Кіріспе
Американдық заңгер, жазушы және бизнесмен Мартин Алиана Ротблатт – американдық заңгер, автор, кәсіпкер және трансгендер әйел. Ротблат 1981 жылы Калифорния университетінің Лос-Анджелес бөлімін Ю.Д. және М.Б.А. дәрежелерімен бітірді, содан кейін Вашингтон қаласында жұмыс істей бастады, бастапқыда байланыс спутнигі заңнамасы саласында, кейін биоэтика және биомедицина саласында. Ол сондай-ақ авиация, әсіресе электрлі авиация және тұрақты құрылыс салаларында да ықпалды. Ол United Therapeutics компаниясының негізін қалаушы және басқарма төрағасы. 2018 жылы ол биофармацевтикалық индустриядағы ең көп табыс тапқан бас директор атанды.
Martine Aliana Rothblatt is an American lawyer, author, entrepreneur, and a transgender woman. Rothblatt graduated from University of California, Los Angeles with J. D. and M. B. A. degrees in 1981, then began to work in Washington, D. C., first in the field of communications satellite law, then in bioethics and biomedicine. She is also influential in the field of aviation, particularly electric aviation, as well as with sustainable building. She is the founder and chairwoman of the board of United Therapeutics. She was the top earning CEO in the biopharmaceutical industry in 2018.
Ерте өмір және білім
Ротблат 1954 жылы Иллинойс штатының Чикаго қаласындағы еврей отбасында Роза Ли және тіс дәрігері Хэл Ротблаттың баласы болып дүниеге келді. Ротблат екі жыл оқығаннан кейін колледжді тастап, Еуропа, Түркия, Иран, Кения және Сейшель аралдарына саяхат жасады. 1974 жылдың жазында Сейшель аралдарындағы НАСА бақылау станциясында ол спутниктік байланыс арқылы әлемді біріктіруге шақырылғандай сезімге келді.
Спутниктік байланыс
1981 жылы UCLA-дан J.D./M.B.A. ортақ дәрежесімен бітіргеннен кейін Ротблат Вашингтон, округтік округтегі Covington & Burling заң фирмасына теледидар тарату индустриясын Федералды байланыс комиссиясы алдында, тікелей хабар тарату спутниктері және кең спектрлі байланыс салаларында қорғау үшін шақырылды. 1982 жылы ол Мэриленд университетінің Колледж-Парк қаласындағы астрономияны зерттеуге кетті, бірақ көп ұзамай NASA оны IEEE C жолағы жүйесі үшін FCC мақұлдауын алуға және оның бақылау және деректерді тарату спутниктеріне, сондай-ақ Ұлттық ғылым академиясының радиожиіліктер жөніндегі комитетіне терең ғарыш зерттеулері үшін қолданылатын радиоастрономиялық тыныш жолақты FCC алдында қорғауға тартты. Сол жылы ол Gerard K. O'Neill-дің вице-президенті болып тағайындалды және оның жаңадан ойлап тапқан спутниктік навигациялық технологиясы – Geostar жүйесінің бизнес және реттеу мәселелерін шешуге кірісті. Ротблат – реттеу саласындағы заңгер. Ол сонымен қатар Ғарыш зерттеулер институтының (SSI) сенімгерлер кеңесінің мүшесі болды. 1984 жылы ол Spanish International Network негізін қалаушы Rene Anselmo-мен бірлесіп, PanAmSat MBA диссертациясын жаһандық телекоммуникациялық спутниктік монополия Intelsat-пен бәсекелесетін жаңа компания ретінде іске асыруға көмектесті. 1986 жылы ол астрономиялық зерттеулерін және консалтингтік жұмысын тоқтатып, William E. Simon төрағалығымен Geostar Corporation-ның толық уақытты бас директоры болды. 