Кіріспе
Кантон – АҚШ-тың Оңтүстік Дакота штатындағы Линкольн округінің орталығы. Кантон Сиу-Фолс қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 20 минуттық жерде орналасқан. Кантон Сиу алқабының төбелі жазықтарында жатыр, шығысынан Үлкен Сиу өзені, оңтүстігінен Ньютон Хиллз мемлекеттік паркі және солтүстігінен Альвин көлімен шектесетін көптеген демалыс мүмкіндіктерін ұсынады. Қалаға норвегиялық қоныс аударушы және бұрынғы заң шығарушы Джеймс М. Уолл ат қойған. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 3066 адамды құрайды. Кантон қаласы 2004 және 2011 жылдары Оңтүстік Дакота штатының «Жыл қаласы» сыйлығымен марапатталды. Сонымен қатар, қалада Оңтүстік Дакота штатының алғашқы сертификатталған дайын өндірістік алаңы – Кантон индустриялық паркі орналасқан.
Тарих
Бұл аймақты алғашқы болып 1866 жылы Льюис П. Хайд басып өткен. Алғашқы қоныс салушы – Август Линдерман. 1868 жылға қарай Линкольн округінде 35 адам тұрды. Тұрғындар осы елді мекенге Кантон деген ат қойды, себебі бұл жердің Қытайдағы Кантоннан түбегейлі ерекшеленетініне сенді. Сол жылдың жазында 180 норвегиялық қоныс аударушы Үлкен Сиу өзенін кешіп, Кантонға қоныс тепті. 1880 жылы Чикаго, Милуоки, Сент-Пол және Тынық мұхиты темір жолы Үлкен Сиу өзенін кешіп, Кантонға жетті. Қалада әлі де теміржол жүк тасымалы белсенді түрде жүргізілуде. Қалада 1800-жылдардың соңына дейінгі көптеген тарихи үйлер мен ғимараттар сақталған. Назар аударуға лайық орындардың қатарында Дакота көшесіндегі Кеннеди сарайы және 1886 жылы салынған Тарихи қоғам үйі бар. Линкольн округінің соты 1889 жылы, ал Кантон лютеран шіркеуі 1908 жылы салынды.
Үкімет
Кантон қаласы кеңес басшысы басқару түрінде жұмыс істейді. Кантонның басқару органы тоғыз мүшеден тұрады. Қала әкімі қалалық комиссия мүшелері арасынан сайланып, тағайындалады. Кітапхана кеңесі Кантон қалалық кітапханасының жұмысын қадағалайды және кітапхана директорын тағайындайды. Кітапхананың барлық қызметтері мен бағдарламаларын кеңес бақылайды. Жоспарлау комиссиясының міндеті – қоғамның ұзақ мерзімді жоспарлауын қадағалау, соның ішінде жер учаскелерін бөлу, бөлімшелерді құру және Бас жоспарды жасау. Жоспарлау комиссиясы қоғамның дамуы үшін басқару органына маңызды саяси өзгерістерді ұсынуда маңызды рөл атқарады. Кантон қаласы сондай-ақ Линкольн округінің орталығы болып табылады.
География
Кантон Үлкен Сиу өзенінің ар жағында, Айова штатының Белойт қаласының қарсысында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 3,22 шаршы миль (8 км2) құрайды, оның ішінде 3,19 шаршы миль (8 км2) құрлық және 0,03 шаршы миль (0 км2) су. Кантон қаласына 57013 пошта индексі және 09500 FIPS коды тағайындалған.
Климат
Кантон ылғалды континенталды климатқа (Köppen Dfa) ие, ол ыстық, салыстырмалы түрде ылғалды жаздармен және суық, құрғақ қыстармен сипатталады, сондай-ақ USDA өсімдіктердің қырыну төзімділігінің 4b аймағында орналасқан. Ай сайынғы күндізгі орташа температура қаңтарда бастап шілдеге дейін өзгереді, ал жылына 15 күннен астам температурасы + градустан жоғары болады және 25 күннен астам температурасы - градустан төмен болады.
