Кіріспе

Ядролық реактордың түрі

Қысымды су реакторы (PWR) – жеңіл су ядролық реакторының бір түрі. Әлемдегі ядролық электр станцияларының басым көпшілігі PWR құрайды (Ұлыбритания, Жапония және Канада ерекше жағдайлар есебінен). PWR-дегі негізгі салқындатқыш (су) жоғары қысыммен реактордың активтік аймағына сорғыланады, онда ол атомдардың бөлінуінен шыққан энергиямен қыздырылады. Қыздырылған, жоғары қысымды су бу генераторына ағылады, онда ол жылу энергиясын екінші жүйедегі төмен қысымды суға береді, осы су буға айналады. Бу турбиналарды қозғалтады, олар электр генераторын айналдырады. Қайнаған су реакторынан (BWR) айырмашылығы, негізгі салқындатқыш контурындағы қысым реактор ішінде судың қайнауын болдырмайды. Барлық жеңіл су реакторлары суытушы және нейтрондық тежегіш ретінде әдеттегі суды пайдаланады. Көбінесе екіден төртке дейін тік орнатылған бу генераторлары қолданылады, ал VVER реакторлары көлденең бу генераторларын пайдаланады. PWR бастапқыда ядролық су асты кемелері үшін ядролық қозғалтқыш ретінде жобаланған және Shippingport атом электр станциясының алғашқы коммерциялық электр станциясының жобасында қолданылған. Қазіргі уақытта АҚШ-та жұмыс істеп тұрған PWR-лар II буын реакторлары болып саналады. Ресейдің VVER реакторлары АҚШ-тың PWR-ларына ұқсас, бірақ VVER 1200 II буын реакторларына жатпайды (төменде қараңыз). Франция электр энергиясының көп бөлігін өндіру үшін көптеген PWR-ларды пайдаланады.

Тарих

Бірнеше жүз PWR авианосецтерде, ядролық су асты кемелерінде және мұзжарғыш кемелерде теңіздік қозғалтқыш ретінде қолданылады. АҚШ-та олар бастапқыда Оук Ридж Ұлттық зертханасында, Айдахо Ұлттық зертханасында толыққанды жұмыс істейтін су асты электр станциясымен бірге, ядролық су асты кемелері үшін электр станциясы ретінде пайдалану үшін жобаланған. Келесі жұмысты Westinghouse Bettis Atomic Power Laboratory жүргізді. Шиппингпорт атом электр стансасындағы алғашқы таза коммерциялық атом электр станциясы бастапқыда қысымды су реакторы ретінде жобаланған (дегенмен, желіге қосылған алғашқы электр станциясы КСРО-дағы Обнинскте болды), адмирал Хайман Г. Риковердің талабы бойынша, өміршең коммерциялық станцияда "басқалар құруды қалайтын" "нашар термодинамикалық циклдар" болмауы керек еді. 1954 жылдан 1974 жылға дейін АҚШ Армиясының Ядролық Энергия бағдарламасы қысымды су реакторларын пайдаланды. Үш Майл аралы атом электр стансасы бастапқыда екі қысымды су реакторын, TMI 1 және TMI 2 жұмыс істетті. 1979 жылы TMI 2-нің жартылай балқуы АҚШ-та ядролық электр станцияларын жаңадан салудың өсуін екі онжылдыққа тоқтатты. Уоттс Бардың 2-блогы (Westinghouse 4 контурлы PWR) 2016 жылы іске қосылды, бұл 1996 жылдан бері АҚШ-тағы алғашқы жаңа ядролық реактор болды. Қысымды су реакторының бірнеше жаңа III буын реактор дизайндары бар: AP1000, VVER 1200, ACPR1000+, APR1400, Hualong One, IPWR 900 және EPR. 2018 жылы Қытайда алғашқы AP1000 және EPR реакторлары электр желісіне қосылды. 2020 жылы NuScale Power модификацияланған PWR дизайны бар шағын модульді реактор үшін Ядролық реттеу комиссиясынан нормативтік мақұлдау алған алғашқы АҚШ компаниясы болды. Сондай-ақ 2020 жылы Энергиялық әсер орталығы OPEN100 жобасын ұсынды, ол PWR дизайнымен 100 МВт электр қуаты бар ядролық электр станциясын салуға арналған ашық кодты жобаларды жариялады.