1990 жылы ол Geostar-дан WorldSpace және Sirius спутниктік радиосын құру үшін кетті. 1992 жылы Sirius-тан, ал 1997 жылы WorldSpace-тен шығып, американдық медициналық биотехнология компаниясы United Therapeutics-тің толық уақытты төрағасы және бас директоры болды. Ротблат бірнеше байланыс спутниктік компанияларын іске қосты, соның ішінде алғашқы жеке халықаралық ғарыш жобасы (PanAmSat, 1984), алғашқы жаһандық спутниктік радио желісі (WorldSpace, 1990) және алғашқы геостационарлық емес спутниктік автомобильдік хабар тарату жүйесі (Sirius Satellite Radio, 1990). 1997 жылы Ротблат Александр Хейгпен бірлесіп Sky Station жобасы арқылы әуе кемелерінің интернет-қызметтерін дамытуға бастамашы болды. Ол АҚШ Федералды байланыс комиссиясына (FCC) әуе кемелеріне негізделген интернет-қызметтері үшін жиіліктерді бөлуге жұмыс істеді. Заңгер-кәсіпкер ретінде Ротблат жаңа халықаралық шарттар арқылы ғарыш негізделген навигациялық қызметтерге (1987) және спутниктік радио хабарларын тікелей адамға таратуға (1992) арналған спутниктік орбита/спектр бөлуді жаһандық деңгейде бекітуге бағытталған күш-жігерді басқарды. Ол сондай-ақ Халықаралық адвокаттар қауымдастығының Біріккен Ұлттар Ұйымы үшін Адам геномы және адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларацияның жобасын әзірлеу жөніндегі биосаяси жобасына жетекшілік етті (оның соңғы нұсқасы ЮНЕСКО-да 1997 жылғы 11 қарашада қабылданды және БҰҰ Бас Ассамблеясы 1998 жылғы 9 желтоқсанда бекітті).
Медициналық және фармацевтикалық
Ротблат медицина және фармацевтика саласындағы белгілі бір дауыс. 1994 жылы қызының өмірге қауіпті өкпе гипертензиясы диагнозы қойылғаннан кейін Ротблат PPH Cure Foundation қорын құрды, ал 1996 жылы United Therapeutics компаниясын іске қосты. Сол кезде ол Бarts және Лондон медицина және стоматология мектебінде, Лондон Королева Мэри университетінде медицина этикасы бойынша докторлық диссертациясын қорғауға дайындық жүргізді. 2001 жылдың маусым айында оның ксенотрансплантациядағы жеке және қоғамдық мүдделер арасындағы қайшылыққа арналған диссертациясы негізінде ғылым кандидаты диплом берілді. Бұл диссертация Англияның жетекші биоэтигі Джон Харрис алдында қорғалды және кейіннен "Ashgate House" баспасында "Сенің өмірің немесе менің өмірім" деген атпен жарияланды. 2013 жылы Ротблат 38 миллион доллар табыс тауып, Америкадағы ең көп жалақы алатын әйел бас директор болды. Ақы төлеу пакетінің көп бөлігі акция опцияларынан тұрады. 2022 жылдың маусым айында Ротблат 44 триллион деректерге негізделген, төрт мың шақырым капиллярлар мен 200 миллион альвеоладан тұратын адам өкпесінің үш өлшемді басылған ең күрделі моделін таныстырды.
Әуе қатынасы
Ротблат - түнгі көру көздерінің (NVG) сертификаты бар ұшақ және тікұшақ ұшқышы. Ол көбінесе Pilatus PC 12NG және Bell 429WLG ұшақтарымен ұшып жүреді. Оның авиациядағы басқа да жетістіктері – SiriusXM спутниктік жүйесі арқылы Солтүстік Америкадағы XM радиосы бар барлық ұшақтарға ағымдағы ауа райы ақпаратын ұсыну, сондай-ақ Geostar спутниктік жүйесі арқылы ұшақтардың геолокациясын анықтауды дамыту. 2018 жылы Ротблат американдық тікұшақ мұражайы мен білім беру орталығының жылдық жетістік сыйлығын айналмалы қанатты ұшудағы жаңарулар үшін алды.
