Кіріспе
Американдық актриса (туған 1939)
Мэри Джин "Лили" Томлин (1 қыркүйек 1939 жылы туған) – американдық актриса, комедиант, жазушы, әнші және продюсер. Томлин мансабын стендап-комедия және скетч-комедиямен бастап, кейін сахнада және экранда актерлік өнерге ауысты. Елу жылдан астам уақытты қамтитын мансабында Томлин жеті Эмми сыйлығы, Грэмми сыйлығы және екі Тони сыйлығы сияқты көптеген марапаттарға ие болды. 2014 жылы Кеннеди орталығының арнайы сыйлығымен және 2017 жылы Screen Actors Guild өмірлік жетістіктері сыйлығымен марапатталды. Томлин 1960 жылдары стендап-комедианты ретінде мансабын бастаған, сонымен қатар Бродвейден тыс сахналарда өнер көрсеткен. Оның танымал рөлі 1969 жылдан 1973 жылға дейін Роуэн мен Мартиннің "Күліп-күліп" шоуында болды. Оның сол кездегі серіктесі (қазіргі әйелі) Джейн Вагнер жазған есімді рөлі "Ғаламдағы ақылды өмірдің белгілерін іздеу" шоуында болды, ол 1985 жылы Бродвейде көрсетілді және Томлинге "Ойыншықтағы ең үздік әйел актер" номинациясы бойынша Тони сыйлығын әкелді. Ол "Лили" (1973) арнайы бағдарламасы үшін Эмми сыйлығын жеңіп алды және "Бұл жазба" (1972) үшін "Ең үздік комедиялық альбом" номинациясында Грэмми сыйлығын алды. 1975 жылы Томлин Роберт Альтманның "Нэшвилл" фильмімен кинода дебют жасады, бұл рөлі үшін "Оскар" сыйлығының "Екінші пландағы үздік әйел актер" номинациясына ие болды. 1977 жылы "The Late Show" фильміндегі Марго Сперлинг рөлі үшін "Күміс аю" сыйлығын ("Үздік әйел актер" номинациясы), сондай-ақ "Алтын глобус" және BAFTA сыйлығының ("Үздік әйел актер") номинацияларын жеңіп алды. Оның басқа да танымал фильмдері: "All of Me" (1984), "Big Business" (1988), "Flirting with Disaster" (1996), "Tea with Mussolini" (1999), "I Heart Huckabees" (2004), "A Prairie Home Companion" (2006) және "Grandma" (2015). Томлин Джейн Фондамен бірге "9 to 5" (1980), "80 for Brady" (2023) және "Moving On" (2023) фильмдерінде ойнағандығымен белгілі. Ол сондай-ақ 2015 жылдан 2022 жылға дейін Netflix сериалындағы "Грейс және Фрэнки" сериалында Фондамен бірге ойнады. Ол комедиялық сериалдағы "Ең үздік басты әйел актер" номинациясы бойынша төрт рет "Эмми" сыйлығына ие болды. 2002 жылдан 2006 жылға дейін ол Аарон Соркиннің "Батыс қанаты" сериалында Дебора Фидерр рөлін ойнады. Сонымен қатар, ол балалар анимациялық сериалы "The Magic School Bus" (1994–1997) және "The Magic School Bus Rides Again" (2017–2020) үшін Фризл ханымның дауысын берді.
Ерте өмір және білім
Томлин Мичиган штатының Детройт қаласында Лили Мейдің (14 қаңтар 1914 – 12 шілде 2005), үй шаруасындағы әйел және медбике көмекшісі, және Гай Томлиннің (3 наурыз 1913 – 24 қазан 1970), фабрика жұмыскері, қызы болып дүниеге келді. Оның Ричард Томлин есімді кіші інісі бар. Томлиннің ата-анасы Оңтүстік баптистері болған, олар Ұлы депрессия кезінде Кентукки штатының Падука қаласынан Детройтке көшіп келді. Бала кезінде Оңтүстік баптистер шіркеуіне барса да, кейіннен дінге бейімділігі азайды. Ол 1957 жылы Кас техникалық орта мектебін бітірді. Томлин Уэйн штаттық университетінде оқыды және бастапқыда биология мамандығын таңдады. Бірақ ол бір пьесаға кастингтен өтіп, театр өнеріне деген қызығушылығы оянды және мамандығын ауыстырды. Университетті бітірген соң Томлин Детройттегі түнгі клубтарда, содан кейін Нью-Йоркте стендап-комедиямен айналыса бастады. Ол HB Студиясында актерлік шеберлігін жетілдірді.