Дизайн

Реактордың қысымды ыдысындағы ядролық отын бақыланатын тізбекті бөліну реакциясына қатысады, ол жылу шығарып, отын қаптамасы арқылы жылу өткізгіштік арқылы негізгі салқындатқыш контурындағы суды қыздырады. Ыстық негізгі салқындатқыш бу генераторы деп аталатын жылу алмастырғышқа сорылады, онда ол бірнеше мың кішкентай түтіктер арқылы ағып өтеді. Жылу осы түтіктердің қабырғалары арқылы алмастырғыштың корпусының ішінде орналасқан төмен қысымды екіншілік салқындатқышқа беріледі, онда екіншілік салқындатқыш қысымды буға айналады. Бұл жылу беру екі сұйықтықты араластырмастан жүзеге асырылады, екіншілік салқындатқыштың радиоактивтенуіне жол бермейді. Шығарылған бу электр энергиясын өндіруден басқа да мақсаттарда қолданылады. Ядролық кемелер мен су асты кемелерінде бу турбинаға жіберіледі, ол жылдамдық төмендеткіш механизмдер жиынтығымен байланысты валға қосылып, қозғалтады. Будың кеңеюінен туындайтын тікелей механикалық күш бумен жұмыс істейтін ұшақ катапультісі немесе осыған ұқсас қолданыстар үшін пайдаланылуы мүмкін. Кейбір елдерде бу арқылы аудандық жылыту жүзеге асырылады, ал тікелей жылыту өндіріс орындарында қолданылады. Қысымды су реакторының (ҚСР) басқа реактор түрлерімен салыстырғанда екі ерекшелігі бар: салқындатқыш контурының бу жүйесінен бөлінуі және негізгі салқындатқыш контуры ішіндегі қысым. ҚСР-де екі жеке салқындатқыш контуры (бірінші және екінші) бар, екеуі де деминерализацияланған/деионизацияланған сумен толтырылған. Ал қайнаған су реакторында керісінше, тек бір салқындатқыш контуры бар, ал көбірек күрделі конструкциялар, мысалы, көбейткіш реакторлар, салқындатқыш және баяулағыш ретінде судан басқа заттарды қолданады (мысалы, сұйық күйдегі натрий салқындатқыш ретінде немесе графит баяулағыш ретінде). Негізгі салқындатқыш контурындағы қысым әдетте , бұл басқа ядролық реакторларға қарағанда едәуір жоғары және қайнаған су реакторынан (ҚСР) шамамен екі есе көп. Осының салдарынан, тек жергілікті қайнау пайда болады және бу көлемді сұйықтықта жылдам қайта конденсацияланады. Керісінше, қайнаған су реакторында негізгі салқындатқыш қайнау үшін жасалған.

Салқындатқыш

Жеңіл су PWR реакторында негізгі салқындатқыш ретінде қолданылады. Су реактордың активтік аймағының төменгі жағынан кіреді және реактордың активтік аймағы арқылы жоғары қарай ағып бара жатқанда қыздырылады. Су, бастапқы салқындатқыш контурындағы жоғары қысымның арқасында жоғары температураға қарамастан сұйық күйде қалады, әдетте 155 бар (15,5 МПа, 153 атм, 2250 фунт/квадрат дюйм). PWR реакторындағы судың температурасы немесе қысымы 22,064 МПа (3200 фунт/квадрат дюйм немесе 218 атм) аспауы керек, себебі бұл судың сындық нүктесі болып табылады. Суперкритикалық су реакторлары (2022 жылға дейін) – салқындатқыш ешқашан суперкритикалық күйден шықпайтын, әзірге ұсынылып отырған концепция ғана. Алайда, мұндай реакторлар PWR-ге қарағанда тіпті жоғары қысымды талап етеді және коррозия мәселелерін тудыруы мүмкін, сондықтан әзірге мұндай реакторлар салынбаған.

