Кіріспе

Элизабеттон – АҚШ-тың Теннесси штатындағы Картер округінің орталығы саналатын қала. Элизабеттон – Шығыс континенттік бөлінісінен батысқа және алғашқы Он үш колониядан батысқа орналасқан алғашқы тәуелсіз американдық үкіметтің (1772 жылы құрылған Ватуга қауымдастығы деп белгілі) тарихи орны. Қала сондай-ақ Трансильвания сатып алуының (1775 жыл) тарихи орны және Америка революциялық соғысы кезінде Масгроув Милл шайқасына (1780 жыл) және Кингс-Маунтин шайқасына (1780 жыл) әскер жинау үшін маңызды орын болған. Бұл қала 1784–1788 жылдар аралығында сепаратистік Солтүстік Каролинаның «Франклин штаты» аумағында орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша Элизабеттон халқы 14 176 адамды құрады.

Американың жергілікті тұрғындары

Қазіргі Теннесси аймағын 11 000 жыл бұрын палеоиндейлер қоныстанған. Алғашқы қоныстану мен еуропалықтармен байланыс орнаған аралықта аймақты мекендеген мәдени топтардың аттары белгісіз, бірақ археологтар бірнеше ерекше мәдени кезеңдерді атады, оның ішінде Архаикалық, Вудленд және Миссисиппиан. Миссисиппи мәдениетінің басшылары Теннесси өзені аңғарында тұратын тарихи Мускоги (Крик) халқынан бұрын болды. Олар шығыс Теннессиден Чероки тайпасының өзеннің бастауына және штаттың шығыс бөлігіндегі төменгі жазықтарға қоныс аударуынан ығыстырылды. Испан саяхатшылары, Эрнандо де Сото бастаған, алғаш рет 1539–43 жылдары Теннессиге келген кезде, мұнда Мускоги және Ючи тайпалары тұрған. Еуропалық аурулардың жергілікті тайпаларды құртуынан, нәтижесінде халық саны азайып, бос орын пайда болғаннан және солтүстікте еуропалықтардың қоныстануы кеңейгеннен, Чероки қазіргі Вирджиния аймағынан таулар арқылы оңтүстікке көшіп келді. Олар батыс Солтүстік және Оңтүстік Каролина, солтүстік-шығыс Джорджия және Алабаманы қамтитын өз отанын мекендеді. Еуропалық америкалық қоныс аударушылар Каролина провинциясы арқылы кеңейгенде, олар қарулы қақтығыстарға түсіп, жергілікті халықты оңтүстік және батысқа күштеп көшірді. Жаңа штаттар жерге құмарлық танытып, үндістерге қарсы қысымды күшейтті. 1830 жылы Конгресс Үндістерді көшіру туралы заңды қабылдады, ал АҚШ әскері Мускоги және Ючи тайпаларының, Чикасо, Чокто және Чероки тайпаларының көшірілуін күштеп жүзеге асырды. Соңғылары соңғы тірегі болды, бірақ 1838–1839 жылдары шамамен 17 000 Чероки Алабама мен Шығыс Теннессидегі "көшіру орталықтарынан" Арканзастың батысындағы Үнділер жеріне дейін жаяу жүруге мәжбүр болды (олар Миссисипи өзенімен қайықпен тасымалданды). Бұл оқиға "Көз жасының жолы" деп танылды, себебі жол бойында шамамен 4000 Чероки қаза тапты.

