Кіріспе
Amiga бағдарламалық жасақтамасы – Amiga жеке компьютерінде жұмыс істеуге арналған компьютерлік бағдарламалық жасақтама. Amiga бағдарламалық жасақтамасы өнімділік, цифрлық өнер, ойындар, коммерциялық, тегін және хобби өнімдері сияқты көптеген қолданбаларды қамтиды. Нарық 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында белсенді болды, бірақ кейіннен азайды. Amiga өнімдерінің көпшілігі бастапқыда Amiga компьютері үшін тікелей жасалған (көбінесе платформаның бірегей ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін пайдаланып), және басқа платформалардан көшірілмеген. Өмір сүру кезеңінде мыңдаған қолданбалар, 10 000-нан астам пайдалы құралдар (Aminet қоймасына жиналған) шығарылды. Дегенмен, ол тәжірибелі және кәсіби пайдаланушылар қауымдастығынан тыс, ойын машинасы ретінде танылды. 12 000-нан астам ойын қолжетімді болды. Қазіргі үш Amiga сияқты операциялық жүйеге арналған жаңа қолданбалар, әдетте, ашық кодты (негізінен Linux) бағдарламалық қамтамасыз ету базасынан көшіріледі. Көптеген Amiga бағдарламалық өнімдері немесе тарихи маңызды бағдарламалар басқа платформаларға көшірілді немесе 3D рендеринг немесе аудио өндірісі сияқты жаңа бағдарламаларға әсер етті, мысалы, LightWave 3D, Cinema 4D және Blender (олардың дамуы тек Amiga платформасы үшін басталды). Amiga үшін TextCraft, Scribble!, Rashumon және Wordworth сияқты алғашқы мультимедиалық мәтін өңдегіштері толық түсті WYSIWYG-ді іске асырған біріншілер болды (кейін басқа платформалар тек қара-ақ алдын ала қарауды іске асырды) және аудио файлдарын ендіруге мүмкіндік берді.
Amiga software is computer software engineered to run on the Amiga personal computer. Amiga software covers many applications, including productivity, digital art, games, commercial, freeware and hobbyist products. The market was active in the late 1980s and early 1990s but then dwindled. Most Amiga products were originally created directly for the Amiga computer (most taking advantage of the platform's unique attributes and capabilities), and were not ported from other platforms. During its lifetime, thousands of applications were produced with over 10,000 utilities (collected into the Aminet repository). However, it was perceived as a games machine from outside its community of experienced and professional users. More than 12,000 games were available. New applications for the three existing Amiga like operating systems are generally ported from the open source (mainly from Linux) software base. Many Amiga software products or noteworthy programs during the timeline were ported to other platforms or inspired new programs, such as those aimed at 3D rendering or audio creations, e. g. LightWave 3D, Cinema 4D, and Blender (whose development started for the Amiga platform only). The first multimedia word processors for Amiga, such as TextCraft, Scribble!, Rashumon, and Wordworth, were the first on the market to implement full color WYSIWYG (with other platforms then only implementing black and white previews) and allowing the embedding of audio files.
1985 жыл
Amiga бағдарламалық жасақтамасы өзінің тарихын 1985 жылы Amiga 1000 моделімен бастады. Commodore International компаниясы бағдарламалау спецификацияларын және дамыту компьютерлерін әртүрлі бағдарламалық үйлерге, ең әйгілісі Electronic Arts компаниясына жіберді, ол Deluxe Paint, Deluxe Music және басқа да бағдарламаларды ұсынды. Electronic Arts сонымен қатар Deluxe Paint және Deluxe Music арқылы жасалған жобалық файлдарды сақтау үшін Interchange File Format (IFF) файл контейнерін жасады. IFF AmigaOS жүйесінде де-факто стандартқа айналды. Алғашқы көрсетілгендердің бірі ProPaint сандық бағдарламалық жасақтамасы болды (алғашқы бета нұсқасында). Екеуін де Энди Уорхол 1985 жылғы шілде айында Нью-Йорк қаласындағы Линкольн орталығында өткен іс-шарада Дебби Гарридің қара-ақ фотосуретін жасау үшін пайдаланды. 1985 жылы Commodore компаниясы Simile Research компаниясынан Transformer бағдарламалық жасақтамасын лицензиялап, 1986 жылдың қаңтарында сыртқы A1020 5,25 дюймдік дискетамен бірге сатуға шығарды. Ол 8086 Intel процессорлы PC XT аппараттық құралдарын эмуляциялады. Ол MS DOS және MS DOS бағдарламаларын, мысалы Lotus 123 немесе WordStar іске қоса алатын. Бұл көптеген қолданбаларға ертерек қол жеткізуге мүмкіндік берді, ал Amiga үшін арналған бағдарламалық жасақтама әзірленгенше күтуге тура келді. 1985 жылы Deluxe Paint арнайы графикалық компьютерлерде ғана қол жетімді болған графикалық мүмкіндіктермен пайда болды. Ол алғашқы Amiga "Килер-қосымшасы" деп аталды.