Қысымды реттеуші

Негізгі контурдағы қысымды қысымдағыш сақтайды, ол негізгі контурға қосылған және ішінара сумен толтырылған жеке ыдыс. Су астында орналасқан электр жылытқыштар арқылы су қажетті қысымға сәйкес қанығу температурасына (қайнау температурасына) дейін қыздырылады. Белгілі бір қысымды қамтамасыз ету үшін қысымдағыш температурасы 345 °C (653 °F) деңгейінде ұсталады, бұл 30 °C (54 °F) суб-салқындау маржасын (қысымдағыш температурасы мен реакторлық өзектің ең жоғары температурасы арасындағы айырмашылықты) қамтамасыз етеді. 345 °C судың 155 бар қысымдағы қайнау температурасы болғандықтан, сұйық су фазалық өзгеріске жақын. Реактор салқындату жүйесіндегі жылулық өзгерулер қысымдағыштағы сұйық/бу көлемінің күрт өзгеруіне алып келеді, ал қысымдағыштың жалпы көлемі осы өзгерулерді жылытқыштарды ашпай немесе қысымдағышты толық босатусыз сіңіруге арналған. Негізгі салқындатқыштағы қысым өзгерістері қысымдағыштағы температура өзгерістері ретінде көрінеді және автоматты жылытқыштар мен су шашырату арқылы реттеледі, олар тиісінше қысымдағыш температурасын көтереді және төмендетеді.

Насос

Салқындатқыш сұйықтықты қуатты сорғылар негізгі контур бойымен айдап жүреді. Бұл сорғылар минутына шамамен 100,000 галлон салқындатқыш сұйықтықты қамтамасыз етеді. Реакторлық ядродан жылуды сіңіргеннен кейін, біріншілік салқындатқыш жылуды бу генераторында төмен қысымды екіншілік контурдағы суға береді, осы арқылы екіншілік салқындатқыш бу турбинасында пайдалану үшін көптеген конструкцияларда 6,2 МПа (60 атм, 900 псия), 275 °C (530 °F) қысымдағы қаныққан буға айналады. Салқындатылған біріншілік салқындатқыш содан кейін қайтадан қыздыру үшін реакторлық ыдысқа қайтарылады.