Колониялық қоныстану

1769 жылы жас Джеймс Робертсон зерттеуші Дэниел Бунмен бірге үшінші рет Аллегейни тауларының ар жағына экспедицияға қатысты. Топ қазіргі Элизабеттон қаласы орналасқан жердегі Уатауга өзені аңғарындағы «Уатауга ескі далаларын» (бұрынғыда американдықтардың ұрпақтары өңдеген жерлер) ашты. Робертсон оларды жүгерімен отырғызды, ал Бун Кентуккиге жол тартты. 1769 жылы Бун Солтүстік Каролинаның белгілі қайырымдастырушысы және судьясы Ричард Хендерсонмен бірігіп, қазіргі Теннесси мен Кентуккидегі шероки тайпасының кең аумағын сатып алып, қоныстандыру мақсатымен одақ құрды. Кейін Бун отбасын 1771 жылғы көктемде Ватауга қонысына көшірді. 1771 жылы Аламанс шайқасынан кейін көптеген Солтүстік Каролина тұрғындары Корольдік тәжге адалдық серт беруден бас тарды және провинциядан шығып кетті. Жаңа серт берудің орнына Джеймс Робертсон Регулятор қозғалысына қатысқан он екі-он үш отбасыдан тұратын топты қазіргі Солтүстік Каролина штатындағы Ралей қаласының орнына жақын жерден бастап кетті. 1772 жылы Робертсон және Солтүстік-Шығыс Теннессиде (Уатауга, Доу, Холстон және Ноличуки өзендері бойында) қоныстанған пионерлер Сикамор Шоолста бас қосып, Уатауга қауымдастығы деп аталатын тәуелсіз аймақтық үкімет құрды. Теннесси штатының болашақ тұңғыш губернаторы Джон Севиер 1771 жылы қазіргі Солтүстік-Шығыс Теннессидегі Холстон қонысына және айналасындағы аймақтарға алғаш рет сапар шекті. Ол Вирджиния штатының Миддлтаун қаласындағы сауда фирмасынан отаршылармен сауда жасау үшін заттар әкелді. Севиер 1772 жылы қайтадан сол аймаққа оралды, онда ол «Уатауга ескі далаларында, Доу өзенінің жанында, оның Уатаугамен қосылған жерінде» ат жарысын көрді. Алайда 1772 жылы жерді өлшеушілер осы жерді ресми түрде шероки тайпасының иелігіне қосты, олар қоныс аударушылармен жалға алу шартын жасасуды талап етті. Жалға алу шартын тойлап жатқанда, бір шероки жауынгерін ақ нәсілді адам өлтірді, оқиға трагедияға ұласты. Джеймс Робертсонның шебер дипломатиясы нәтижесінде ашуланған американдықтармен келісімге келді, олар қажет болған жағдайда қоныс аударушыларды күшпен қууға уәде берді. Қазіргі Теннессидің барлық аумағы бір кезде Солтүстік Каролина штатының бір округі ретінде танылған: Солтүстік Каролинаның Вашингтон округі. 1777 жылы Солтүстік Каролинадағы Берк және Уилкс округтерінің батыс бөліктерінен құрылған Вашингтон округінің алдында 1775-76 жылдардағы Вашингтон округі тұрды, ол Американ революциясының Бас қолбасшысының құрметіне аталған алғашқы саяси құрылым болды.

Сикомор шолында Трансильванияны сатып алу

Елизабеттон (Сикамор шоолдарында) Трансильвания сатып алуының Ватауга бекінісі орналасқан жер болды. 1775 жылдың наурыз айында жер алыпсататын және Солтүстік Каролина судьясы Ричард Хендерсон Сикамор шоолдарында 1200-ден астам чероки тайпасының өкілдерімен кездесті, олардың ішінде Аттакуллакулла, Оконостота және Тарту каноэсі сияқты чероки басшылары да болды. Сикамор шоолдары шартында (Ватауга шарты деп те аталады) Хендерсон Камберленд өзені, Камберленд таулары және Кентукки өзені аралығындағы, сондай-ақ Огайо өзенінің оңтүстігінде жатқан барлық жерді сатып алды. Осылайша белгіленген 81 000 км² жер көлемі, қазіргі Кентукки штатының жартысына жуық аумақты қамтыды. Хендерсонның сатып алуы Солтүстік Каролина және Вирджиния заңдарын, сондай-ақ 1763 жылғы Корольдік жарлықты бұзды, ол американдық үндістердің жерін жеке тұлғаларға сатып алуға тыйым салған. Хендерсон жаңа британдық заңдық пікір мұндай жер сатып алуды заңды деп қате түсінген болуы мүмкін. Сикамор шоолдары шартынан бұрын Хендерсон Кентуккиді зерттеген тәжірибелі аңшы Дэниел Бунды чероки қалаларына жіберіп, алдағы келіссөздер туралы хабарлауды тапсырды. Кейін Бун Камберленд аңғары арқылы Кентуккидің орталық аймағына дейін созылған, кейін "Жайлау жолы" деп аталған жолды жасау үшін жалданып алынды. Отыздай жұмысшыдан тұратын топпен бірге Бун Кентукки өзеніне дейін жол салды, онда ол Трансильванияның астанасы болуы тиіс Бунсбороны (қазіргі Лексингтон, Кентукки қаласының жанында) құрды. Осы кезеңде Харродсбург сияқты басқа да елді мекендер құрылды. Осы қоныс аударушылардың көпшілігі өз бастамасымен Кентуккиге келген және Трансильванияның билігін мойындамады. Елизабеттон қаласының орталық бизнес ауданынан тыс жерде Дэниел Бун жолының тарихи белгісі орналасқан.