1990-2009: Жұмыс жалғасы және Батыс қанаты
Томлин сонымен қатар 1993 жылы Альтманның «Short Cuts» фильмінде Реймонд Карвердің әңгімелеріне негізделген, тізбектей темекі шегетін официантка Дорин Пигготтың рөлін ойнады. Томлин 1994-1997 жылдар аралығында «The Magic School Bus» анимациялық телехикаясында Валери Фризлге дауыс берді. Сондай-ақ, 1990 жылдары Томлин танымал «Murphy Brown» ситкомында басты кейіпкердің бастығы ретінде пайда болды. 1995 жылы ол «Homicide: Life on the Street» сериалында Балтиморға жеткізілген адам өлтіруден күдікті ретінде ойнады. Ол сондай-ақ 1998 жылы «The X Files» сериалында 6-шы маусымның 6-шы эпизодында («How The Ghosts Stole Christmas») ескі сарайды қоршап тұрған жын ретінде пайда болды. 2005 және 2006 жылдары ол «Will & Grace» сериалында Уилл Трумэннің бастығы Марго рөліне қайта-қайта түсті. Ол төрт жыл бойы (2002–2006) «The West Wing» драмалық сериалында президент хатшысы Дебора Фидерр рөлінде ойнады. Томлин режиссер Дэвид О. Расселдің екі фильмінде өнер көрсетті: «Flirting with Disaster» фильмінде бейбіт Raku суретшісі, ал кейіннен «I Heart Huckabees» фильмінде экзистенциалдық детектив ретінде. 2007 жылдың наурызында YouTube-қа Рассел мен Томлиннің түсірілім алаңындағы дау-жанжалды бейнелері жарияланды, онда ол оны сексистік сөздермен атады. «Miami New Times» газеті Томлиннен бұл бейнелер туралы сұрағанда, ол: «Мен Дэвидті жақсы көремін. Фильмді түсіру кезінде үлкен қысым болды, тіпті фильмнің өзінен де оның қаншалықты еркін, ақымақ екенін көруге болады. Дэвид үлкен қысымда болды. Ол өте еркін адам». Томлин режиссер Роберт Альтманмен оның соңғы фильмі «A Prairie Home Companion» (2006) фильмінде қайта жұмыс істеді. Ол Ронда Джонсонды ойнады, ол Мерил Стриппен серіктес болған орта жастағы орта батыстық әншілер дуетінің бір бөлігі болды. Томлин 2009 жылдың тамызында шыққан «Ponyo on the Cliff by the Sea» фильміне дауыс берді. 2008–2009 жылдардағы «Desperate Housewives» сериалының бесінші маусымында ол Роберта рөлін ойнады, ол миссис МакКласкидің (Кэтрин Джоустен ойнаған, ол кездейсоқ түрде «The West Wing» сериалында Томлиннің хатшысының бұрынғы рөлін ойнаған) әпкесі болды. 2008 жылғы «Emmy» сыйлығының салтанатында Томлин 1960 жылдардағы ықпалды «Laugh-In» телесериалына арналған құрмет көрсетуге қатысты. Томлин 2005 жылы «The Simpsons» сериалының «The Last of the Red Hat Mamas» эпизодында Тэммиге дауыс берді. 2008 жылдан бері Томлин wowOwow.com сайтына материалдарын жариялап келеді, бұл мәдениет, саясат және әңгімелерді талқылайтын әйелдерге арналған веб-сайт. Томлин мен Кэтрин Джоустен «Desperate Housewives» сериалының спин-оффында түсу мүмкіндігін қарастырды, ол 2009 жылдың мамырында жасыл жарық алды. Алайда, сериалды түсіру жоспары Джоустеннің ауруына байланысты тоқтатылды, өкпе қатерлі ісігінің қайталануына байланысты; Джоустен 2012 жылдың 2 маусымында, оның кейіпкері Карен МакКласкидің қатерлі ісіктен қайтыс болғаннан кейін жиырма күн өткен соң қайтыс болды. 2010 жылы Томлин Гленн Клоузбен бірге «Damages» сериалының үшінші маусымында Мэрилин Тобин рөлін ойнады, ол үшін ол «Emmy» сыйлығына ұсынылды. Ол сондай-ақ «NCIS» сериалының «The Penelope Papers» эпизодында агент Тимоти МакГидің әжесі Пенелопа Лэнгстон рөлінде ойнады. 2012 жылы Томлин «Eastbound and Down» сериалында Тэмми Пауэрс, басты кейіпкер Кенни Пауэрстің анасы рөлінде пайда болды және 3-ші маусымның үш эпизодында ойнады. Томлин «Malibu Country» телесериалында Реба МакЭнтайрмен бірге Ребаның кейіпкерінің анасы Лили Мэй рөлінде ойнады. Сериалдың түсірілімі 2012 жылдың тамызында басталды, ал премьерасы 2012 жылдың 2 қарашасында, сағат 20:30-да болды, бірақ 2013 жылы 18 эпизодтан кейін тоқтатылды.
