Кіріспе
Стоутон – АҚШ, Висконсин штатының Дэн округіндегі қала. Ол штат астанасы Мэдисоннан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 32 километрдей қашықтықта, Яхара өзенінің бойында орналасқан. Стоутон Мэдисон қалалық статистикалық аймағының құрамына кіреді. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 13 173 адамды құрайды.
Тарих
Стоутон 1847 жылы Вермонттан келген ағылшын Люк Стоутон құрған. 1865 жылдан 1900 жылдардың басына дейін көптеген норвегиялық иммигранттар бұл қалаға қоныстанды. Стоутон "кофе үзілісінің" туған жері деп санайды және осы ерекшелігін тойлау үшін жыл сайын шағын шеру өткізеді. Тарихының көп бөлігінде Стоутон Мэдисоннан кейін Дэйн округының екінші ірі және экономикалық жағынан маңызды қаласы болды. 1919 жылы Stoughton Wagon Company T модельінің шассиіне арнайы вагон кузовдарын орнатуды бастады; 1929 жылға қарай Ford компаниясы универсал машиналарын ең көп сатушыға айналды. 2005 жылдың 18 тамызында F3 торнадосы Стоутонның солтүстігіндегі ауылдық жерлер мен шаруашылықтарда 10 мильге созылған жол жасады, бір адам қаза тауып, жүздеген үйлер зардап шекті.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 5,09 шаршы миль (13 км²) құрайды, оның ішінде 4,92 шаршы миль (13 км²) құрлық және 0,17 шаршы миль (0 км²) су.
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы санақ бойынша қалада 13 173 адам, 5 262 үй шаруашылығы және 3 296 отбасы тұратын. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 96,6% ақ нәсілді, 0,9% афроамерикалық, 0,1% жергілікті американдық, 0,0% азиялық және 1,7% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын латын американдықтары немесе испандықтар халықтың 1,9% құрады. Қаланың жас және жыныстық құрамы: 5 жасқа дейінгілер 6,8%, 18 жасқа дейінгілер 26,5%, 65 жастан асқандар 17,5% және әйелдер 52,0% құрады. Жалпы халықтың ішінде 601 адам ардагерлер еді.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 12 611 адам, 5 133 шаруашылық және 3 296 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 5419 тұрғын үй бірлігі, орташа тығыздығы көрсетілген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 95,1% ақ нәсілді, 1,4% афроамерикалық, 0,2% жергілікті американдықтар, 1,3% азиялық, 0,4% басқа нәсілдерден және 1,5% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,8% құрады. 5 133 шаруашылықтың 33,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 49,3%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,2%-ы күйеуі жоқ ерлер, ал 35,8%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 29,4%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 12,4%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,41 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,99 адамды құрайды. Қаладағы орташа жас 39,2 жас. Тұрғындардың 25,1%-ы 18 жасқа дейін, 6,5%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 27,6%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 26,2%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 14,6%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 47,2% ер адам және 52,8% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санауы бойынша, 680 000 шаршы фут аумақты алып жатқан Стоутон зауытында қосалқы бөлшектерді жасаудан бастап, барлық Stoughton жүк тіркемелерін түпкілікті құрастыруға дейіннің барлық процестері жүзеге асырылады. Stoughton Trailers Солтүстік Америкадағы ең ірі жүк тіркемелерін өндіруші компаниялардың бірі және халықаралық тасымалдауға қолданылатын 53 футтық "интермодальды" жүк контейнерлерін өндіретін жалғыз американдық компания. Қаладағы тағы бір ірі жұмыс беруші – Naugahyde өнімдерін шығаратын Uniroyal Engineered Products компаниясы. Стоутон және оның төңірегінде баспаханалар, азық-түлік, химиялық заттар және басқа да түрлі өнімдерді өндіретін кәсіпорындар орналасқан. Солтүстік Америкалық тері аукциондарының АҚШ кеңселері Стоутон қаласында орналасқан. Стоутон коммуналдық қызметтері, қалалық меншіктегі коммуналдық мекеме, қалаға электр энергиясы, су және кәріз қызметтерін ұсынады.
