Кіріспе
Өнер ауданы – АҚШ, Калифорния штаты, Лос-Анджелес қаласының оңтүстік-шығыс шетінде орналасқан аудан. Қалалық жоспарлау шекаралары: батысында Кіші Токиомен бірігіп жатқан Аламида көшесі, солтүстігінде Бірінші көше, шығысында Лос-Анджелес өзені және оңтүстігінде Вайолет көшесі. Көбінесе 20-ғасырдың басында салынған өнеркәсіптік ғимараттардан құралған бұл аймақ соңғы кезде қайта жаңғыртылды. Жаңа өнер галереяларының арқасында аймақның атақ-даңқы артты, ол өнер мұражайларымен мәшһүр орталық бөлігінде орналасқан.
Ерте тарих
Испаниялық діни қызметкер Хуан Креспи 1796 жылы Альта-Калифорнияға жасаған экспедициясы барысында қазіргі Көркемөнер ауданы деп белгілі болған жерді тапты. Саяхатында ол маңында құнарлы топырақ бар су айдынын кездестірді. Бұл оның күнделігінде былай деп жазған сөзіне ықпал етті: "Егер осы жерде қала керек болса, бұл жерді Періштелердің Әйел Падишасы деп атауға болады". Кішкентай пуэбло испандықтар үшін жаңа аумақ деп жарияланды және 4 қыркүйек 1781 жылы ресми түрде құрылды. Вигнес көшесі 1831 жылы Сандвич аралдарынан (қазіргі Гавайи) және Бордодан Лос-Анджелеске келген Жан Луис Вигнес есімді тәжірибелі шарапшыға арналған. Ол Францияның оңтүстігінен әкелінген Каберне және Совиньон Блан жүзімдерінің жақсы өсетін жеріне жүзім отырғызды. 1849 жылға қарай Вигнеске тиесілі El Aliso жүзімдігі, жергілікті қасиетті сикомор ағашының құрметіне аталған, Калифорниядағы ең ірі шарап өндірушісі болды. Жүзімдіктер жоқ болды, бірақ солтүстік жағындағы Сан-Антонио шарап зауыты осы аймақтың өткенінің естелігі болып табылады. 19 ғасырдың соңына қарай аймақтың негізгі ауыл шаруашылығы өнімдері жүзімнің орнына апельсин мен грейпфрутқа ауысты. Осы бау-шабалар 1909 жылы Голливудтың алғашқы көркем фильмінің бөліктерін түсірген кинорежиссер Д.У. Гриффитке орын берді. Аймақтағы алғашқы коммерциялық өнер кәсіпорны – баспахана, ол бүкіл елге жіберілетін цитрус жемістерінің қораптарына суретшілердің үлгілерін салу үшін аймақтың түкпір-түкпірінен келген суретшілерді жұмысқа алды. Өсіп келе жатқан Санта-Фе жүк депосы және цитрус өнеркәсібінің тасымалдау қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін салынған қоймалар келесі ғасырдың көп бөлігінде аймақтың экономикалық сипатын анықтады және ауданның жер сілкінісінен, су тасқынынан және өрттен аман қалған құрылыстарының архитектуралық ерекшелігіне жауапты болды. 2001 жылы жүк депосы сәулет мектебіне үй болып, мектеп сол жерге көшкеннен кейін Ұлттық тарихи орындар тізіміне енді. Мақаладағы "Өнер және өнермен байланысты колледждер" бөлімін қараңыз. Солтүстік-батыстағы теміржол жұмысшылары үшін бір бөлмелі қонақ үйлер, батыстағы Кіші Токионың және солтүстікке қарайғы Қытай ауданының дамуы жұмысшы табы мен әлемдік қағидалардың үйлесімін құрады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін цитрус бақшалары зауыттармен алмастырылды, ал теміржол тасымалы бизнесі жүк көлігі индустриясына жол берді. Аймақ өнеркәсіптік сипатқа ие болды және шеттері нашарлай бастады. 1950 жылдары көптеген өндіріс компаниялары шетелге көшіп кетті немесе ірі өндіріс компанияларының басып алуына ұшырады, нәтижесінде бос ғимараттар пайда болды және жылжымайтын мүліктің құны төмендеді. Қаладағы жалға ақы төлеуге күресіп жүрген суретшілер 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Көркемөнер ауданына көшуді бастады. 1979 жылға дейін Көркемөнер ауданындағы ғимараттар тек өнеркәсіптік мақсаттар үшін ғана бөлінген. 1979 жылы ғана Калифорния штаты "Тұру және жұмыс істеу" заңын қабылдады, ал 1981 жылы қала "Резиденттік суретші (AIR)" заң жобасын қабылдады. Бұл суретшілерге бизнес лицензиясын алғаннан кейін енді өнеркәсіптік мақсаттар үшін пайдаланылмаған жерлерде заңды түрде тұруға мүмкіндік берді. Тұру жағдайларын жақсарту үшін құрылыс нормалары жеңілдетілді. Жаңа ережелер жасалды және AIR заңнамасы лофттарда ұйықтауға орын, өрт сигнализациясы және басқа да талаптар болуын міндеттеді.