1776 жылдың шілдесі Каноэ шабуылдары

Америка Тәуелсіздік соғысының басында, 1776 жылы Сикамор шолдарындағы Ватауга фортына Драгинг Каноу және оның соғысқан чероки тайпасы шабуыл жасады. Бұл шабуыл Трансильвания сатып алуына қарсы болған черокилерге қарсы болды (қоныс аударушылар оларды сондай-ақ Чикамауга деп те атады). Полковниктер Джон Севиер мен Джеймс Робертсон Уатауга өзені бойындағы бекінілген фортты қорғағандардың қатарында болды.

Орта Теннессидегі ватуган қонысы

1779 жылдың көктемінде Джеймс Робертсон және Ватауга қонысының шағын тобы Хендерсонның Трансильвания сатып алуының шешімі бойынша, Камберленд өзені бойында жаңа қоныс орналастыру үшін батысқа қарай сапар шекті, бұл жер француздық Лик (қазіргі Нэшвилл) деп аталды. Кейін сол жылы Робертсон Ватауга қонысынан келген достары мен туыстары үшін уақытша паналар салу мақсатымен бір топ адаммен француздық Ликке қайта оралды. Олар Рождество күні жаңа француздық Лик қонысына жетіп, малдарын қатып қалған Камберленд өзенінен өткізді. Джеймс Робертсон және Ватауга қонысынан келген басқа қоныс салушылар Камберленд өзенінің үстіндегі биік тікте салған бекініс 1771 жылғы Аламанс шайқасында Робертсонмен бірге шайқасқан Фрэнсис Нэштің құрметіне Форт Нэшборо деп аталды.

Тау үстіндегі адамдар Патшалар тауының шайқасына жиналады

Овермаунтин ерлері полковник Исаак Шелбидің (бірнеше жыл бұрын Трансильвания компаниясы үшін геодезист болып жұмыс істеген) және басқа патриот күштері 1780 жылдың 19 тамызында қазіргі Клинтон қаласының жанындағы Мусгроув Милл шайқасында британдық лоялистердің үлкен күшін жеңіп, жеңіске жетті. Кейіннен Ватауга форты 1780 жылдың 26 қыркүйегінде Роан тауы арқылы Блю-Ридж тауларын кесіп өтіп, Кингс-Маунтин шайқасында британдық армияның лоялистеріне қарсы соғысуға және оларды жеңуге дайындалып жатқан 1100-ге жуық Овермаунтин ерлерінің тобына баспана болды. Бұл шайқас қазіргі Солтүстік Каролина штатындағы Кингс-Маунтин қаласынан оңтүстікке қарай 9 миль (14 км) жерде өтті. Америка революциясы алдында колонияларда өте аз оқ-дәрі жасалды, көбісі Ұлыбританиядан әкелінді. 1777 жылдың қазан айында британдық парламент Америка колонияларына оқ-дәрі әкелуге тыйым салды. Таудан өтуге дайындық ретінде Мэри Паттон мен оның күйеуі Гап-Крик ұнтақ зауытында Овермаунтин ерлері үшін 500 фунт қара ұнтақ жасады. Овермаунтин ерлері Паттонның қара ұнтағын шерудің жаңбырлы бірінші түнінде Роан тауы мемлекеттік паркіне жақын орналасқан, "Шелвинг Рок" деп аталатын құрғақ үңгірде сақтады. Ол сонымен қатар Вирджиниядағы плантация иесі Лэндон Картердің жартылай бауыры болды.