Электрлік авиация
Ротблаттың "United Therapeutics" компаниясы таңдалған донор өкпелерін сақтау және қалпына келтіру үшін "Lung Biotechnology" еншілес компаниясын құрды, оларды трансплантацияға жарамды ету мақсатында. Ротблат энергия тұтынуды және шуды азайту, сонымен бірге сезімтал органдарды тасымалдау уақытын қысқарту үшін электрлік тікұшақтарды қарастыра бастады. 2016 жылдың қыркүйегінде Ротблат, Tier 1 Engineering инженері Глен Дромгул және OC Helicopters ұшқышы Рик Уэббпен бірлесіп, Лос-Аламитос әскери әуеайлағында әлемдегі алғашқы электр қуатымен жұмыс істейтін толық өлшемді тікұшақ ұшуын жүзеге асырды. Модификацияланған Robinson R44 тікұшағы, сынақ ұшқышы Уэббпен бірге 2500 фунт салмақпен, 5 минут бойы ұшып, 400 фут биіктікке көтеріліп, 80 түйіндік жылдамдықтан асты, мұның бәрі қайта зарядталатын батареялармен қамтамасыз етілді. 2017 жылдың 16 ақпанында Ротблаттың электрлік тікұшағы Лос-Аламитос әскери әуеайлағында 30 минуттық ұшу және 800 фут биіктікте жаңа әлемдік рекордтарды орнатты. Ұшу соңында 2500 фунт салмақпен тікұшақтың Brammo батареясында 8% заряд қалды. 2017 жылдың 4 наурызында Ротблат пен Рик Уэбб Лос-Аламитос әскери әуеайлағында, N3115T тіркеу нөмірімен FAA эксперименталдық рұқсаты бойынша 100 түйіндік электрлік тікұшақтар үшін жаңа әлемдік жылдамдық рекордын жасады. Бұл батареямен жұмыс істейтін тікұшақпен екі адамның алғашқы рейсі болды. 2018 жылдың 7 желтоқсанында Ротблат электрлік тікұшақпен жүрген ең ұзақ қашықтық (56,82 шақырым) үшін Гиннестің рекордтар кітабына енді. 2019 жылы ол eVTOL технологиясындағы жетістіктері үшін алғашқы UP көшбасшылық сыйлығын алды. 2021 жылдың қыркүйегінде доктор Ротблаттың электрлік дрондармен трансплантацияға жарамды органдарды жеткізу жобасы Торонтодағы Бас ауруханада (TGH) сәтті жүзеге асырылды, нәтижесінде әлемде алғаш рет дрондармен трансплантацияланған өкпе жеткізілді. 2022 жылдың қазанында Ротблат екі әуежай арасындағы алғашқы электрлік тікұшақ рейсін орындады, Калифорния штатындағы Термал қаласындағы Жаклин Кокран аймақтық әуежайынан Палм-Спрингс халықаралық әуежайына ұшты. Ротблаттың United Therapeutics компаниясы EHang және BETA Technologies компанияларынан электрлік тік ұшып-қону және қонуға арналған eVTOL ұшақтарына тапсырыс берді. 2021 жылдың маусым айында ол BETA ALIA eVTOL ұшағын ұшқан алғашқы ұшу инженері болды және 2021 жылдың қарашасынан бастап компанияның директорлар кеңесіне кірді.