1986 жыл
1986 жылы (Amiga 2000 шығарылған жылы) Amiga бағдарламалық өнімдері Amiga-ның ойын және мультимедиа машинасы ретінде сәтті болуына үлкен үлес қосты. Microsoft компаниясының AmigaBasic, VizaWrite, TextCraft (мәтін өңдегіштер), Pagesetter (бетке жазу), Analyze! (кестелік процессор), Superbase Personal (мәліметтер базасы), MovieCraft (анимация), Electronic Arts компаниясынан Deluxe Paint II, Deluxe Music, Instant Music (музыкант емес адамдарға арналған музыка жазу бағдарламасы) және Commodore компаниясынан GraphiCraft шығарылды. Компьютер суретшісі Джим Сакс GraphiCraft-ты Cinemaware компаниясының Defender of the Crown және Centurion: Defender of Rome сияқты Amiga бағдарламаларын жасау үшін пайдаланды, сондай-ақ Saucer Attack ойынын Amiga платформасына көшіруге қолданды. GraphiCraft – Aegis Images және AEGIS Animator бағдарламаларының алдағысы болды. GraphiCraft әлемдегі алғашқы бағдарламалардың бірі болып, аудио стереосы бар анимациялық бейнелер мен мультфильмдерді жасауға, cel анимациясының интерфейсін қолдануға және дельта кадрлардың айырмашылығын қысыммен жинақтап, ANIM файл форматының стандартын құруға мүмкіндік берді. Byte by Byte Software Inc. компаниясы Sculpt 3D бағдарламасын шығарды. Бұл бағдарлама алғаш рет көптеген адамдарға қолжетімді болған рендеринг құралы еді, ал сол жылдың қазан айында Impulse компаниясы TurboSilver бағдарламасын шығарды.
1987 жыл
1987 жылы Amiga 500 (A500) шығарылды. Amiga бағдарламалық қамтамасыз ету нарығы кәсіби бағдарламалық қамтамасыз етуге қарағанда ойын-сауық бағытына көшті. ProWrite (мәтін өңдегіш), Maxiplan 500 (электрондық кесте) және Instant Music-ке ұқсас Aegis Sonix музыкалық бағдарламасы жарық көрді. Шілде айында Wordperfect «Amiga/Atari бөлімін» құрып, Commodore платформасы үшін өзінің мәтін өңдегішінің нұсқасын 400 АҚШ долларына сата бастады. Ол IBM, Macintosh және Apple II сияқты кез келген платформада жасалған Wordperfect файлдарын жүктеуге және сақтауға мүмкіндік берді. Amiga үшін Wordperfect 4.1 – RAM көлемімен шектелген, бірақ әрқайсысы жеке терезеде шексіз санды құжатты аша алатын әлемдегі алғашқы мәтін өңдегіш болды. 1987 жылы Эндрю Таненбаум Unix жүйесінің толық бастапқы кодымен бірге тегін нұсқасы – Minix-ті шығарды. COMDEX көрмесінде NewTek алғаш рет Video Toaster прототипін көрсетті, ал Impulse TurboSilver 2.0-ты жариялады.