Модератор

Қысымды су реакторлары, барлық жылу реакторлары сияқты, ядролық отынмен өзара әрекеттесу және тізбекті реакцияны қолдау үшін жылдам бөліну нейтрондарын баяулауды (модерациялау немесе термолизациялау деп аталатын процесс) қажет етеді. PWR-де салқындатқыш су нейтрондарға судағы жеңіл сутек атомдарымен бірнеше рет соқтығысуына мүмкіндік береді, осы процесте жылдамдығын жоғалта отырып, модератор ретінде қолданылады. Нейтрондардың бұл "баяулауы" судың тығыздығы жоғары болғанда жиі болады (соқтығысулар көбірек болады). Суды модератор ретінде пайдалану – PWR-дің маңызды қауіпсіздік ерекшелігі, себебі температураның өсуі судың кеңеюіне әкелуі мүмкін, бұл су молекулалары арасындағы үлкен "аралықтарды" тудырады және термолизацияның ықтималдығын азайтады, осылайша нейтрондардың баяулау дәрежесі төмендейді, ал реактордағы реактивтілік азаяды. Сондықтан, реактивтілік қалыпты деңгейден жоғары болса, нейтрондардың баяулауы төмендегендіктен тізбекті реакция баяулайды және жылу өндірімі азаяды. Бұл қасиет реактивтіліктің теріс температуралық коэффициенті деп аталады, ол PWR реакторларын өте тұрақты етеді. Бұл процесс "өздігінен реттелу" деп аталады, яғни салқындатқыш қаншалықты ыстық болса, қондырғы соншалықты аз реактивті болады, өтемақы ретінде өзін сәл тоқтатады, және керісінше. Осылайша, қондырғы басқару таяқшаларының орналасуымен белгіленген температураның шамасында өзін-өзі басқарады. Ал, Чернобыльде қолданылған советтік RBMK реакторының дизайны, судың орнына графитті модератор ретінде және суыту үшін қайнаған суды пайдаланады, реактивтіліктің үлкен оң термиялық коэффициентіне ие. Бұл салқындатқыш пен отын температурасының жоғарылауымен реактивтілік пен жылу өндірісінің артатындығын білдіреді, бұл RBMK дизайнын жоғары температурадағы қысымды су реакторларына қарағанда тұрақсыз етеді. Модератор ретінде қызмет еткенде нейтрондарды баяулату қасиетіне қоса, су нейтрондарды сіңіру қасиетіне де ие, бірақ оның дәрежесі төмен. Салқындатқыш судың температурасы жоғарылағанда қайнау күшейеді, бұл көпіршіктердің пайда болуына себеп болады. Осылайша, графит модераторымен баяулатылған термиялық нейтрондарды сіңіруге судың көлемі азаяды, бұл реактивтіліктің артуына әкеледі. Бұл қасиет реактивтіліктің бос коэффициенті деп аталады, ал Чернобыль сияқты RBMK реакторында бос коэффициент оң және үлкен, реакция басталғанда оны реттеуді қиындатады. RBMK реакторларында басқару таяқшаларының дизайнында кемшілік бар, онда жылдам тоқтату кезінде таяқшалардың графит реакциясын күшейту ұштары реактордың түбіндегі суды ығыстырып, ондағы реактивтілікті жергілікті түрде арттырады. Бұл "оң тоқтату әсері" деп аталады, ол кемшіліктері бар RBMK басқару таяқшаларының дизайнына тән. Реактордың шекті деңгейіне жеткен операторлардың қателіктерімен қатар, осы конструкциялық кемшіліктер де Чернобыль апатының себептері ретінде қарастырылады. Канадтық CANDU ауыр су реакторының дизайны аздаған оң бос коэффициентіне ие, бұл реакторлар кеңестік RBMK дизайнында жоқ бірқатар озық пассивті қауіпсіздік жүйелерімен осы мәселені шешеді. Егер CANDU реакторына немесе кез келген басқа ауыр су реакторына авариялық салқындатқыш ретінде қарапайым жеңіл су жеткізілсе, сындық жағдай тумауы мүмкін. Жану деңгейіне байланысты, критикалық апатты болдырмау үшін авариялық салқындатқышқа борик қышқылы немесе басқа нейтрондық у қосылуы керек. PWR-лер төмен мөлшерленген күйде жұмыс істеу үшін жасалған, яғни судың көлемін немесе тығыздығын арттыру арқылы модерацияны одан әрі арттыруға мүмкіндік бар, себебі егер модерация қанығуға жақын болса, онда модератордың/салқындатқыштың тығыздығын азайту нейтронды сіңіруді едәуір азайтуы мүмкін, ал модерацияны аздап төмендетуі мүмкін, бұл бос коэффициентін оң етеді. Сонымен қатар, жеңіл су ауыр суға қарағанда нейтрондарды біршама күшті модератор болып табылады, бірақ ауыр судың нейтрондарды сіңіру қабілеті әлдеқайда төмен. Осы екі фактіге байланысты жеңіл су реакторларының модератор көлемі салыстырмалы түрде аз, сондықтан олардың ядролары тығыз. Келесі буынның бір дизайны – суперкритикалық су реакторы, одан да аз мөлшерленген. Нейтрон энергиясының аз мөлшерленген спектрі 235U және әсіресе 239Pu үшін тұтқындау/бөлшектеу қатынасын нашарлатады, яғни нейтронды сіңіруде бөлшектелетін ядролар бөлінбейді, оның орнына нейтронды тұтқындап, ауыр бөлінбейтін изотопқа айналады, бір немесе бірнеше нейтронды ысырап етеді және ауыр трансурандық актиноидтардың жинақталуын күшейтеді, олардың кейбіреулері ұзақ жартылай өмірге ие.

Отын

Байытудан кейін уран диоксиді ұнтағы жоғары температурадағы, спеканиелендіру пешінде күйдіріліп, байытылған уран диоксидінен жасалған қатты, керамикалық гранулаларға айналдырылады. Цилиндр тәрізді гранулалар коррозияға төзімді цирконий металл қорытпасы – Zircaloy-мен қапталады, олардың іші гелиймен толтырылады, бұл жылуды өткізуге көмектеседі және ағып кетуді анықтауға мүмкіндік береді. Zircaloy өз механикалық қасиеттері мен төмен сіңіру қимасы үшін таңдалады. Дайын отын таяқшалары отын жинақтарына біріктіріледі, олар отын шоғырлары деп аталады, содан кейін реактордың активтік аймағын құру үшін қолданылады. Типикалық PWR реакторында әрқайсысында 200-300 таяқшадан тұратын отын жинақтары болады, ал үлкен реакторда барлығы 80-100 тонна уран бар 150-250 мұндай жинақтар болады. Әдетте, отын шоғырлары 14 × 14-тен 17 × 17-ге дейін отын таяқшаларынан тұрады. PWR шамамен 900-1600 МВт электр энергиясын өндіреді. PWR отын шоғырларының ұзындығы шамамен 4 метрді құрайды. Көптеген коммерциялық PWR реакторларында отынды ауыстыру циклы 18-24 айды құрайды. Әр отын ауыстыру кезінде активтік аймақтың шамамен үштен бірі жаңа отынмен алмастырылады, бірақ кейбір қазіргі заманғы отын ауыстыру схемалары отын ауыстыру уақытын бірнеше күнге дейін қысқартып, отын ауыстыруды жиірек жүргізуге мүмкіндік береді.