1960 жылдар
1969 жылы Аллен Руперсберг 1913 жылғы Батыс Алтыншы көшесінде "Al's Cafe" кафесін таныстырды. 70-ші жылдардың ортасында Джоэл Басс, Дэн Ситрон, Вудс Дэви, Марк Крейсел, Джон Питерсон, Стивен Симейер, Мора Шихан, Колин Стеррит, Сидней Литтенберг, Питер Зехер және тағы басқалар бос ғимараттарда мүмкіндік көріп, аймақты мекендеуге бастады, бұрынғы өнеркәсіптік және коммерциялық жайларды жұмыс студиялары мен тұрғын үйлерге айналдырды, кейде бір шаршы футын үш центке жалдады. Бұл көркемдік қызметтің күшеюіне алып келді, нәтижесінде Бетти Клауснер Санта-Барбара қазіргі заманғы өнер форумы үшін ұйымдастырған, қазір Санта-Барбара қазіргі заманғы өнер мұражайы деп белгілі болған, өте даулы "Санта-Барбарадағы Лос-Анджелес қаласының орталығы" көрмесі өтті. 1980-ші жылдардың ортасына қарай Линда Фрай Берман, Джеймс Крок, Мерион Эстес, Джо Фэй, Джордж Гермс, Мэри Джонс, Констанс Маллинсон, Пол Маккарти, Маргарет Нильсон, Ричард Ньютон, Маргит Омар, Лари Питтман, Джон Шредер, Джудит Симонян, Энди Уилф және Такако Ямагучи сияқты суретшілер де қалада тұрды.
1970 жылдар
LA Artcore, 1976 жылы Лидия Такэшита жергілікті суретшілерді көрсету мақсатымен құрылды, қазіргі таңда сырахана өнер колониясында және Кіші Токиода орналасқан. Лидия Такэшита мен LA Artcore Өнерлер ауданының қалыптасуына негіз салған күштер деп есептеледі. Бұл қор сол кездегі заманауи өнер саласын қамтыған Visions Art Quarterly журналын шығаратын. 1979 жылы Марк Крайзель Тракшенге жақын Хьюиттегі Американдық қонақүйінде "Алдың бары" атты мәдени орталықты ашты. Бұл аңызға айналған панк-рок клубы Sonic Youth, Red Hot Chili Peppers, Beck, the Fall, the Residents тобының даму алаңы болды, және Лос-Анджелестіктерге ондаған жаңа топтарды таныстырды. Party Boys атты танымал музыкалық тобы барларда және өнер шараларында өнер көрсетті. Сонымен қатар, қала орталығындағы суретшілердің басты кездесу орны болған Al's Bar кейде өнер көрмелерін де ұйымдастырды. Батыс жағалауындағы ең көне панк-клуб Al's Bar 2001 жылы жабылды, ал 2012 жылы American Hotel жаңартылып, American Apartments деп атау өзгертті. Стивен Симайердің "Жас түріктер" (2012) фильмі 1979–1981 жылдарды көрсетеді.