1988 жыл
1988 жылы Photon Paint бағдарламасы шығарылды. Ол HAM графикалық режимін пайдаланып және Amiga-ның толық 4096 түстік палитрасын бір экранда қолдану арқылы цифрлық сурет салуға мүмкіндік берді. Maxiplan 500, Maxiplan 1.x болып өзгерді, Electronic Arts DeLuxe Photo Lab (фотосуреттерді өңдеу бағдарламасын) көрсетті, Newtek DigiView 3.0 аппараттық және бағдарламалық кешенін суреттерді цифрлық форматқа ауыстыру үшін ұсынды, ал WordPerfect Amiga үшін WordPerfect кітапханасын жариялады. Жазғы Тұтынушы Электроникасы Көрмесінде (CES) Pro Draw графикалық планшеті, тышқанды эмуляциялайтын бағдарламамен, сондай-ақ Flash Back және Quarterback қатты дискіде сақтау бағдарламалары таныстырылды. Superbase Personal, Superbase Professional болып жаңартылды, Micro Illusions Amiga үшін Music X аудио бағдарламасын шығара бастады, ал Lattice Amiga үшін C++ препроцессорын ұсынды. Cygnus Editor – кең таралған мәтін редакторы, ең әмбебап мәтін редакторларының бірі және Amiga-да ең көп сатылған бағдарлама, осы жылы жарық көрді. Бұл AREXX портын қолдайтын алғашқы Amiga бағдарламаларының бірі болды. Gold Disk ComicSetter (комикстер жасауға арналған) және MovieSetter (стерео дыбысы бар 32 түсті мультфильмдерді жасауға арналған анимациялық бағдарлама) шығарды. Қараша айында World of Commodore Show көрмесінде ReadySoft Amiga үшін Amax Macintosh эмуляторын көрсетті. GfxBase Amiga үшін X Windows жүйесін жариялады. AmigaDos жүйесінде жұмыс істейтін бұл жүйе, пайдаланушыларға басқа Amiga жүйелеріндегі X Window бағдарламаларына, сондай-ақ жергілікті желідегі Amiga емес жүйелерге қол жеткізуге мүмкіндік беретін арнайы экранды пайдаланды. Сонымен қатар, 3 түймелі Boing! оптикалық тышқаны Amiga пайдаланушыларының қызметіне ұсынылды.
1989-1994 жылдар
1989 жылы Rashumon алғаш рет пайда болды. 1990 жылы AmigaDOS 2.0 жарық көрді. Workbench GUI интерфейсі сұр түстердің көмегімен нақты емес 3D көрінісіне өзгертілді. Commodore алғаш рет AmigaOS үшін әзірлеушілерге арналған стильдік нұсқаулықты ұсынды; осының арқасында AmigaDOS 2.0 үшін жасалған көптеген Amiga бағдарламалары қолданушыға ыңғайлы стандартталған GUI-ге ие болды. Imagine 3D, Lightwave, ImageFX және Scala сияқты бағдарламалар стандартты емес GUI-ді қолдануын жалғастырды. AmigaVision шығарылып, Amiga 3000-нің кез келген үлгісімен бірге тегін берілді. Directory Master, Directory Opus, TurboCalc, Photogenics, ImageFX, PC Task, Photogenics, Caligari, Final Calc және Cinema 4D осы кезеңмен байланысты.
1994 жылдан бүгінгі күнге дейін
1994 жылдан кейін Commodore компаниясының құлауы Amiga-ның болашағын белгісіздікке тоғыстырды. Windows-қа негіделген дербес компьютерлер үйлерде де, кеңселерде де стандартқа айналды. Көптеген бағдарламалық жасақтама компаниялары Amiga нарығын тастап кетті немесе қаржылық қиындықтарға ұшырады. 1996 жылы Aminet құрылды. Aminet – Amiga жүйесіндегі барлық ашық лицензиялы бағдарламалық жасақтама мен құжаттардың алғашқы орталықтандырылған интернет-қоймасы. Бұл – бір қауымдастық жасаған және сол қауымдастық үшін күтіп келген орталықтандырылған бағдарламалық қамтамасыз ету қоймасының алғашқы интернет эксперименті. Amiga-ның AWeb, IBrowse және Voyager сияқты браузерлері жақсартылды. Voyager – ішкі беттерді (табтарды) қолданған алғашқы браузер болды. YAM сияқты электрондық пошта бағдарламалары әлі де қолданылып келеді. Өнімділік бағдарламалық жасақтамасының ішінде сурет өңдеуге арналған Candy Factory сияқты бағдарламалар әлі де дамытылып жатты, VFX және анимацияға арналған Андреас Маскенің Wildfire бағдарламасы (кейін автор оны Java-ға көшірді). Басқа да танымал графикалық бағдарламаларға IOSpirit компаниясының fxPAINT, IOSpirit компаниясының OCR және сканерлеуге арналған fxSCAN, сондай-ақ Andy Broad компаниясының AmigaOS 4.x үшін SketchBlock сурет салу бағдарламасы кіреді. Соңғысы, бірақ кем емес, итальяндық Eyelight компаниясының Tornado3D сәулелік іздеу бағдарламасы.