Типтонвилл және Франклин шайқасы

Картер округі бұрын «Уэйн округі» деп аталып келген, және қысқа мерзімге ішінде жеңілген Франклин штатының құрамында болды (қазіргі Джонсон округі, Теннесси штатымен бірге, 1784–88 жылдары). 1788 жылғы ақпан айындағы Франклин шайқасы полковник Джон Типтонға адал және Солтүстік Каролина штаты мен Америка Құрама Штаттарының билігінде қалуды қолдағандар мен полковник Джон Севиерге адал және Солтүстік Каролина штатынан Испания билігімен тәуелсіз Франклин штаты ретінде бөлінуді көздегендер арасында болды. Франклин шайқасы полковник Джон Типтонға тиесілі фермада (қазір Типтон Хейнс мемлекеттік тарихи орны деп белгіленген) қазіргі Джонсон Ситидің оңтүстік бөлігінде өтті. Полковник Джон Типтон сондай-ақ 1796 жылы Теннессиді Америка Құрама Штаттарының он алтыншы штаты ретінде қабылдауға бағытталған күш-жігерді жетектеуге көмектесті. 1796 жылы Теннесси штатының Америка Құрама Штаттарына қабылдануынан кейін, Франклин шайқасында жеңілгендер Уэйн округінің атын Картер округі деп өзгертіп, Лэндон Картердің құрметіне атады, ол Уатауга елді мекенінің сотының төрағасы (Уатауга петициясының ережелерімен анықталған) және таратылған Франклин штатының Сенатының спикері қызметін атқарды. Бұрын Франклин штатында Самуэль Типтонның құрметіне «Типтонвилл» деп аталған қала, жаңадан құрылған Теннесси штатының Картер округінің орталығы болғандықтан, Лэндон Картер мен Дэвид МакНабб (Теннесси штатының Бас Ассамблеясы 1796 жылы Картер округінің орталығын анықтау және атау үшін тағайындаған мемлекеттік комитеттің мүшелері) оны өз әйелдері Элизабет МакЛин Картер мен Элизабет МакНаббтың құрметіне «Елизабеттон» деп атады. «Елизабеттонның негізін қалаушы» Самуэль Типтонның қабірі Грин-Хилл зиратында орналасқан, ол Батыс Милл-стриттің жотасында орналасқан және солтүстік-шығысқа қарай тарихи Форт-Кесвеллдің орнына (бұл орналасқан жер Висконсин тарихшысы Лайман С. Дрейпердің жарияланбаған Джон Севиер жазбаларында көрсетілген және қазір Форт-Уатауга деп белгілі) және Уатауга өзеніне қарап тұрады.