Тұрақты құрылыс
2018 жылдың қыркүйегінде Ротблатт Мэриленд штатының Сильвер-Спринг қаласында 210 000 шаршы фут кеңістікті қамтитын, жердегі тұрақты энергия технологияларымен толықтай қуаттандырылатын, жылытылатын және салқындатылатын әлемдегі ең үлкен нөлдік шығарынды офистік ғимаратты ашты. Бұл кеңсе ғимараты 1 МВт қуаттылықтағы күн панельдерін, 52 геотермалдық ұңғыманы, 400 метрлік жер лабиринтін және электрохромикалық әйнекті пайдаланады. Бұл ғимарат көміртегінің шығарындысын нөлге дейін төмендетіп, ғимараттағы адамдарға нақты уақыт режимінде энергия жағдайын графикалық түрде көрсетеді. Ротблатт пен Аспен бұрынғы қарым-қатынастарынан әрқайсысының баласы болды және бір-бірінің балаларын заңды түрде асырап алды; кейін олар тағы екі балаға ие болды. 1994 жылы 40 жасында ол трансгендер екенін жария етіп, өзінің есімін Мартин Алиана Ротблатт деп өзгертті. Осыдан бері ол трансгендерлердің құқықтарын белсенді түрде қорғап келеді.
Әлеуметтік белсенділік
2004 жылы Ротблатт «Терасем» қозғалысын іске қосты, ол қуаныш, әртүрлілік және сананы жүктеу және геоэтикалық нанотехнологиялар арқылы технологиялық өлместік мүмкіндігін ілгерілетуге бағытталған трансгуманистік ойлау мектебі. Қайырымдылық қоры арқылы осы мектептің жетекшілері жалпыға қолжетімді симпозиумдар өткізеді, түсіндірме талдаулар жариялайды, демонстрациялық жобаларды жүзеге асырады, гранттар ұсынады және «Терасем» құндылықтары мен мақсаттарына қоғамдық назар аударуға және оларға ұмтылуға ынталандырады. Қозғалыс Second Life интернет-виртуалды әлемінде «Терасем аралы» деп аталатын платформаны ұстап тұрады, ол қазіргі уақытта E Spaces компаниясы салған екі симнен тұрады. Ротблатт ЛГБТҚ құқықтарын қолдайды және Солтүстік Каролина штатының «Қоғамдық орындардың құпиялылығы мен қауіпсіздігі» заңына немесе HB 2 заңына қарсы күреседі. 2016 жылы ол Канаданың Виктория қаласында өткен «Трансгендер тарихын дамыту» конференциясында «Трансгендерден трансгуманизмге, содан кейін виртуалды адамға» тақырыбында баяндама жасады. Mindfiles, Mindware және Mindclones блогы арқылы ол «жеке кибер санамыз бен технологиялық өлместіктің жақындауы» туралы жазады және осы тақырыпта Ульрике Рейнхардпен бірге видеоблог жетегін жүргізеді. Сондай-ақ ол Lifenaut.com сайтында мыңдаған адамдар өз саналарын сақтауға болатын мүмкіндік жасады. Ротблатт ұлы Габриэльдің Флорида штатының 8-ші сайлау округінде демократ ретінде сайлауға түсуіне қолдау көрсеткен SpacePAC супер PAC-ке 258 000 доллар көмектесті, бірақ ол жеңіліске ұшырады. Габриэль – «Терасем» қозғалысының пасторы.