Артықшылықтар

PWR реакторлары температураның жоғарылауымен қуатты азайтуға бейім болғандықтан өте тұрақты; бұл реакторды тұрақтылық тұрғысынан басқаруды жеңілдетеді. PWR турбиналық циклдық контуры негізгі контурдан бөлек болғандықтан, екінші контурдағы су радиоактивті материалдармен ластанбайды. PWR реакторы сыртқы қуат көзінен айырылған жағдайда, бастапқы ядролық реакцияны дереу тоқтату үшін пассивті түрде тоқтатылуы мүмкін. Бақылау таяқшалары электромагниттермен ұсталады және ток жоғалған кезде гравитация күшімен төмен түседі; толық енгізілу бастапқы ядролық реакцияны қауіпсіз түрде тоқтатады. PWR технологиясы ядролық флотты дамытпақ ниеттегі елдерге қолайлы; ықшам реакторлар ядролық суасты кемелері және басқа да ядролық кемелерге жақсы орналасады. PWR реакторлары – әлемде ең көп қолданылатын реактор түрі, бұл жаңа станциялар мен қолданыстағы станциялар үшін жабдықтар мен бөлшектерді жеткізушілердің кең ауқымын қамтамасыз етеді. Олардың ұзақ мерзімді пайдалану тәжірибесіне байланысты, ядролық энергетикадағы ең жетілген технологияға жақын нәрсе осылар. PWR реакторлары, түріне қарай, MOX отынымен және/немесе ресейлік Remix отынымен (оның құрамында "қалыпты" U/Pu MOX отынына қарағанда төмен және жоғары пайыздық мөлшері бар) отынмен жабдықталуы мүмкін, бұл (ішінара) жабық ядролық отын циклын қамтамасыз етеді. Су – улы емес, мөлдір, химиялық жағынан инерт (мысалы, NaK-пен салыстырғанда) салқындатқыш, бөлме температурасында сұйық күйде болады, бұл визуалды тексеруді және техникалық қызмет көрсетуді жеңілдетеді. Сондай-ақ, ауыр судан немесе тіпті ядролық графиттен айырмашылығы, оны алу оңай және арзан. Табиғи уранмен жұмыс істейтін реакторлармен салыстырғанда, PWR салыстырмалы түрде жоғары жану деңгейіне жете алады. Типикалық PWR әр 18-24 ай сайын отын жүктемесінің ¼-ден ⅓-ін ауыстырады және реакторды тоқтатуды талап ететін техникалық қызмет көрсету мен тексеруді осы кезеңге жоспарлайды. Табиғи уранмен жабдықталған реакторға қарағанда, өндірілген электр энергиясының бірлігіне көбірек уран кені жұмсалады, бірақ пайдаланылған отын мөлшері азырақ, ал қалдығы – радиологиялық қауіптілігі табиғи ураннан төмен кемітілген уран.