Америка Азаматтық соғысы

Теннесси әскери губернаторы Эндрю Джонсонтың ұсынысымен АҚШ-тың теңіз офицері Сэмюэл Поухаттан (С. П.) Картер бригадир-генерал шеніне көтеріліп, АҚШ президенті Авраам Линкольн оны Кентуккиде орналасқан кавалерияға қарсы, Конфедерация бақылауындағы Шығыс Теннессидегі теміржол желілері мен көпірлерге шабуыл жасауға тағайындады. 1861 жылдың басында, азамат соғысы болған жағдайда Одаққа адал болатынын растаған Картерден хат алғаннан кейін, Теннесси губернаторы Эндрю Джонсон, Картер үшін Шығыс Теннессиде жасақтарды ұйымдастыру және оқыту үшін АҚШ Соғыс министрлігіндегі ықпалын пайдаланды. 1862 жылдың 19 қаңтарында Милл-Спрингс шайқасында сәтті кавалерия операциясын басқарғаннан кейін, Картер мамыр айында еріктілердің бригадир-генералы болып тағайындалды, ал маусымда Камберленд ойысындағы шайқаста, сондай-ақ Холстон, Картер станциясы және Джонсвиллге жасалған шабуылдарда қатысты. Картердің кіші інісі Уильям Б. Картер (1820–1902) 1861 жылы Шығыс Теннессидегі көпірлерді өртеуді жоспарлап, ұйымдастырды. Сол жылдың 8 қарашасында Картердің Одаққа адал жақтастары Конфедерация бақылауындағы Шығыс Теннессидегі бес теміржол көпірін қиратты. Сиам қауымдастығында, Элизабеттон қаласының жанында тұратын Эндрю Джонсонның күйеу баласы Дэниел Стовер, Юнион Деподағы (қазіргі Блафф Сити) көпірді қиратқан топты басқарды. Көпірлерді өртеу оқиғасының нәтижесінде Конфедерация билігі Шығыс Теннессинің көп бөлігін әскери үкімге бағындырды. 1863 жылдың шілдесінде Картер XXIII корпустың кавалерия дивизиясының қолбасшысы болып тағайындалды және жыл бойы Теннессидегі әскери науқандарды жалғастырды. 1865 жылы Картер Солтүстік Каролинада болды және Кингстон шайқасында Одақ күштерінің сол жақ қанатын басқарды. Ол еріктілердің генерал-майоры болып тағайындалды және 1866 жылдың қаңтарында XXIII корпустың қысқа мерзімге басшысы болғаннан кейін, еріктілер қызметінен босатылды. Картер Одақ армиясында қызмет еткен кезде, АҚШ Теңіз күштері оны 1863 жылы лейтенант-коммандер, ал 1865 жылы коммандер шеніне көтерді. Теннесси тарихи белгісі Батыс Елк даңғылында, Элизабеттон қаласының орталығындағы С. П. Картер сарайының алдында оның өмірі мен теңіз мансабын еске сақтайды. Элизабеттон қаласының орталығында орналасқан Ардагерлер ескерткіші 1912 жылы "Революция күндерінен бастап Картер округінің ескі сарбаздарының естелігіне" арналып салынды. Ол жақын маңдағы Доу өзенінен жиналған өзен тастарынан салынған обелиск пішіндес және екі қысқа Азамат соғысының далалық зеңбірегімен күзетіледі.

Темір жол тарихы

XX ғасырдың басында Элизабеттон үш түрлі теміржол компаниясы қызмет көрсететін теміржол торабына айналды. 1880-жылдардан бастап "Твитси" деп аталатын тар теміржол локомотиві Шығыс Теннесси және Батыс Солтүстік Каролина темір жолында (ET&WNC) Джонсон-Ситиден, Элизабеттон арқылы өтіп, Блю-Ридж тауларына көтеріліп, 1916 жылы Солтүстік Каролинадағы Бун қаласына қосылды. 1927 жылы Джонсон-Ситиден Элизабеттонға дейінгі ET&WNC темір жолының 9 мильдік (14 км) бөлігі NARC және Bemberg Rayon зауыттарына тиімдірек қызмет көрсету үшін стандартты калибрге ауыстырылды. ET&WNC тар теміржол желісі 1950 жылы жұмысын тоқтатты және кейіннен тасталды, бірақ Джонсон-Ситиден Элизабеттонға дейінгі стандартты калибрлі бөлігі 2003 жылға дейін Шығыс Теннесси темір жолы ретінде жұмыс істеді. Темір жолдың пайдаланылмаған жолдары алынып тасталды, Элизабеттон мен Джонсон-Сити арасында жаяу және велосипед жолдарын құру бойынша келіссөздер жүргізілуде. ET&WNC-дің тар теміржол бу локомотивтерінің бірі (Engine #12) әлі де сақталып қалған, ол Солтүстік Каролинадағы жақын маңдағы Блоинг-Рок қаласындағы "Твитси темір жолы" ойын-сауық паркінде жұмыс істейді. Оңтүстік темір жолы 1940 жылғы су тасқынына дейін Элизабеттонға тармақ желісін жүргізді. Ол Ватуга және Доу өзендерінің қосылған жеріне жақын жердегі кішкентай теміржол ауласында ET&WNC-мен байланысты. 1910 және 1920 жылдары тағы бір кішкентай теміржол, Лорел Форк темір жолы, Элизабеттоннан ET&WNC және Доу өзенімен қатар Хэмптонға дейін жұмыс істеді, онда желі бөлініп, қазіргі Уатауга көлінің жанындағы ағаш кесетін тісқаққа дейін созылды.