Пайдалану мүмкіндігі
Amiga бағдарламалық жасақтамасы Amiga WYSIWYG "десктоп парадигмасын" және AmigaOS интерфейсінің нұсқаулықтарын қатаң сақтайтын толық графикалық интерфейсті ұсынады; яғни, бағдарламалық жасақтама тышқанмен басқарылады және сонымен қатар төмен ашылатын "менюлерді" және "әңгіме терезелерін" көрсетеді. AmigaOS мәтіндік қабықты сақтап, бағдарламалық жасақтамаға мәтіндік GUI немесе "командалық жол" ұсынуға мүмкіндік берді.
Өндірістік бағдарламалық қамтамасыз ету
Amiga графикалық, бейне, дизайн және CAD бағдарламалық жасақтамаларын қамтитын өнімділік бағдарламасын жасады; графикалық құралдар; векторлық графика бағдарламалары мен түрлендіргіштер; мәтін өңдеушілер; бағдарламаланатын мәтін редакторлары; деректер базасы және электрондық кестелер; ғылым, ойын-сауық және арнайы қолданыс бағдарламалары: ойын-сауық; фракталдар, виртуалды шындық, жасанды интеллект; маршрут жоспарлау; жеке ұйымдастырушы, жазбалар кітапшасы, күнделік бағдарламалық қамтамасыз ету; жеке бюджеттеу, үй банкі және есепке алу.
Қолдау және техникалық қызмет көрсету коммуналдық қызметтер
Amiga қатты дискіні бөлуге арналған утилиталар; диагностикалық құралдар; TV ажыратымдылығы бар графикалық экрандары бар көне Amiga бағдарламалық жасақтамасын VGA форматына көшіру құралдары; қатты дискілерден сақтау және автоматты жүктеуге арналған ойын жүктегіштер, стандартты емес дискеттерді автоматты түрде іске қосу; дискілерді көшіру; сақтық көшірме жасау және деректерді қалпына келтіру құралдары, архивтеу және сығу утилиталары; командалық жол интерфейстері және мәтіндік қабықтар; WIMP парадигмасымен графикалық GUI интерфейстері; кеңейтілген графикалық жүйелер; PostScript; шрифтер; шрифтерді жасау; аудио жүйе; жергілікті, сыртқы, кең таралған және үшінші тарап файлдық жүйелер; MultiView; MIME түрлері; USB стектері; Firewire стектері (IEEE 1394); принтер драйверлері; бейне түрлендіргіштер; графикалық планшеттер; сканер драйверлері; генлоктар, хрома кей, бейне сигнал инверторлары; инфрақызыл құрылғылар және қашықтан басқару пульті; WiFi және Bluetooth құрылғылары; және арнайы құрылғылар.
Музыка
Музыкалық бағдарламалық қамтамасыз ету дыбыс дизайнын, аудио синтезін, музыканы, аудионы цифрландыру және үлгі алуды, қатты дискіге жазуды, сөйлеу синтезін, аудио трекерлерді, MOD музыкалық модуль файл форматын қамтиды.
Байланыс бағдарламалық жасақтамасы
Шешімдерге модемдік бағдарламалық қамтамасыз ету, Direct Connect, BBS басқару, Fidonet, Packet Radio; Prestel, Videotel, Videotex, Minitel; Teletext, Televideo, Viewdata; факс, автожауап беру машинасы және дауыстық пошта; ISDN; желілік және Ethernet протоколдары; Дүниежүзілік Желі (TCP/IP жиынтықтары, браузерлер, электрондық пошта бағдарламалары, жаңалықтар оқырмандары, интернет-радио, прокси-серверді қолдау бағдарламалары, PPP, Telnet, подкасттар, RSS ағындары, Таратылған Желі, Google қызметтері, Жедел хабарламалар мен чат, FTP және FTP сервері, ауа райы болжамдары, веб-камера қолдауы, уақытты синхрондау, SMS қысқа хабарламалар, веб-дамыту және HTTP сервері, Peer2Peer, VCast (онлайн VCR), YouTube, Flash плеер, веб-беттерді мониторингтеу, Сыртқы жұмыс үстелі, SSL, SSH және т.б.); байланыс протоколдары.