Көлік
Стоутон I-39 және I-90 тас жолдарымен байланысты, олар бірге өтеді және қаланың солтүстігіне 5 миль (8 км) және батысына (147 және 156 шығулар) екі шығу бар. АҚШ 51 тас жолы Мэдисон қаласынан келіп, қаланың батыс жағымен өтеді, содан кейін қала орталығы арқылы шығысқа бұрылып, тас жолдарға қарай жалғасады. АҚШ 14 тас жолының Стоутонға Орегон ауылында Висконсин 138 тас жолындағы шығу орны қаладан батысқа қарай 6 миль қашықтықта орналасқан. WIS 138 Орегоннан АҚШ 14 тас жолымен Стоутонға батысқа қарай, содан кейін Куксвиллге оңтүстікке қарай жетеді. Қаланың шығысына қарай 2 миль (3 км) жерде шағын авиациялық әуежай орналасқан. Коммерциялық әуе тасымалын Dane County Regional Airport жүзеге асырады.
Білім
Стоутон қаласын Стоутон аймақтық мектеп округі қамтамасыз етеді, ол оңтүстік-шығыс Дайн округінің көп бөлігін, сондай-ақ Рок округінің шағын бөлігін қамтиды. SASD үш бастауыш мектеп, бір орта мектеп және бір жоғары мектепті басқарады. Қалада жоғары білім беру мекемелері жоқ, бірақ Шнайдер жолындағы Стоутон ауылдық аймағында UW ғылыми зертханасы орналасқан.
Медиа
1969 жылы құрылған апталық Stoughton Courier Hub газеті бейсенбі күндері жарық көреді. WSTO TV – Стоутон қаласының Медиа қызметтері департаменті басқаратын, қоғамдық, білім беру және үкіметтік (PEG) кабельдік телеарна. 495 орындық Стоутон опера үйінде жыл сайын шамамен 30 түрлі музыкалық, комедиялық және басқа да кешкілер көрсетіледі.
Оқиғалар
Кофе үзілісінің Стоутон қаласында пайда болғаны айтылады, онда иммигрант ерлер Т. Г. Мандттың вагон фабрикасында жаппай жұмысқа орналасып, әйелдері темекі қоймаларындағы жұмыс күшінің жетіспеушілігін толықтырды. Олар жұмыс істеуге келісіп, оның шарты ретінде әр таң мен түстен кейін үй шаруаларын жасауға және, әрине, кофе ішуге рұқсат алуды талап етті. Стоутон қаласы әр жазда Стоутон кофе үзілісі фестивалімен кофе үзілісін тойлайды. Желтоқсанның бірінші демалыс күні Стоутонның Викториялық мерекелік күні аталып өтеді, ол қаланың Виктория стиліндегі үйлері мен коммерциялық ғимараттарына арналған. Шараларға дәуірлік билер, "Нуткрекер балеті" немесе "Рождество әні" (жыл сайын алмасады), атпен саяхаттау, безендірілген өрт сөндіру машинасының үнсіз шеруі, балалар шеруі кіреді. 17 мамыр – Норвегия Конституциясы күніне ең жақын демалыс күні Стоутонның Syttende Mai фестивалі өтеді. Мереке барысында шерулер, көрме, норвегиялық билер, жарыстар және басқа да іс-шаралар ұйымдастырылады. Стоутон Сауда палатасы 1967 жылдан бері фестивальді жыл сайын өткізіп келеді.
БАҚ-та
2004 жылы норвегиялық телеарна тобы АҚШ-тың Орта Батысына, норвегия мәдениетінің қазіргі заманғы көріністерін көрген үшін сапар жасады. Олар Стоутон, Маунт Хореб және Айова штатындағы Декора қалаларын аралады. Олар түсірген «Жа, де эльскер» (Иә, олар жақсы көреді, норвегиялық ұлттық әнұранға сілтеме) деректі фильмі 2006 жылдың 16 және 17 мамырында NRK1 телеарнасында көрсетілді.