Солтүстік Американың Rayon Corp., Американың Bemberg Corp., және 1929 жылғы Rayon Plants ереуілдері

1920-ші жылдардың аяғында неміс және голланд инвесторлары Уатауга өзенінің жағасындағы Элизабеттон қаласында екі ірі реон өндіріс орнын (Бемберг және Солтүстік Америкалық Реон Корпорациясы) құрды, олар АҚШ-тың ішкі және экспорт нарықтары үшін реон материалдарын өндірді. Реон фабрикаларын неміс-голланд Algemene Kunstzijde Unie (AKU) басқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ үкіметі Элизабеттон қаласындағы осы маңызды реон фабрикаларының басқару құқығын өзіне алды. Элизабеттон қаласының реон өнеркәсібі соғыстан кейін 1949 жылы өркендеп, екі реон фабрикасында 6100-ден астам адам жұмыс істеді. 1980-ші жылдары Элизабеттон фабрикаларында NASA-ның ғарыш бағдарламасында қолданылған арнайы талшықтар өндірілді. Тарифтер мен сауда жөніндегі келісім және Солтүстік Америка еркін сауда аймағына байланысты АҚШ-тың реон нарығының төмендеуі мен шетелдік бәсекелестіктің күшеюінен кейін, соңғы реон фабрикасы (Солтүстік Америкалық Реон Корпорациясына тиесілі) 1990-шы жылдардың соңында өрт салдарынан көп бөлігі қирағаннан кейін жабылды.

Энергия қаласы және Теннесси алқабының басқару органы

Елизабеттон қаласына алғаш рет 1910-шы жылдардың басында салыстырмалы түрде арзан гидроэлектр қуаты жеткізілді, бұл қаланың «Қуат қаласы» деген танымал лақап атуына себеп болды. Элизабеттон сөйлесуінде Гувер федералдық үкіметтің [электр] қуатын [сутектік генерация] өндіруге қатысу мәселесіне, атап айтқанда Мускл-Шоалс (Алабама) мәселесіне сіңіп отырған алаңдаушылықты айтты: «Үкіметтің кейбір ірі мақсаттарға қосымша өнім ретінде бизнес саласына кіруі қажет болатын жергілікті жағдайлар бар, мысалы, кеме жүруді жақсарту, су тасқынын бақылау, суару, ғылыми зерттеулер немесе ұлттық қорғаныс». TVA Watauga гидроэлектр станциясының жоғары жағында 66 мегаватт қуатты құрайтын екі генераторлық бөлімі бар (сутектік генерациялайтын жиналған су қоймасының орташа күніне өндіретін қуаты, бөгеттің өзі пайдаланатын электр қуаты ескерілмейді). Бұл – Теннесси штатының ашық ауадағы ресми тарихи драмасы. Оны Ватауга тарихи қауымдастығы және Элизабеттон қаласындағы Сикамор-Шолс тарихи аймағы әр шілде айының соңғы үш бейсенбі-жұма-сенбі күндері көрсетеді. Кәсіби және әуесқой жергілікті актерлер мен қайта жандандырушылардың аралас құрамымен, ашық кастинг арқылы таңдалған «Тәуелсіздік: Сикамор-Шолстың сағасы» фильмі қазіргі Солтүстік-Шығыс Теннесси аймағының ерте тарихын көрсетеді. Солтүстік Каролина конгрессмені Джеймс Т. Бройхилл ұсынған, соңғы NPS есебі жарияланғанға дейін енгізілген заң жобасына сүйене отырып, Конгресс Ұлттық жолдар жүйесі туралы заңның 5-тармағына түзету жасады. АҚШ президенті Джимми Картер Аппалачи таулары арқылы британдық роялистерге қарсы күресу үшін жасаған шептің тарихи маңызын мойындап, 1980 жылдың 8 қыркүйегінде заңға қол қойды (P. L. 96-344), тарихи шепті Ұлттық тарихи жол деп белгіледі, бұл АҚШ-тың шығыс бөлігінде құрылған алғашқы Ұлттық тарихи жол.

