Кіріспе

Джо Льюис (7 наурыз, 1944 – 31 тамыз, 2012) – американдық жекпе-жек шебері, кәсіби кикбоксшы және актер. Алғашқыда Шōрин-рю каратэсімен айналысып, ұпайлы спарринг жарыстарында чемпион атанған. Ол АҚШ-та толық контактілі каратэ мен кикбоксингтің негізін салушылардың бірі болып, Солтүстік Америкада бұл жауынгерлік спортын танымал етуге үлкен үлес қосты. Льюис 1960-1970 жылдардағы жекпе-жектерімен атаққа ие болды және "каратэнің Мұхаммед Алиі" деген лақап атымен белгілі болды. Ол екі рет каратэ тарихындағы ең үздік жауынгер деп танылды, көптеген каратэ турнирлерінде жеңіске жетіп, "АҚШ ауыр салмақтағы кикбоксинг чемпионы", "Әлемдік ауыр салмақтағы толық контактілі каратэ чемпионы" және "АҚШ ұлттық қара белдеу ката чемпионы" атақтарын алды. 1965-1983 жылдар аралығында кәсіби сахнада 16 жеңіс, 1 тең түсу және 4 жеңіліс тіркелді, соның ішінде 14 жеңіс нокаутпен.

Ерте өмір және тәрбие

Джозеф Генри Льюис 1944 жылдың 7 наурызында Солтүстік Каролина штатының Найтдейл қаласында дүниеге келген. 1962 жылы Льюис АҚШ Теңіз жаяу әскері қатарына қосылды. 1962 жылдың 20 шілдесінен 1964 жылдың 12 сәуіріне дейін ол Солтүстік Каролина штатының Хавелок қаласындағы Теңіз жауынгерлері әуе станциясы Черри Пойнтта дислокацияланды. 1964 жылдың 21 мамырынан 1965 жылдың 29 қарашасына дейін Окинавада болған кезде ол Шобаяши Шорин Рю, Джон Кораб, Чинсаку Кинджо және Сейю Оятадан шорин рю каратэсін оқыды және жеті айдың ішінде қара белбеуге ие болды. Льюис Вьетнамдағы алғашқы теңіз жауынгерлерінің бірі болды; сол жерде ол Рокки Грацианомен кездесті. 1966 жылдың 7 ақпанынан 14 шілдесіне дейін ол Солтүстік Каролинадағы Лежун базасындағы Теңіз жауынгерлері базасында болды, осы кезде ол әскери қызметтен босатылды. АҚШ-қа оралғаннан кейін ол турнирлерде жеңіске жетті. 1967-1968 жылдары ол ықпалды Винг Чун кунг-фу шебері, Джит Куне Доның негізін қалаушы және қытай/Голливудтық жекпе-жекші және актері Брюс Лиден жеке сабақтар алды. Гонконг кинотарихшысы Бей Логанның айтуынша, Брюс Ли "Аждаһа жолындағы" Колт рөліне Льюисті алғашқы болып қараған, бірақ Ли мен Льюис арасындағы келіспеушілік немесе Льюистің кестесіне қатысты мәселелерге байланысты оның орнына Чак Норрис таңдалды.