2015 қазіргі уақыт: Грейс және Фрэнки және қайта өрлеу
2015 жылдан 2022 жылға дейін Томлин Джейн Фонда, Мартин Шин және Сэм Уотерстонмен бірге Netflix түпнұсқа комедиялық сериалы «Грейс және Фрэнки»-де ойнады. Томлин Франки Бергштейн рөлін ойнайды, ол қырық жылдық некеден кейін күйеуінен (Уотерстон) ажырасып қалған, ал Фонда Грейс Хансон рөлін ойнайды, ол күйеуінен (Шин) ажырасып қалған. Грейс пен Фрэнки күйеулерінің бір-бірімен болу үшін оларды тастап кеткенін білгеннен кейін, не қарсы болмай, достаса бастайды. Ол 2015 жылы «Комедиялық сериалдағы үздік басты әйел рөлі» үшін алғашқы Primetime Emmy Award сыйлығын алды. 2015 жылы Томлин режиссер Пол Вайцтың «Бабушка» фильмінде түсті, ол Вайцтің айтуынша, Томлиннен шабыттанған. Фильм мақтауға толы пікірлер жинады және Томлинге «Алтын глобус» сыйлығына үміткерлік алып келді. Томлин 2017 жылы Netflix жалғасы «The Magic School Bus Rides Again»-де профессор Фризл рөлін қайта ойнады, бұл түпнұсқа сериалдың жалғасы болды. 2018 жылы ол сыншылардың жоғары бағасын алған анимациялық фильмде Май тәтесінің даусын беріп, шағын рөл орындады.
Неке
Томлин өзінің болашақ әйелі, жазушы Джейн Вагнермен 1971 жылы наурызда танысты. Вагнердің жазған «J. T.» атты мектептен кейінгі телеарнадағы бағдарламасын көргеннен кейін Томлин Вагнерді Лос-Анджелеске шақырды, Томлиннің «And That's The Truth» комедиялық альбомына бірлесіп жұмыс істеу үшін. Бұл жұптың ресми түрде қарым-қатынасын жариялауы болған жоқ. Томлин 2006 жылы былай деді:
«Мен ешқашан баспасөз конференциясын немесе осыған ұқсас шара өткізбедім. [1970-ші жылдары] адамдар мұндай жайттарды жазбады. Егер білсе де, олар Джейнді «Лилидің әріптесі» деп атады, сияқты нәрселер. Кейбір журналистер өздерінің не айтқысы келетініне немесе не туралы жазғандарына қарай ынталандырылады. 1977 жылы мен «Time» журналының мұқабасында болдым. Сол аптада «Newsweek» журналында мақалам жарияланды. Бір журналда мен жалғыз тұрамын деп жазылған, ал екіншісінде Джейн Вагнермен бірге тұрамын деп. Егер сіз ашық айтпасаңыз және баспасөз конференциясында мәлімдеме жасасаңыз, онда адамдар сіздің қарым-қатынасыңыз туралы жазбайды. 1975 жылы «Modern Scream» альбомын жазатын болсам, Джейн екеуміз студияда болдық. Менің жарнама агентім маған хабарласып: «Егер қарым-қатынасыңды жарияласаң, «Time» журналы мұқабасын береді» деді. Біз келісімге келеміз деп ойлағандарына мен одан да көбірек ренжідім. Бірақ бұл 1975 жыл болды, сол кезде мұны істеу қиын еді. 2015 жылы Томлин: «Мен толыққанды ашық болған жоқпын. Бізнеске қатысты барлық адам менің гей екенімді білетін, әрине, мен жұмыс істегендердің барлығы да білетін» деді. Томлин өзінің жеке өмірі туралы көп сөйлемейді. 2013 жылдың 31 желтоқсанында Томлин мен Вагнер 42 жыл бірге болғаннан кейін Лос-Анджелестегі жеке шарада үйленді.