Елизавета әуежайындағы ұшақ оқиғасы

2023 жылдың 4 маусымында Элизабеттон әуежайынан ұшып шыққан ұшақ Вашингтон қаласының үстіндегі әуе кеңістігіндегі төтенше жағдайға себеп болды, себебі ұшқыш есінен танып, ұшақ шектеулі аймаққа кіріп кетті. Ұшақ Вирджиния штатындағы Сент-Мэри даласына құлап түсті. Ұшақта болған төрт адам, оның ішінде ұшқыш та қаза тапты.

Түнтүстік-шығыс Теннесси штатының орналасқан жері

Элизабеттон Теннесси штатының солтүстік-шығысындағы "Үш қала" аймағында (Бристоль, Джонсон Сити және Кингспорт қалаларын қамтиды) орналасқан. Координацияланған әмбебап уақыттан (UTC) уақыт айырмасы: UTC 5 (Шығыс уақыты). АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы құрайды, оның ішінде құрлық және , немесе 1,62% су. Элизабеттон сонымен қатар Джонсон Ситидің солтүстік-батысында орналасқан Три-Ситис аймақтық әуежайы арқылы ірі коммерциялық, шаттл және жүк рейстерімен байланысты. Линн тауының биіктігі 628 метр (теңіз деңгейінен) құрайды (36.350°N, 82.191°W координаталарында) және ол АҚШ 19E тас жолының қарсы жағында, Элизабеттон қаласының орталық бизнес ауданынан тікелей орналасқан. Элизабеттон батысынан Джонсон Ситимен шектеседі.

Көксу

Теннесси штатының көптеген мемлекеттік сумен жабдықтау жүйелері көктемгі суды өздерінің қорлары үшін көбінесе Теннессидің шығысында орналасқан. Алайда, 2010 жылы Элизабеттон қалалық су жүйесі қаланың меншігіндегі үш көктемнен 5,39 млн галлон/күн таза көктемгі суын өндіріп, таратып берді. Бұл – Теннесси штатындағы кез келген басқа да жергілікті сумен жабдықтау жүйесінен көктемгі судың өндіріліп таратылған көлемінен әлдеқайда көп болатын, ағып жатқан көктемгі судың бірегей жергілікті қоры.

Доу өзені

"Қуат қаласы" электр белгісі бұрынғы Елк даңғылы көпірінің үстіне орнатылған (шамамен 1912–1913 жылдары).—Ватауга өзені бойында, Элизабеттон қаласының оңтүстік-шығысында және ағысқа қарсы жатқан жерде орналасқан. Аппалачи табиғат жолы Элизабеттонның оңтүстік-шығысындағы Картер округінде Ватауга өзенін және TVA резервациясын кесіп өтеді.

Мемлекетаралық автомобиль жолдары жүйесімен байланыс

Ең жақын тас жол – Джонсон Ситидегі I 26 тас жолы. Элизабеттонға жету үшін жүргізушілер 24-ші шығуға шығып, АҚШ 321-ші бағыты мен Теннесси штатының 67-ші бағыты арқылы шығысқа қарай 8 миль (13 шақырым) жүреді.

Демография

оң жақта|thumb|180px|1882 жылы До өзенінің үстінен 154 фут (47 м) көпірге айналған Елизабеттонның жабық көпірінің құрылысы аяқталғаннан кейін, көп ұзамай Елизабеттон қаласының "Ескі қала" (Майн-стрит және сот үйімен бірге шығыс жағы) және "Жаңа қала" (До өзенінің батыс жағы) деген жергілікті атаулары пайда болды.

