Кіріспе

Вьетнамдық заңгер және саясаткер (1923–2005)

Трương Như Tảng (14 қараша 1923 – 8 қараша 2005) – вьетнамдық заңгер және саясаткер. Ол Оңтүстік Вьетнамға қарсы көптеген ұйымдарда белсенді болып, кейін Солтүстік Вьетнаммен біріккен Уақытша революциялық үкіметке Әділет министрі болып кірді. 1975 жылы Сайгон құлағанға дейін ол Камбоджаның жанындағы және ішіндегі ормандарда көп жылдар өткізді. Жаңадан орнатылған Солтүстік Вьетнам режимінен тез көңілі толып, 1978 жылдың тамызында қайықпен Біріккен Вьетнам Социалистік Республикасынан қашып кетті. Ол Францияның Париж қаласына көшіп, өмірінің соңына дейін эмиграцияда өмір сүрді, алдымен Индонезиядағы босқындар лагеріне жіберілді.

Ерте өмір

Тьанг Сайгонда, резеңке плантациясы мен баспаханасы бар бай әкесінің алты ұлының бірі ретінде өсті. Әкесі оған Collège Chasseloup Laubat-та ("әншілік үшін") сабақ берді. Әкесі оның фармацевт болуын қалағандықтан, Collège Chasseloup Laubat-та (екі тілде) оқығаннан кейін, Тьанг бір жыл Ханой университетіне, содан кейін (Вьетнамдағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына байланысты туған зорлық-зомбылықтан кейін) 1946 жылы Францияға фармацевтиканы оқуға жіберілді. Бірақ Парижде ол Вьетнамның тәуелсіздік қозғалысымен танысып, Хо Ши Минмен кездесіп, École des Sciences Politiques-ке ауысты. Мұнда ол әскери және дипломатиялық мәселелерді зерттеді, әсіресе отаршылдық туралы марксистік еңбектерге қызығушылық танытты. Әкесінің бұйрығымен Сайгонға оралудан бас тартқаннан кейін, ол ақша табу үшін ыдыс-аяқ жууға мәжбүр болды. 1951 жылы ол саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алып, Париж университетінде заң мамандығын аяқтады. Бірақ жыл соңында әкесінің шұғыл өтінішімен Вьетнамға қайтып, бауырларын оқуға жәрдемдесті. Оңтүстік Вьетнам армиясына шақырылмас үшін 1954 жылы жаңа құрылған француз теңіз жабдықтау мектебіне қабылданды. 1955 жылдың соңында Вьетнамның өнеркәсіп және сауда банкісінің бас контролері болып жұмысқа орналасты, сонымен қатар Нго Джин Дием үкіметіне қарсы оппозициялық қозғалысқа қатысты.

Үкіметтің қарсы ұйымы

Францияда оқыған кезінде орнаған байланыстары арқылы Тьанг Оңтүстік Вьетнамдағы үкіметке қарсы қызметке қатысты. Оның корпоративтік басшы лауазымы оған билік шеңберіне кіруге мүмкіндік берді, сондай-ақ коммунист емес, үкіметке қарсы адамдарды оңай тартуға болатын. Осы кезеңде ол 1965 жылы Альберт Тало қайтыс болғанға дейін, серіктесі Альберт Таломен тығыз қарым-қатынаста болды. 1965 жылғы ақпанда ол ұсталды және алты ай бойы Ұлттық полицияда ұсталды, содан кейін Дием режиміне қарсы үкіметке қарсы топ – Өзін-өзі анықтау қозғалысына қатысқан деген күдікпен түрмеге қамалды (Дием режимі екі жыл бұрын, 1963 жылы тоқтаған еді). Оның әйелі Оңтүстік Вьетнам әскери трибуналына 5000 АҚШ доллары (сомасы нақты көрсетілмеген) пара бергеннен кейін, Тьангқа екі жылға жаза тағайындалды, бірақ ол кейін шартты түрде босатылды. Ол Ұлттық полицияның құпия түрмесінде айыптаусыз ұсталып, азапталды. Үкіметке қарсы агент Ба Тра ұсталып, қаладағы үкіметке қарсы күштер туралы Оңтүстік Вьетнам үкіметіне мол ақпарат берді. Ба Тра екі аптадай ұсталып, азапталғаннан кейін, өзінің коммунист екендігін мойындады. Оның әйелі тағы 6000 АҚШ доллары (сомасы нақты көрсетілмеген) пара бергеннен кейін, ол Ұлттық полиция бас штабына ауыстырылды, онда ол келесі алты айды шағын камерада өткізді. 1967 жылғы ақпанда ол және тағы екі әйел – үкіметке қарсы ұйымдастырушылар Сан Но мен Дуй Лиен, екі американдық тұтқынға айырбас жасауға қатысты. Оңтүстік Вьетнамның ормандарында болған кезде ол Việt Cộng, яки Ұлттық азаттық фронтының (NLF 1960 жылы, жеті жыл бұрын құрылған) негізін қалаушылардың бірі болды және Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік Вьетнам Республикасының Уақытша революциялық үкіметінің (PRG) Әділет министрі болды. 1970 жылғы сәуірде ол PRG әскери және азаматтық басшылығының ARVN күштерінен қашуына қатысты, бұл олардың дерлік жойылмауына әкеліп соқты.

Көңіліңіз қалды

Сайгонның құлауынан кейін Танг сегіз жылдан астам уақыттан соң джунгліден шықты. Оңтүстік Вьетнам режимінің құлауының мәні және Солтүстік Вьетнам әскерінің толық жеңісі Солтүстік Вьетнамға толық бақылауды берді. Оңтүстіктегі ұлтшыл күштер солтүстік коммунистік кадрлардың пайдасына ысырылды. 1978 жылы, Солтүстік Вьетнам күштері Сайгонды басып алып, Вьетнамды коммунистік үкімет астында біріктіргеннен кейін екі жыл өткен соң, Танг Вьетнам Социалистік Республикасының үкіметіне көңілі тоймады, себебі ол оңтүстік жақтастарға лайықты құрмет көрсетілмейді деп ойлады. Жағдайды нашарлата түскені, оның екі бауыры Солтүстік Вьетнамның қайта тәрбиелеу лагерлерінде түрмеге қамалған еді. Інісі Бич, Ұлттық банк директоры, бастапқыда отыз күнге ғана қамалуға тиіс болған, бірақ оның жазасы ұзартылды және Тангтың көп айлық араласуынан кейін ғана босатылды. Үлкен бауыры Квинь, Денсаулық сақтау министрлігінде дәрігер болып жұмыс істеген, солтүстіктегі жоғары қауіпсіздік лагеріне ауыстырылды, онда ол кем дегенде 1985 жылға дейін қамауда болды. Олардың қайығы Индонезияға жуықтап, индонезиялық мұнай платформасына тап болды. Олар онда тоқтағаннан кейін БҰҰ кемелері оларды алып, Индонезиядағы Галанг аралындағы босқындар лагеріне жеткізді. Одан кейін Танг Парижге жер аударылды және 1985 жылы NLF және PRG-дегі Вьетконг ретіндегі өмірі туралы кітап жариялады. "Вьетконг естеліктері" кітабында оның жеке тәжірибесінен бөлек, соғыстың басқа революционерлерге тигізген әсері де сипатталған.