Қалалық аумақ
Кантон – Сиукс-Фоллс қалалық статистикалық аймағының бір бөлігі, ол Оңтүстік Дакота штатында орналасқан төрт округтен тұрады: Линкольн, Маккук, Миннехаха және Тернер. 2008 жылғы бағалау бойынша, осы аймақтың халқы 232 930 адамды құрады, бұл 2000 жылғы халық санағынан 24%-дан астам өсімді көрсетеді. Жақыңғы есептерге сәйкес, Кантон округ орталығы болып табылатын Линкольн округі, АҚШ-та проценттік көрсеткіш бойынша ең жылдам дамитын тоғызыншы округ. Кантоннан басқа, Сиукс-Фоллс, Брэндон, Делл-Рапидс, Ти, Харрисбург, Уортинг, Бересфорд, Леннокс, Хартфорд, Крукс, Балтик, Монтроз, Салем, Реннер, Чанселлор, Колтон, Гумбольдт, Паркер, Херли, Гарретсон, Шерман, Корсон және Сентервилл қалалары мен кенттері де осы қалалық аймаққа кіреді.
Саябақтар мен демалыс
Ньютон Хиллз мемлекеттік паркі Кантон қаласынан оңтүстікке қарай алты шақырым жерде орналасқан. Паркте кемпинг, пикник, сондай-ақ атпен саяхаттау, табиғат жолдары және қысқы шаңғы тебуге мүмкіндік бар. Кантон қаласы көптеген демалыс фестивальдері мен іс-шараларды ұйымдастырады. Жаз маусымы маусым айындағы «Оптимист жастар күндері» карнавалымен басталады. Жыл сайын шілде айының соңында автокөлік көрмесі және паркте өткізілетін басқа да мерекелік шаралар ұйымдастырылады. Тамыз айында өткізілетін Big Sioux River Folk Festival фестиваліне жыл сайын шамамен 5000 адам келеді. Жаз аурухана артындағы 4H алаңында өтетін 4H жетістіктері күнімен аяқталады. Кантон сауда палатасы ұйымдастырған қысқы іс-шара – желтоқсан айындағы жыл сайынғы Рождество шеруі және Сантамен кездесу. Кантон қаласында 9 тесікті гольф алаңы, клуб үйі, қоғамдық бассейн және жеті саябақ бар. Кантон қаласында көптеген белсенді қоғамдық ұйымдар жұмыс істейді, оларға: Masons, Greig Male Chorus, Lions Club, Rotary Club, Booster Club, Red Hat Society, PEO Sisterhood, Questers, Сауда палатасы, Экономикалық даму корпорациясы, Министрлік қауымдастығы, Норвегия ұлдары, Оптимистер клубы, Love, INC., Тарихи қоғам, Grand Valley ауылдық мектебі тарихи қоғамы, Жас шәкірттер, Ұлдар мен қыздар скауттары, Ұлдар мен қыздар жасөспірімдер софтболы, Жастар футболы мен бейсболы, Жастар мен ересектер боулинг лигалары, 4H клубы, Зейнеткерлер еріктілер бағдарламасы (RSVP), Бау-бақша клубы, Ас тасымалдау қызметі, Gun Club, Ducks Unlimited және белсенді VFW кіреді.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 3057 адам, 1248 шаруашылық және 789 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. Тұрғын үйлердің саны 1351, орташа тығыздығы болды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 95,8% ақ нәсілді, 0,3% афроамерикалық, 1,3% американдық үндістер, 0,8% азиялық, 0,2% басқа нәсілдерден және 1,6% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,7% құрады. 1248 шаруашылықтың 31,9%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 50,2%-ы бірге тұратын күйеу жұбайлар, 9,9%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 3,1%-ы күйеуі жоқ еркектер және 36,8%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 32,3%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 14,9%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,37 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,01 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 38,6 жас болды. Тұрғындардың 26,2%-ы 18 жасқа дейін, 7,9%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 24%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 25,2%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 16,8%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы: 48,5% еркек және 51,5% әйел.