Кемшіліктер

Салқындатқыш су жоғары температурада сұйық күйінде қалуы үшін жоғары қысымда болуы керек. Бұл үшін жоғары беріктігі бар құбырлар мен ауыр қысымды ыдыс қажет, сондықтан құрылыс шығындары артады. Жоғары қысым салқындатқыш сұйықтықтың жоғалуынан болатын зардаптарды күшейтуі мүмкін. Реактордың қысым ыдысы сымбатты болаттан жасалған, бірақ станция жұмыс істеген сайын реактордан шыққан нейтрон ағыны осы болаттың сымбаттылығын төмендетеді. Ақырында болаттың икемділігі қолданылатын қазандық пен қысымды ыдыс стандарттарында белгіленген шектерге жетеді, ал қысымды ыдыс жөндеу немесе ауыстыру керек. Бұл практикалық немесе экономикалық емес болуы мүмкін, сондықтан станцияның қызмет ету мерзімін анықтайды. Сонымен қатар реакторды суыту үшін сумен жабдықтаушы сорғылар, қысымдылық және бу генераторлары сияқты қосымша жоғары қысымды компоненттер қажет. Бұл ПВР электр станциясының күрделілігі мен құнына қосымша шығындар әкеледі. Жоғары температуралы сумен салқындатқыш, онда еріген бор қышқылы көміртекті болатқа (бірақ тот баспайтын болатқа емес) коррозия тудырады; бұл бастапқы салқындатқыш циклде радиоактивті коррозия өнімдерінің айналымына әкелуі мүмкін. Бұл реактордың қызмет ету мерзімін шектеп қана қоймай, коррозия өнімдерін сүзгілеу және бор қышқылының концентрациясын реттеу жүйелері реактордың жалпы құнына және сәулелену деңгейіне әсер етеді. Бір жағдайда, бұл механизмнің өзі мен негізгі жүйе арасындағы тұмша арқылы борик қышқылының ерітіндісі ағып кеткен кезде, басқару таяқшаларының қозғалтқыш механизмдерін қатты коррозияға ұшыратты. Қысымды су реакторының негізгі салқындатқыш циклін бороммен толтыру қажеттілігіне байланысты судағы радиоактивті екінші тритий өндірісі ұқсас қуаттылықтағы қайнаған су реакторларына қарағанда 25 есе артық, себебі соңғысының салқындатқыш циклінде нейтрондық тежегіш элемент жоқ. Тритий 10 бор атомының ядросында жылдам нейтронның сіңірілуімен пайда болады, ол кейін литий 7 және тритий атомдарына бөлінеді. Қысымды су реакторлары жыл сайын қоршаған ортаға бірнеше жүз кюри тритий шығарады. Табиғи уранның 0,7% -ы 235 ураннан тұрады, ол термиялық реакторларға қажетті изотоп. Бұл уранды байытуды қажет етеді, бұл отын өндірісінің құнын едәуір арттырады. Табиғи уранмен жұмыс істейтін реакторлармен салыстырғанда, жоғары күйдірілгенге қол жеткізуге бола тұра, уран кенінің бірлігіне аз энергия өндіріледі. Ядролық қайта өңдеу табиғи уран мен байытылған уран реакторларының отынмен қамтамасыз етілуін ұзартады, бірақ ол іс жүзінде тек қана жеңіл су реакторларында қолданылады, мысалы, CANDU реакторларының отқа түсетін отын ретінде жарықпен байытылған отынмен жұмыс істейді. Су нейтрондық тежегіш ретінде әрекет ететіні үшін PWR конструкциясымен жылдам нейтрондық реактор жасау мүмкін емес. Алайда, су реакторының төмендеу мөлшерінде бірліктегіден жоғары көбею қатынасына қол жеткізуге болады, бірақ бұл реактордың бұл түрінің өзіндік кемшіліктері бар. PWR-ден шыққан пайдаланылған отынның табиғи ураннан гөрі бөлінгіш материалдың мөлшері жоғары болады. Ядролық қайта өңдеусіз бұл бөлінгіш материалды ПВР-да отын ретінде пайдалануға болмайды. Алайда, оны CANDU-да "DUPIC" деп аталатын процесте минималды қайта өңдеумен ғана пайдалануға болады. Ыстық тиімділігі қайнаған су реакторларына қарағанда жақсы болса да, жоғары температуралы газдармен, сұйық металдармен немесе балқыған тұздармен салқындатылған реакторлардың жоғары жұмыс температурасына қол жеткізе алмайды. Сол сияқты, PWR-ден алынған процестік жылу өнеркәсіптік қолданбалардың көпшілігіне жарамсыз, өйткені олар радиолизден жоғары температураны қажет етеді және ыстық бу мен циркаллой пластинасының өзара әрекеттесуін қамтитын кейбір апат сценарийлері суыту суынан сутегін шығарады, бұл сутегінің жарылысына әкелуі мүмкін. Фукусимадағы ядролық апат кезінде сутегі жарылысы зақымдалған ғимаратты ұстау үлкен алаңдаушылық тудырды. Кейбір реакторларда сутегінің қоршаған ортадағы оттегімен жарылғыш емес реакцияға түсуіне мүмкіндік беретін каталитикалық рекомбинаторлар бар.