кеңістіктер сияқты тар кеңістіктер арқылы ауаны күшпен өткізуге тиімдірек; жылу таратушымен қолдануға арналған желдеткішті таңдағанда, ауа ағынының CFM көрсеткішіне қарағанда статикалық қысым маңыздырақ. Статикалық қысымның салыстырмалы маңыздылығы ауа ағынының геометриялық құрылымымен шектелу деңгейіне байланысты; жылу таратушы қабырғалары арасындағы аралық азайған сайын статикалық қысымның маңызы арта түседі. Статикалық қысым әдетте мм сынқ. бағ. немесе мм су бағ. бірліктерімен көрсетіледі.