Сенімдері мен белсенділігі
Томлин бірнеше феминистік және гомосексуалдарды қолдайтын фильмдерге қатысқан, ал 1975 жылғы "Modern Scream" альбомында өзінің гомосексуал және лесбиянка кейіпкерлерінен қашықтауға тырысатын гетеросексуал актерлерді әжуалайды. Құрылған сұхбат сұрағына жауап беріп, ол былай дейді: "Гетеросексуалды рөлді ойнау қандай сезім? Мен осы әйелдерді өмірім бойы көріп келемін, олардың қалай жүріп, қалай сөйлейтінін жақсы білемін."
Актерлік еңбегі мен марапаттары
Томлин өзінің мансабында көптеген марапаттар алды, оның ішінде жеті Эмми сыйлығы, екі Тони сыйлығы және Грэмми сыйлығы, сонымен қатар Академия сыйлығына ұсынылған. Оның алғашқы екі Эмми сыйлығы 1973 жылғы «Лили» арнайы бағдарламасы үшін, одан кейін тағы үш сыйлық «Лили Томлин» (1976), «Пол Саймон арнайы» (1978) және «Лили: Сатылған» (1981) арнайы бағдарламалары үшін табыс етті; сондай-ақ 2013 жылғы «Пілдерге кешірім сұрау» деректі фильмін оқығаны үшін бесінші Эмми сыйлығын, ал 1994-1997 жылдар аралығындағы «Сиқырлы мектеп автобусы» балалар сериясындағы Мисс Фризл дауысын сомдағаны үшін күндізгі Эмми сыйлығын алды. Томлин 1972 жылы «Бұл жазба» (1971) үшін ең жақсы комедиялық жазба номинациясында Грэмми сыйлығын жеңіп алды. Ол 1977 жылы арнайы Тони сыйлығын алды, ал кейіннен 1986 жылы «Ғаламдағы ақылды өмір іздеуі» атты бір актрисалық пьесасындағы рөлі үшін ең үздік актриса номинациясында Тони сыйлығын жеңіп алды. Томлиннің 1975 жылғы «Нэшвилл» музыкалық сатиралық фильміндегі евангелистік әнші рөлі оған «Ең үздік екінші пландағы әйел актриса» номинациясын әкелді, бұл оны төрт ірі американдық ойын-сауық сыйлығының (EGOT) барлық номинацияларына ұсынылған санаулы артистердің бірі етті. «Эмми», «Грэмми» және «Тони» сыйлықтарын жеңіп алған Томлин енді «Оскар» сыйлығын жеңіп алса, актерлік өнердің үштігі мен EGOT жүлдесіне ие болады. Томлиннің 1977 жылғы «The Late Show» фильміндегі рөлі оған BAFTA және «Алтын глобус» сыйлықтарында «Ең үздік актриса» номинациясын әкелді. Ол «All of Me» (1984) және «Grandma» (2015) фильмдеріндегі рөлдері үшін «Алтын глобус» сыйлығының «Комедия немесе музыкалық фильмдегі ең үздік актриса» номинациясына тағы екі рет ұсынылды. Томлиннің Netflix комедиялық сериалындағы Фрэнки Бергштейн рөлі (2015-2022) сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және оған тағы бір «Алтын глобус» сыйлығына, төрт қатарынан «Праймтайм» Эмми сыйлығына және үш қатарынан SAG сыйлығына ұсыныс жасалды. 1992 жылы ол «Women in Film Crystal Award» сыйлығының иегері атанды. Томлин 1998 жылы Мичиган әйелдерінің атақ-даңқ залына енгізілді. 2003 жылы ол Марк Твеннің американдық юмор сыйлығын алды және әйелдер киносының «Луси» сыйлығымен тағы бір рет марапатталды, бұл оның телеарна арқылы әйелдердің беделін арттырған шығармашылық еңбектеріндегі үздіклігі мен инновациясын мойындады. 2009 жылдың наурыз айында Томлин әйелдер денсаулығына қосқан үлесі үшін Fenway Health компаниясының доктор Сюзан М. Лав сыйлығын алды. 2012 жылдың 16 наурызында Томлин және оның серіктесі Джейн Вагнер Палм-Спрингс жұлдыздар аллеясында жұлдызға ие болды. 2014 жылдың желтоқсанында ол жыл сайынғы Кеннеди орталығының құрметті марапаттарының бес иегерінің бірі болды. 2017 жылдың қаңтар айында Томлин 23-ші SAG сыйлықтарын беру салтанатында Screen Actors Guild Life Achievement Award сыйлығын жеңіп алды. 2022 жылы Томлин мансаптық жетістіктері үшін Пибоди сыйлығын алды. Томлиннің 1971 жылғы «This Is a Recording» альбомы 2024 жылы Конгресс кітапханасының Ұлттық жазба тіркеліміне енгізілді.