2020 жылғы халық санағы

+Элизабеттон қаласының нәсілдік құрамы. Нәсіл саны Проценті Ақ (испан тілді емес) 13,029 89.57% Қара немесе африкалық американдық (испан тілді емес) 355 2.44% Жергілікті американдықтар 36 0.25% Азиялықтар 98 0.67% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар 2 0.01% Басқа/Аралас 634 4.36% Испандық немесе латиноамерикандықтар 392 2.69% 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша, қалада 14,546 адам, 5,448 шаруашылық және 3,301 отбасы тұрады.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 13 372 адам, 5 454 үй шаруашылығы және 3 512 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 5 964 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 95,30% ақ нәсілді, 2,47% афроамерикалық, 0,16% американдық үндістер, 0,55% азиялық, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,49% басқа нәсілдер және 1,02% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,18% құрады. 5 454 үй шаруашылығының 26,6% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 46,6% -ы бірге тұратын жұбайлар, 14,7% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 35,6% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 32,6% жеке адамдардан тұрды, ал 16,5% -ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,24 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,82 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша бөлінуі: 20,5% -ы 18 жасқа дейінгілер, 10,8% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 24,5% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 23,1% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 21,0% -ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 40 жасқа тең. Әр 100 әйелге 82,3 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 76,8 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 25 909 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 33 333 доллар болды. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 26 890 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 20 190 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 14 578 доллар болды. Отбасылардың 15,2% және халықтың 19,4% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 29,8% және 65 жастан асқандардың 16,1% кедейлікте өмір сүрді.

Колледждер

Солтүстік-шығыс мемлекеттік колледжінің және Теннесси қолданбалы технологиялар колледжінің филиалдары қаланың шығыс жағында орналасқан. Миллиган университеті мен Эммануэль христиан семинариясы қаланың оңтүстік-батыс жағында орналасқан.

Твиттер жолы

Твитси жолы – Джонсон Сити мен Элизабеттон қалалары арасындағы бұрынғы ET&WNC темір жолының учаскесінде салынған жоба. Бұл жол жаяу серуендеуге, жүгіруге, велосипед тебуге және электровелосипедпен жүруге мүмкіндік береді, көлбеуі шамалы, сонымен қатар батыс Элизабеттон қаласының маңындағы Буффало сағасының үстінен өтетін көпірлер мен Джонсон Ситидегі Легион көшесінің басталуы арасындағы табиғи ортасы сақталған. Жаңадан жаңартылып, 10 мильге дейін тығыздалған ұсақ тас жолдан жасалған Твитси жолы жобасының құрылысы жеке және жергілікті үкіметтердің қаржылық көмегімен жүзеге асырылды. Джонсон Сити мен Сикамор Шоалс мемлекеттік паркі арасындағы I бөлігі 2014 жылдың жазында аяқталды және 30 тамызда Твитси жолы саяхатының ашылуымен пайдалануға берілді. Жолдың II бөлігі Сикамор Шоалс мемлекеттік паркінен басталып, Элизабеттон қаласының орталығына дейін созылады, содан кейін Бетситаун сауда орталығының жанындағы соңғы нүктесіне дейін жалғасады. II бөлігі 2015 жылдың тамызында ашылды, жалпы ұзындығы 10 мильді құрайды. Картер округінің комиссиясы 2025 жылы аяқталуы жоспарланған Роан тауына дейін жолды одан әрі кеңейту жоспарларын талқылады.

Спорт

Бірнеше кіші лигалық бейсбол командалары Элизабеттон қаласында орналасқан. Кәсіби бейсбол қалада алғаш рет 1937 жылы Аппалачи лигасындағы «Элизабеттон Бетси Ред Сокс» командасымен ойналды. Олар 1942 жылға дейін лигада тұрақтап, 1939 және 1941 жылдары Аппалачи лигасының чемпионатында жеңіске жетті. Кейіннен лигаға қосылған командалар: «Элизабеттон Бетси Кабс» (1945–1948), «Элизабеттон Бетси Локал» (1949–1950), «Элизабеттон Филс» (1951) және «Элизабеттон Твинз» (1974–2020). 2021 жылғы маусымнан бастап кіші лиганың қысқартылуына байланысты Аппалачи лигасы жазғы студенттік бейсбол лигасы ретінде қайта ұйымдастырылды. «Твинз» командасының орнына, жаңадан келген студенттер мен екінші курс студенттері үшін арналған жаңа лигада «Элизабеттон Ривер Райдерс» жаңа франшизасы құрылды.