Кикбоксинг және толық контактілі каратэ мансабы

1967 жылдан бастап Льюис Брюс Лимен және ауыр салмақтағы боксшы Джо Орбильомен жеке жаттығулар жүргізе бастады. 1969 жылдың соңында промоутер Ли Фолкнер Льюиспен келердегі АҚШ Каратэ чемпионатында күресу үшін байланысқа шықты. Осы кезде Льюис ұпаймен күрестен бас тартқан еді, бірақ Фолкнер Льюис пен нокаутқа дейін күресетін қарсыласты толық контактілі каратэ жекпе-жегіне шығаруға келіссе, күресуге келісім білдірді, Фолкнер де осы ұсынысқа келісті. Бұл жекпе-жек 1970 жылдың 17 қаңтарында өтті. Льюис пен Грег Бейнс бокс қолғаптарын киіп рингке шыққанда, диктор оларды «кикбоксшылар» деп таныстырды. Сол түні Льюис Солтүстік Америкадағы алғашқы кикбоксинг жекпе-жегін екінші раундта Бейнске нокаутпен жеңіп алды. Бұрын Льюис АҚШ Каратэ командасының финалында Чак Леммонсты ұтып алған болатын. 1970 жылдың 20 маусымында Техас штатының Даллас қаласында Льюис «Биг» Эд Дэниелге қарсы АҚШ Кикбоксинг қауымдастығының ауыр салмақ белдеуін қорғады. Бұл жарысты Ли Фолкнер мен Аллен Стин ұйымдастырған АҚШ Кәсіби ашық Каратэ чемпионаты болды. Дэниел кәсіби күрес және әуесқой бокспен айналысқан, сондай-ақ Льюистің алғашқы ұстазынан қара белбеу алған еді; сол кезде ол полиция қызметкері болған. Льюис Дэниелді 2 раундта, ал кейін реванш жекпе-жегінде 3 раундта нокаутқа түсірді. 1971 жылдың 24 қаңтарында Аарон Бэнкс ұйымдастырған 2-ші жылдық Біріккен Ұлттар Ашық Каратэ чемпионатында Льюис Ронни Баркутты нокаутқа ұрып жеңді. Бэнкстің тағы бір жарысы – АҚШ Чемпионаты Кикбоксинг Жеңістерінде Льюис «Атлас» Джесси Кингті 3-раундта нокаутқа түсірді. Барлығында, Льюис 1970 және 1971 жылдар аралығында 8 рет нокаутпен АҚШ ауыр салмақты кикбоксинг белдеуін қорғады. Льюис «The Ring» бокс журналында және «Sports Illustrated» журналында жарияланған алғашқы кикбоксшы болды. Чемпиондыққа қайта оралу үшін Льюис Т. Моррисонды нокаутпен жеңіп, Шарлтон Янг пен Кертис Крандаллдан жеңіліп, Мелвин Коулды нокаутқа түсірді. 16 сәуірде Льюис Том Холлға қарсы күресте жеңіліске ұшырады. Ол сондай-ақ жылдам кері соққыны жетілдірді; егер ол сәтті болмаса, қарсыласының догиін ұстап, кері соққыны қолданатын. Бокспен Sugar Ray Robinson және Joe Orbillio-мен жаттығудан кейін, содан соң Брюс Лимен Jeet Kune Do-ны үйренгеннен кейін, Льюис қашықтықты қалай басқаруға және алшақтықты қалай жабуға болатыны туралы ерекше көзқарасқа ие болды. Толық контактілі каратэ және кикбоксингтегі күрескер ретінде оның таңдаған әдістері – оның сауда белгісі болған бүйірлік соққы және ілмек соққы болды, ол оларды өзінің «басты қаруы» деп атаған. Күрескерлік тәжірибесі және Shōrin ryū Karate, Okinawan Kenpo, Judo, Jeet Kune Do, Boxing және Tai Chi сияқты әртүрлі жекпе-жек түрлерін зерттегенінің арқасында Льюис жан-жақты күрескер болды. Мұғалім ретінде Льюис Брюс Лиден үйренген және толық контактілі тәжірибесі арқылы өзгерткен Бес бұрышты шабуыл және басқа да принциптерді үйретуге берілгендік танытты.

Денсаулық мәселелері мен өлім

2011 жылдың шілде айының басында Льюиске қатерлі ми ісігі диагнозы қойылды және оған операция жасалмаса, өмір сүруге алты-сегіз апта ғана бар екені айтылды. 18 шілдеде оған ісікті алып тастау үшін операция жасалды. Льюис 2012 жылдың 31 тамызында таңертең Пенсильвания штатының Коутсвилл қаласындағы Коутсвилл ардагерлер істері медициналық орталығында 68 жасында қайтыс болды. Өлімінен бұрын қатерлі ісігі сол иығына және жамбасына тараған еді. Ол Солтүстік Каролина штатының Уэйк округіне қарасты Найтдейл баптистік шіркеуінің зиратына жерленді.

Мұра

Льюис жекпе-жек өнерін үйретудің өзіндік жүйесін мұра етіп қалдырды; Джо Льюис америкалық каратэ жүйесі, ол толық контактілі күреске баса назар аударады. Америка құрлығындағы спорттың алғашқы жарысын дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін Льюис батыс әлемінде "кикбоксингтің әкесі" деп есептеледі, сондай-ақ "Бізге толық контактілі каратэ әкелген адам" деп те аталды. Black Belt Magazine журналы оның бокспен жеке жаттығуларын және осы техникаларды каратэмен үйлестіру процесін "нәтижесі қазір кикбоксинг деп танылатын жекпе-жек спорты" деп сипаттайды. Осы салалардағы еңбектерінің нәтижесінде бүгінгі таңдағы аралас жекпе-жек өнері туды. 1993 жылғы ақпан айындағы Black Belt журналының "Шырақтың жалғасуы: Аңызға айналған жауынгер Джо Льюис ізбасарларын тәрбиелейді" атты мақаласында Льюис өзінің шәкірттері Джон мен Джим Грейдендерді өзінен кейін жүйесін жалғастыруға лайық деп атады.

Танымал мәдениетте

Street Fighter сериясындағы Кен Мастерс Льюис түрі мен карьерасына негізделген, екеуі де Жапонияда дәстүрлі каратэ стилінде оқып, содан кейін АҚШ чемпионы атанып, әлемдік деңгейде танымал болған американдықтар. Мастерстің ерекше қызыл формасы мен сары шашы Джо Льюис осы түрімен танымал болған бір қаптамадан алынған. Льюис каратэ, бокс және Джит Кун Доны үйлестіргендей, американдық жекпе-жекшілердің дәстүрлі жекпе-жек өнеріне қатысты эклектикалық көзқарасын көрсетеді, ал Мастерс Рюге қарағанда әсерлі айқас стиліне ие. Street Fighter ойынының бірінші нұсқасындағы америкалық кикбоксшы Джо да Льюис үлгісімен жасалған. Льюис Квентин Тарантиноның 2019 жылғы "Голливудта бір уақыт" фильмінде Брюс Ли (Майк Мох сомдаған) оны "ақ кикбоксшы" деп атап, Джо Луистен ерекшелендіргенде тікелей айтылады.