1970-1980 жылдар
Аламдадағы 1-ші көшедегі Atomic Cafe 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында суретшілер мен музыканттар жиналатын орын болды. Лос-Анджелес қазіргі заманғы көрмелер (LACE) 1970-ші жылдардың соңында Бродвей көшесіндегі галереясында көрмелер ұйымдастырды, кейін 1980-ші жылдары Индустриялық көшеге көшті. 1970-ші жылдардың соңында Oranges and Sardines, Kirk DeGoyer Gallery, Downtown Gallery, Vanguard Gallery, Exile және Galleria by the Water сияқты бірнеше коммерциялық өнер галереялары ашылды, бірақ 1980-ші жылдардың басында жабылды. Rico Gallery 1988 жылы ашылып, 1991 жылы жабылды, ал Julie Rico Gallery Санта-Моникада, Калифорнияда жұмыс істеді. Қала орталығында алғаш ашылған Cirrus Editions галереясы бүгінгі күнге дейін ашық. 1980 жылы Джон Питерсон мен Стивен Симайер Atomic Cafe-ге жақын жерде "DTLA" клубын ашты, бірақ жабылу алдында бір ғана шоу өткізді. High Performance журналы бір жылдық келісім шарты аяқталғанға дейін DTLA-ны өнер орыны ретінде пайдаланды. Сол жылы Пол Маккарти Public Spirit Performance Festival, Part 1 фестивалі аясында Monkey Man өнерін орындады. Кейіннен DTLA атауын көрші кофехана қабылдады, осы жерде Бек әртістік жолын бастады. 1981 жылы Лос-Анджелес қаласы "Резидент-суретші" немесе "AIR" ережесін қабылдады, ол бұрын өнеркәсіптік және коммерциялық аймақтардағы ғимараттарды тұрғын үй ретінде пайдалануға рұқсат берді. Суретшілер мұндай кеңістіктерді заңсыз түрде тұрғын үй ретінде пайдаланған, ал AIR заңы осы тәжірибені заңды және реттелген жағдайға келтіруді мақсат етті. Өнер галереялары, кафелер және өнер орындары тұрғындар саны арта келе ашылды. 1982 жылы өнер ауданында бұрынғы сыра зауыдында Сырахана өнер колониясы ашылды. Los Angeles Times газеті 1999 жылы оны "әлемдегі ең ірі өнер кешені" деп сипаттады. 1980-ші жылдары 6-шы көшеде (кейін Алдыңғы барының бұрынғы үй-жайларында) суретші Джим Фиттипальди құрған Bedlam сурет шеберханаларын, өнер инсталляцияларын, театрландырылған қойылымдарды, тікелей музыканы және құпия барды ұсынды. Матео мен Молино көшелері арасындағы 4-ші көшенің қауіпті қисығында орналасқан Dangerous Curve, жіктеуге қиын туындылары бар суретшілердің көрмелерін ұйымдастырды. Трактионға жақын үшінші көшедегі қоймада орналасқан Испан асханасы түрлі оқиғаларға, шараларға, рейвтерге, инсталляцияларға және әсем кештерге арналған орын болды. Қазір онда 3-ші стейкхаус және лаунж орналасқан, ол қоғамдық іс-шаралар мен жергілікті суретшілердің туындыларын көрсетеді. Cocola (кейін 410 Boyd St. Bar and Grill деп аталды), өнер ауданының батысында орналасқан аңызға айналған суретшілер бары, қазір Escondite ретінде жұмыс істейді. 1985 жылы Фриц Фраухигер Ескі қалалық баспаханада Мәдени істер департаментінің демеушілігімен "Off the Street" атты "бір реттік өнер көрмесін" ұйымдастырды, онда 48 Лос-Анджелес суретшісінің суреттері, мүсіндері, фотосуреттері және инсталляциялары қойылды, олардың көпшілігі қала орталығында тұрды.