Телетекст, телевидео және бейне деректер
Телетекст – телебағдарламаларға бөгет келтірмей, қалыпты теледидар хабарларын тарату сигналдары арқылы деректерді жіберуге негізделген ақпаратты іздеу жүйесі. Телетекст үшін жасалған жеке бағдарламаларға Amiga Teletext және Videotex дерек типі жатады.
ФАКС, телефонға жауап беретін автомат және дауыстық пошта
AFax, Amiga FAX, GPFax, FaxQuik, STFax, TrapFax, AVM (бағдарламалық қамтамасыз ету), MultiAnswer, Zyxel дауыстық поштасы.
ISDN
ISDN цифрлық телефоны және айналымды коммутациялық телефон желісі жүйесі ISDN Master және ISDN Master II кеңейту карталары, олардың драйверлері мен байланысты бағдарламалық жасақтама арқылы қолдау көрсетілді.
Желілік және Ethernet протоколдары
Amiga SANA II және MNI драйверлерін, IAM-нан Envoy протоколдарын, Commodore-дан AS225, AS225r2 TCP/IP-ні, DECnet, Novell NetWare-ді Amiga Client for Novell NetWare арқылы, Quicknet жылдам, эксклюзивті пір-пір протоколын, эмуляторлар арқылы AppleTalk-ты қолдады. Басқа желілік протоколдар AmigaUUCP, DNET, Link It және Enlan DFS болды. Amiga сондай-ақ Samba және SMBFS-ті де қолдайды.
Байланыс протоколдары
Skypix – Amiga байланыс протоколы. Бұл алғашқы интерактивті онлайн графика және дыбыс протоколдарының бірі болды. Ол 1987 жылы Skyline (Atredes) хабарландыру тақтасы жүйесінің (BBS) құрамында пайда болды, ол Skyline BBS және Skyterm терминалында жұмыс істеді. Дүниежүзілік желіге (World Wide Web) бірнеше жыл бұрын Skypix бай интерактивті графика мен дыбысты, сондай-ақ тышқанмен басқару мүмкіндігін онлайн тәжірибеге енгізді, ол бұрын мәтін мен ANSI графикасымен ғана шектелген еді. Skypix пайдаланушыларға графикалық бағдарламалар жазып, оларды интеграциялауға мүмкіндік берді және алғашқы «авторлық бағдарлама» – Skypaint-ті қамтыды. Skypix ойын және онлайн қосымшаларды жасаушыларды Дүниежүзілік желі мұндай мүмкіндіктерді онлайн тәжірибеде кең таратқанға дейін көп жылдар бұрын қалыптастырды. Ол BBS үшін одан да жетілдірілген таңбалау тілдері пайда болғанда және BBS байланыс жүйесін ығыстырған Интернет құбылысының пайда болуына байланысты тез арада қолданудан тоқтатылды.
Бағдарламалау
Бағдарламалау тілдері мен компиляторлардың көп түрлілігіне қарамастан, көп бөлігі даму C және C++, 680x0 ассемблері және түрлі Basic тілдерімен жасалды.
Тегін бағдарламалық жасақтама
Atari ST Emulator (AtariST), Hatari (Atari ST және STE), Basilisk II (Macintosh) классикалық, Frodo (C64), PSXE (Sony PlayStation), Hu Go! (PC Engine, TurboGrafx 16), FunnyMu (Creativision, Funvision, Wizzard), AmiArcadia (Arcadia 2001 және VC 4000, TVGC). VICE эмуляторы модульдік және Commodore компаниясы жасаған барлық 8 биттік машиналарды эмуляциялайды: C64 (VICE-тің толықтыруы C64dtv-ді қолдайды), C128, PET, оның ішінде CBM II нұсқасы (бірақ SuperPET 9000-нің «стандартты емес» мүмкіндіктерін қоспағанда), Plus4 және VIC 20.
Ойындар
Мыңдаған ойындар өндірілді. Сол кезде ойындар бірнеше форматта шығуы қалыпты жағдай еді. Amiga аппараттық құрылғысы ең жетілгені болғандықтан, ойындар көбінесе Amiga-да жасалатын, ал Amiga нұсқасы олардың арасындағы "алтын стандарт" саналатын.