Қабылдау
Заңгер және биоэтикашы Уэсли Дж. Смит Терасем қозғалысы қорының "болашақтағы медицина мен технология арқылы жасушалық регенерацияланған немесе бионанотехнологиялық денеге сана бағдарламалық жасақтамасымен жүктеу мүмкіндігін сақтау үшін жеке сананы сақтай алатын" тегін қызмет туралы мәлімдемесінің орындалуын күлдірді. Смит бұл ұсыныстан кейін "ұзақ өмір сүру өнімдері" сатылатын-сатылмайтынын әжуалай сұрады. Риторик және техно-критик Дейл Каррико Ротблаттың жазбаларын, оның ақыл-ойды жүктеудің жалған ғылымын және Калифорния идеологиясының техно-утопиясын жақтайтынын айтып, қатаң сынады. Кейін Каррико Ротблаттың цифрлық технология және "ақыл-ой көшірмелері" туралы мәлімдемелерін тек қана арман деп бағалады. Каррико Ротблатты "виртуалды, жүктелген адамдардың" құқықтары туралы көбірек алаңдағаны үшін сынады, олардың нақты да, мүмкін емес екенін айтты, ал ол шын адамдар мен маймылдар, дельфиндер сияқты кейбір жануарлардың құқықтарынан гөрі оларға көбірек мән береді. Журналист Эми Хармон Ротблат пен Хансон Роботика жасаған "адамзаттың алғашқы кибернетикалық серіктерінің" бірі – БИНА48-мен болған әңгімесін сипаттап, оның "ешбір нағыз адаммен сұхбаттасудан ешқандай айырмашылығы жоқ" деген қорытындыға келді.
Марапаттар мен құрметтер
Ротблат көптеген марапаттар алды, оның ішінде бірнеше құрметті докторлық дәрежелер бар. 2008 жылдың сәуірінде Ротблат Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 2010 жылдың 11 мамырында Негев Бен-Гурион университеті оның спутниктік байланыс және биотехнология саласындағы жетістіктерін мойындап, құрметті докторлық дәрежесін берді. 2017 жылдың қыркүйегінде Forbes журналы Ротблатты өткен ғасырдың 100 ең ұлы бизнес ойшылының бірі деп атады, оның «үздіксіз жаңарушы, Sirius және United Therapeutics негізін қалаушы, PanAmSat жасаушысы» рөліне ерекше назар аударды. 2017 жылдың 5 желтоқсанында Солтүстік Каролина мемлекеттік университеті оған құрметті ғылым докторы дәрежесін берді. 2018 жылдың қаңтарында Ротблатқа UCLA медалі, университеттің ең жоғары наградасы табысталды, ол Sirius XM спутниктік радиосын жасағаны, ағза трансплантациясы технологиясын дамытқаны және «коммуникациядан жынысқа, сана мен өлім сияқты негізгі ұғымдарды түсінуді кеңейткені» үшін марапатталды. 2018 жылдың 16 мамырында Ротблат пен Didi Chuxing президенті Жан Лю Нью-Йорк университетінің 186-шы бітіру салтанатында, Yankee Stadium-да коммерциялық ғылым докторы дәрежесін құрметпен алды. 2018 жылы Виктория университетінің трансгендерлік зерттеулер кафедрасы, трансгендерлік архивтердің негізін қалаушы және сарапшысы Мартинге құрметті заң докторы (LLD) дәрежесін беруге ұсынды. Ол ресми түрде 2019 жылдың 13 қарашасында сағат 10:00-де өткен бітіру салтанатында марапатталды. 2019 жылы Ротблат Business Insider журналының технология саласындағы ең беделді ЛГБТК+ тұлғаларының бірі деп танылды. Сондай-ақ 2019 жылы Ротблат Нью-Йоркте өткен Халықаралық жетістіктер саммитінде Америка жетістіктері академиясының сыйлық кеңесінің мүшесі сэр Питер Джексон табыстаған Алтын тақта сыйлығын алды. 2021 жылдың қазан айында Ұлттық бизнес авиация қауымдастығы (NBAA) доктор Ротблатты авиацияға сіңірген еңбегі үшін ең жоғары наградасымен – «Авиацияға еңбегі үшін марапат»пен марапаттады, оның ұшу кезіндегі ауа-райы ақпаратын және электрлік тікұшақтар сияқты жаңа авиациялық қозғалысты дамытуға атсалысқандығы үшін. 2023 жылдың сәуірінде Ротблат ғылым саласындағы ерекше жетістіктері үшін Бенджамин Франклин медалімен марапатталды, оның көптеген трансформациялық, әртүрлі және ерекше ғылыми және қоғамдық қызметтері ескерілді.