1990 жылдар
1994 жылы коммерциялық емес Downtown Arts Development Association (DADA) ұйымы LARABA директорлар кеңесінің бірнеше суретші мүшелері тарапынан LARABA-дан бөлініп шығып, дамып келе жатқан қалалық өнер саласына платформа ұсыну мақсатымен құрылды. DADA 1994–1998 жылдары 400-ден астам қалалық суретшінің көрмелерін өткізді. 1994 жылдан кейін Өнерлер ауданының ортасы Джоэл Блум басқарған Блумның жалпы дүкені болды, ол Чикагоның «Екінші қала» театрының тәжірибелі өкілі болды және қоғамдық жақтаушы ретінде танылды, сондай-ақ Өнерлер ауданының бірінші және жалғыз бейресми мэрі ретінде еске алынады. (Джоэл Блум 2007 жылы қайтыс болды, бірақ оның есімі үшінші, Traction және Rose көшелері арасындағы үшбұрышты Джоэл Блум алаңы деп жариялаған қалалық тақтамен мәңгі есте қалды.) Traction Avenue көшесінде 20 жыл бойы орналасқан Cornerstone Theater ұйымы қоғамдық театрды елдің түкпір-түкпіріне жеткізеді. Бұрышта, 4-ші орындағы Hewitt көшесінде орналасқан ArtShare коммерциялық емес ұйымы қалалық жастарға өнер, би, театр және музыка сабақтарын ұсынады, сонымен қатар бұрын Padua Playwrights драматургтері пайдаланған шағын театр да бар. Padua қаланың әртүрлі жерлерінде, көбінесе дәстүрлі емес орталарда спектакльдер қояды және драматургия шеберханаларын өткізеді.
2000 жылдар
2001 жылы Оңтүстік Калифорния архитектура институты (SCI Arc) Марина-дель-Рейден Калифорнияның Лос-Анджелес қаласының орталығына, бұрынғы Санта-Фе жүк қоймасының ғимаратына көшіп келді және Өнерлер ауданы үшін маңызды орынға айналды. 2020 жылдың ақпан айында laartsdistrict.com сайты іске қосылып, Өнерлер ауданының қабырға суреттерін және суретшілерін көпшілікке таныстыру мақсатында жұмыс істеді. Сайтта Өнерлер ауданының ағымдағы картасы, сондай-ақ осы ауданда және Лос-Анджелес қаласының орталық аудандарындағы қабырға суреттерінің кәсіби фотосуреттері бар. Сондай-ақ сайтта жергілікті суретшілер туралы суреттердің карталары, сұхбаттары мен фотосуреттері жарияланған. 2020 жылғы Өнерлер ауданының қабырға суреттері. 2001 жылы Стивен Каннер мен Бернард Циммерман құрған сәулет және дизайн мұражайы (A+D Museum) Өнерлер ауданында орналасқан. Наташа Сандмайер 2022 жылы мұражайдың атқарушы директоры болып тағайындалды.
Ағымдағы жағдай
Қаланың қазіргі қоғамдық жоспарлау шекаралары батыста Аламида көшесі, солтүстікте Бірінші көше, шығыста Лос-Анджелес өзені және оңтүстікте Вайолет көшесі арқылы белгіленген. Қоғамдық лидерлер джентрификация салдарынан туындаған экономикалық мәселелер мен қаланың мәдени және экономикалық өміріне ондаған жылдар бойы үлес қосқан шығармашылық қауым ретінде Өнер ауданының ерекшелігін сақтау қажеттілігі арасында тепе-теңдік табуға тырысуда. 2014 жылы аудан тұрғындарының орташа жылдық табысы 120 000 долларды құрады. Бастапқы онжылдықтарда төменгі сарайлар мен өнеркәсіптік кеңістіктер тұрғын үйлерге және коммерциялық мақсаттарға ауыстырылған болатын. Қала орталығындағы аймақтық ережелер қайта жазылып, ғимараттардың биіктігі екі есеге дейін арттырылуы мүмкін, бұл сегіз қабатты, 30 метрлік (100 фут) ғимараттарда 1500-ге дейін жаңа тұрғын үйлер салуға мүмкіндік береді. Оңтүстік Калифорния архитектура институты (SCI Arc) 1907 жылы салынған, тарихи ескерткіштердің ұлттық тізіліміне енгізілген, 0,25 миль (0 км) ұзындығындағы бұрынғы Санта-Фе жүк депосында орналасқан. Көшенің қарсы бетінде 2014 жылы ашылған және Майкл Малтзан Архитектурасы (MMA) жобалаған 438 пәтерлік кешен орналасқан. 