Аугустана колледжі
1884 жылы Аугустана колледжі Айова штатының Белойт қаласынан Кантон қаласына көшірілді. Аугустананың көшіруінің бір бөлігі ретінде бастауыш және жоғары сыныптарды қамтитын мектеп салынды, ол халықаралық деңгейде танымал физик Мерл Тувті, сондай-ақ Джон Лоренс және Эрнест Лоренс ағайындыларын тәрбиеледі. 1890 жылы Энтони Г. Тув президент болғанға дейін Аугустана Кантонда қиындықтарға тап болды. Одан кейін халық саны екі есеге артты, бірақ егін жинаудың нашар болуы салдарынан бірқатар мәселелер туды. Нәтижесінде, 1894 жылы Шіркеу Синоды қаржыландыруды тоқтатты. Президент Тув мектепті ашық ұстау үшін барлық қаржылық міндеттемелерді өз мойнына алды. Дағдарыстан кейін Аугустана дамыды және жақын арада ғимараттың сыйымдылығынан асып түсті. 1901 жылы ғимарат көшірілді. Содан кейін, 1902 жылы колледж қаланың шығыс жағындағы кампусқа жаңа ғимараттар қосты. Төрт жарым қабаттан тұратын кірпіштен салынған ғимаратта сыныптар, спорт залы және шіркеу орналастырылды. Жаңа ғимарат 1903 жылы пайдалануға берілді. Колледж өсуін жалғастырды. 1918 жылы студенттер саны 330-ға жетті. Мектеп академиялық жетістіктерімен және көптеген ғалымдардың лекциялар оқуға келуімен кеңінен танылды. Біріккен Норвегиялық лютерандық синодының кеңсесі кампуста орналасқан еді. 1917 жылы колледж және қауымдастық үшін маңызды өзгеріс орын алды. Сол жылы Норвегиялық лютерандық синодтар бірігіп, Норвегиялық лютерандық Америка шіркеуін құрды. Жаңа синод Аугустана колледжін және Лютерандық нормалдық мектебін Сиукс-Фолс қаласында, шамамен 40 шақырымдай қашықтықта орналастыруды тиімсіз деп санады. Колледжді Кантон қаласында қалдыру үшін күшті науқан басталды. Бірақ мектепті үлкен қалаға орналастырудың артықшылықтары басым болды және Кантон колледжін жоғалтты. Президент Тувтің күрт қайтыс болуы ашуды күшейтті. Оңтүстік Дакота аймағындағы пасторлар бірдеңе жасау қажеттігін түсінді. Келісімге келді: Кантон 200 000 долларлық қаражат жинап, оны Аугустана колледжіне беруге міндеттенді. Содан кейін, нормалдық мектеп бөлімі Кантонға көшіріледі. Қаражат жинау науқаны сәтті аяқталды және 1920 жылдың күзінде Кантон лютерандық нормалдық мектебі ашылды. 1920-1932 жылдар аралығында академия бөлімін Кантон кампусына біртіндеп көшіру жұмыстары жүргізілді. 1932 жылы мектеп Аугустана академиясы деп аталды және енді колледждің бөлімшесі емес еді. Келесі бірнеше жылда кампус жаңа спорт залы мен жатақхананы қоса алғанда, жақсартуларға ие болды. Аугустана академиясының тарихы 1971 жылы аяқталды. Кампус жабылып, Кейстоун емдеу орталығына сатылды. "Ескі бас ғимарат" пәтерлерге айналдырылды.