Демонстрациялар
Amiga "демо сахнасының" орталық нүктесі болды. Amiga ашық лицензиялы, тегін бағдарламалар және коммерциялық емес дамуда гүлденді. Демо сахнасы Amiga үшін мультимедиалық бағдарламалау техникаларын дамытуға жетекшілік етті, нәтижесінде демо сахнасынан шыққан жаңа визуалды эффектілер, саундтректер және 3D алгоритмдер компьютерлік ойын жасауда кеңінен қолданылды.
Құқық бұзу
Amiga ойынға бағытталған алғашқы компьютерлердің бірі болғандықтан, бағдарламалық жасақтаманы пираттықпен көшіруді жеңілдетті. Көптеген пікірталастар бағдарламалық жасақтаманы көшіру, бағдарламалық жасақтамадағы авторлық құқықтар, 1990-шы жылдардың басында ашық кодты қозғалыс туралы болды. Демо-топтардың бағдарламалық жасақтаманы пираттықпен айналысуы жиі кездесетін жағдай еді. Пираттыққа қарсы шаралар ретінде ресми түрде пайдаланылмаған жоғары нөмірлі тректерге жасырын "кілттер" салынған дискілерде бағдарламалық жасақтама таратылатын. Amiga дискілік драйвы екі есе тығыздықтағы дискілерден 0–79 тректерді қолдаған, бірақ іс жүзінде 80–82 тректерді де оқи алатын. Стандартты дискіні бейнелеу бағдарламалары осы тректерді елемейтін, сондықтан дискінің көшірмесінде кілт болмайтын және бағдарлама жұмыс істемейтін еді. Ұқсас тәсіл дискінің әдетте пайдаланылмаған секторларына жазуды қамтитын. Мұндай дискілерді дәл көшіре алатын "ниббл" деп аталатын көшіру бағдарламалары пайда болды. Басушылар басқа әдістерге көшті. Жоғары сапалы бағдарламалық жасақтама үшін аппараттық донглдар кейде қолданылатын. AmigaHASP Rashumon-ды қорғады және HarmonySoft компаниясы Aladdin Systems компаниясына сатты. Кейбір бағдарламалық жасақтама өндірушілері пайдаланушылардан нұсқаулықтың белгілі бір беті мен жолынан сөзді теруді сұрады, яғни бағдарламалық жасақтаманы сәтті көшіру үшін үлкен көлемде мәтінді фотокөшіру қажет болды. Кейде мәтін фотокөшірмелердің оқылмайтын көшірмелерді жасау үшін арнайы жасалған, сондықтан пираттар мәтінді қолмен қосуға мәжбүр болды. Пираттар кодты өзгерткен, көшіруден қорғауды толығымен айналып өтуге мүмкіндік беретін "крек" бағдарламаларымен жауап берді. Кез келген қорғау схемасы ерте не кеш бұзылды. Dragon's Lair схемасы бұл ереженің сирек болған ерекшелігі болды, ол бүкіл әлемдегі крекерлердің "қиялына" айналды, бірақ ол да бұзылды.
"Қоюсыздану"
Amiga-ның дискеталық дискісі бір дискіде 880 килобайт сақтауға мүмкіндік берді, бұл көптеген Amiga компьютерлерінің жедел жадымен (512 килобайттан 1 мегабайтқа дейін) шамалас еді. Сыйымдылықты арттыру үшін Amiga деректерді қысуды пайдаланды. Дискінің деректерді оқу-жазу жылдамдығы төмен болғандықтан, процессорлық декомпрессияны қолдану, қысылған емес деректерді жүктеуге қарағанда жүктеу уақытын тіпті қысқарта алатын. Алғашқы нұсқалары бейне дисплей тіркелгісіне жазып, оны түрлі-түсті шудың бірнеше бөліктеріне бөлетін, ал декомпрессия жалғасқан сайын бұл шу ұсара түсетін. Бұл эффект психоделикалық және оңай іске асырылатындықтан танымал болды; бұл технология алғаш рет Commodore 64-те пайда болған.
TransADF
TransADF – дискетенің немесе ұқсас блок құрылғысының мазмұнын файлға көшіретін бағдарлама. Бұл бағдарлама PKZip және gzip сияқты көптеген бағдарламаларда қолданылатын deflate алгоритмін пайдаланып, дискінің кескінін қысып алады.