4-ші және Меррик көшелеріндегі Coca Cola зауыты, SCI Arc орналасқан Санта-Фе теміржол догының жанында, жаңадан пайдалануға берілген шығармашылық кеңістіктердің тағы бір мысалы. 1915 жылы салынған үш қабатты кірпіштен тұрғызылған ғимарат сол кезде "компанияның Тынық мұхиты жағалауындағы бизнесінің және Гавайи аралдары мен Ескі Мексикаға экспорттық саудасының бас кеңсесі" деп сипатталған. Кешен Тракшн даңғылының құрметіне Fourth & Traction деп аталды. Аудан тарихи атмосферасының арқасында фильм түсіруге танымал орын болып табылады. 2016 жылы ауданның бизнес-жақсарту округінің басшысы "Түсірілім болмайтын бірде-бір күн жоқ" деді. Танымал телесериал New Girl көбінесе Өнер ауданында орналасқан пәтерде өтеді. Сауда секторының дамуына және түнгі түсірілімдерге кедерілгі келтіретін тұрғындардың наразылығына байланысты түсірілім қиындықтарға тап болып келеді. Сонымен қатар, бұрынғыда бос жатқан көптеген учаскелер мен көшелер қазір құрылыс алаңдарына айналды, онда түсірілім топтары жүк көліктерін және тіркемелерді қою үшін пайдаланатын. 2017 жылы Suncal компаниясы 2 миллиард долларлық көп мақсатты жобаны ұсынды, ол Миллс пен Аламида көшелері арасындағы 6-шы көше бойында орналасқан "6 am" деп аталатын екі 58 қабатты ғимаратты қамтиды. Тұрғын үйлер мен жұмыс орындарының аралас кеңістігінде 1700 пәтер мен коттедж, дүкендер, кеңселер, қонақүйлер, жекеменшік мектептер және жер асты гаражы болады. Коттеджлердің орташа бағасы шаршы футы үшін 1000 долларды құрайды. Жаңа құрылыстар суретшілерді ығыстырды, өйткені олар енді Өнер ауданында тұруға шамалары келмейді. 2016 жылы мүліктің орташа бағасы 714 500 долларды құрады, бұл 2013 жылғы ашық лофттардың шаршы футы үшін 370 долларға қарағанда үлкен өсімді білдіреді. 2017 жылы аудан белсенді көлік бағдарламасынан 15 миллион доллар көлемінде грант алды, бұл Өнер ауданында жаңа велосипед жолдарымен, тротуарларды жақсартумен және көше жарықтандыруымен жаңаруға мүмкіндік берді. Бағдарлама екі жол қиылысын, жаяу жүргіншілерге арналған жарықтандыруды, төрт жаяу жүргіншілер өткелін және бір миль велосипед жолын қамтиды. Кіші Токио және Өнер ауданы аймақтық байланыс стансасы VI көше виадугы арқылы жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге қосылады. 2022 жылы қайта салынған 588 миллион долларлық көпір Өнер ауданын Истсайд пен Уиттиер бульварымен байланыстырады. Warner Music Group 2019 жылы бұрын Ford Motor Company құрастыру зауыты орналасқан ғимаратқа көшіп келді.
Өнер және өнерге байланысты колледждер
Оңтүстік Калифорния архитектура институты (SCI Arc) 1907 жылы салынған Санта-Фе жүк депосына көшірілді. Бұл мектеп өнер ауданының маңызды орталығына айналды. Otis Art and Design колледжі бастапқыда Лос-Анджелес қаласының орталығындағы Вестлейк ауданында, МакАртур паркінің қарсы бетінде орналасқан еді. Колледж білікті суретшілерге оқытушылық қызметтер ұсына алды. 1997 жылы колледж өзінің негізгі кампусын Лос-Анджелес әуежайына жақын Вестчестер ауданына көшірді. Қазіргі уақытта Лос-Анджелес қаласының орталығындағы өнермен байланысты мектеп – Дизайн және сауда институты (FIDM). 2023 жылдан бастап FIDM Аризона мемлекеттік университетінің (ASU) құрамына кірді және енді ASU FIDM деп аталады. Сонымен қатар, өнер ауданынан көп алшақтамаған жерде Лос-Анджелес сән ауданы орналасқан, ол тарихи тұрғыдан тоқыма өрнектерімен және дизайнымен айналысатын суретшілер үшін жұмыс орындарының маңызды көзі болды.