Ұлттық шаңғы турнирі және Сиукс аңғары шаңғы клубы
1911 жылы Норвегиядан келген Людвиг Хойби есімді жас жігіт Огастанда оқитын студенттерге шаңғы спортын көрсетті. Осы көрсетілім Кантонның шығысында, Сиу өзенінің Айова жағында орналасқан Торсон шаруашылығындағы төбені даярлауға бастама берді. 1923 жылы Сиу аңғары шаңғы клубының ұйымдастыруымен алғашқы жарыс, бастапқы төбеден бірнеше жүз метр шығысқа қарай жаңа орында өтті. 250 футтық мұнара салынды және жақсартылған секіру алаңы жасалды, ал келесі жылы Орталық АҚШ турнирі өткізілді. 1925 жылдың 11 және 12 ақпанында Ұлттық турнир өтті, Кантон 10 000-нан астам жанкүйерді қабылдады. Әлемдік деңгейдегі әнші Эрик Бай бірнеше санаттың жеңімпаздарына жүлделер табыс етті. "А" санатының жеңімпазына "Сиу аңғарының сүйіспеншілік кубогы" – күміс саяхат кубогы табыс етілді. Бұл күні Олимпиада құрамасының мүшесі, бұрынғы ұлттық чемпиондар, халықаралық жарыс жеңімпазы және әлемдік қашықтықтан секіру чемпионы сияқты көптеген белгілі тұлғалар қатысты. Турнирлер жыл сайын өткізіліп, 1930 жылы клуб екінші рет АҚШ Ұлттық турнирін қабылдады. 1932 жылы АҚШ Олимпиадасының шаңғымен секіру сынақтары осы төбеде өтті, Каспер Оймюн "А" санатында жеңіске жетті. Олимпиадаға іріктеуден өткен төрт спортшының үшеуі Сиу аңғары шаңғы клубының мүшелері болды. Сол қыста Оймюн Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласында өткен Олимпиадада үш норвегиялық шаңғышыдан кейін 4-орынды иеленді. 1933 жылы қар тапшы болғандықтан, 90 миль қашықтықтағы Айова штатының Спирит көлінен және Окободжи көлінен әкелінді. Қар жеткізілген кезде, ол лайға айналды. Жел бағытын өзгертті және суық температура келтірді, лайды мұзға айналдырды, сондықтан турнирді тоқтатуға тура келді. Төбедегі ең көп көрермен жиналған 1935 жыл болды, ол клуб үшін үшінші және соңғы Ұлттық турнирді өткізді. 15 000–20 000 адам қатысты, ал қаладан келген көрермендер Кантон немесе Су-Фолс, Оңтүстік Дакота қонақүйлерінде және теміржолмен жеткізілген Пуллман вагондарында орналасты. Сиу аңғары шаңғы клубы 1936 жылы өзінің соңғы Орталық АҚШ турнирін өткізді. 1936 жылы келушілердің азаюы, шығындардың өсуі және қолайсыз ауа райы клубты келесі жылы тарап кетуге мәжбүр етті. 1940 жылдары желден мұнара құлап, 1960 жылдары төбе мотоциклмен көтерілуге пайдаланылды. Бүгінде бұл орынды Кантоннан шығысқа қарай екі миль жердегі 18-ші АҚШ тас жолындағы Оңтүстік Дакота тарихи белгісінің оңтүстігінен көруге болады.
Хиаватадағы ессіздер үйі
Америка Құрама Штаттарында ақыл-сақасы дұрыс емес индейлер үшін алғашқы және жалғыз мекеме – Хиавата ақыл-сақасы дұрыс емес индейлерге арналған панаханасы болды. Ол Кантон қаласына орналастырылды, себебі ол батыс штаттарында көптеген индейлер тұратын және Оңтүстік Дакота штатының өкілі О. С. Гиффорд пен сенатор Р. Ф. Петтигрюдің ықпалы болғандықтан. 1898 жылы Конгресс осы мекемені құру туралы заң қабылдады. Хиавата ақыл-сақасы дұрыс емес индейлерге арналған панахананы құру туралы заң 1899 жылы қабылданды, ал 1900 жылғы индейлерге бөлінетін қаражат туралы заңда жер сатып алуға 3000 доллар, ал құрылыс жұмыстарына 42000 доллар қарастырылды. Кантоннан шығысқа қарай бір шақырым жерде, Сиу өзенін қарап тұратын төбелерде 100 акр жер сатып алынды. Панахана 1934 жылы жабылды. Оның аумағы мен ғимараттарын Оңтүстік Дакота штаты қысқа мерзімге алғашқы қылмыскерлерге арналған түрме ретінде пайдаланды. 1946 жылы, кантондықтар "екінші Манхэттен сатып алуы" деп атаған оқиғада, қала ескі мекеменің 337 акр жерін және ғимараттарын 1 долларға сатып алды. Сатып алудың жалғыз шарты – бұл қаражатты қоғамның игілігі үшін жұмсау еді. Бір кезде панахананың ғимараты Кантон-Инвуд ауруханасы ретінде пайдаланылды, бірақ қазір ескі ғимараттар жоқ. Бұл жерде қазір Санфорд Кантон-Инвуд ауруханасы, Үш өзен ату клубы, 4-H жәрмеңкесі және Хиавата контри клубы мен гольф алаңы орналасқан. Бүгінде панахананың алғашқы аумағында 121 науқастың зираты бар. 1998 жылы Ұлттық саябақтар қызметі бұл зиратты тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізді.