Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бронзадан жасалған айналар қазіргі шыны айналардан бұрын пайда болған. Археологтар бұл айнаны этрус Италиясынан бастап Жапонияға дейінгі түрлі мәдениеттердің таңдаулы бұйымдарынан тауып алған. Әдетте олар дөңгелек және өте кішкентай, батыста тұтқасы бар, Шығыс Азияда артқы жағында ұстайтын түймесі бар, көбінесе арқан немесе жібек шүберекке арналған бұрандасы бар. Кейбірінде шағын тұрақтар, ал басқаларында қорғаныш қақпағы бар. Ежелгі үлгілерде беткі қабығы өте тозған, бірақ кейбір қола айналар әлі де жасалуда. Олар бірінші беткі айналар, онда бронза беткі жалпақ, жай және өте жылтыратылған, керісінше, қазіргі шыны айналар сияқты екінші беткі айналар, онда шағылысу шыныға салынған арқаудан келеді. Олар қазіргі заманғы айналардан көрініс сапасы жағынан айтарлықтай төмен, бірақ ескі қоғамдарда кейбір қоғамдарда діни мәнге ие болу үшін жеткілікті әсерлі болды. Мысалы, Тибет буддизміне жататын мелонг және Азия шаманизміне жататын толи. Ежелгі гректер мен басқалар көру үшін айналарды қолданған, ал қытайлықтар олар күн сәулесін сақтап, "өлі адамды жер асты арқылы жетелейтін" деп сенген, оларды маңызды қабір заттары етіп жасаған. Арқасы әр түрлі техникалар мен стильдерде әшекейленген, және өнер тарихы үшін маңызды болуы мүмкін. Қытай стильдеріне Гүлдік айна, TLV айна және жазулы айна кіреді, ал Үлкен Гүлдік айна және Шиндзю кио жапондық. Көбінесе ежелгі бейнелерде олар әйелдер қолданған, ал артында бейнелі бейнелер, римдік айналарда сияқты, көбінесе әйелдердің қызығушылықтарын көрсетеді.
Bronze mirrors preceded the glass mirrors of today. This type of mirror, sometimes termed a copper mirror, has been found by archaeologists among elite assemblages from various cultures, from Etruscan Italy to Japan. Typically they are round and rather small, in the West with a handle, in East Asia with a knob to hold at the back, often with a loop for a cord, or silk tassel. Some were fitted with small stands, and others had a hinged protective cover. In surviving ancient examples the surface is too corroded to be reflective, but some bronze mirrors are still made. They are first surface mirrors, where the immediate bronze surface is flat, plain and highly polished to be reflective, rather than second surface mirrors, like modern glass mirrors, where the reflection comes from a backing applied to the glass. They are significantly inferior to modern mirrors in terms of the quality of the reflection, but in older societies were sufficiently impressive to have religious significance in some societies. Examples include the melong in Tibetan Buddhism and the toli in Asian Shamanism. The ancient Greeks and others used mirrors for divining, and the Chinese believed they stored sunlight, and so could "guide the deceased through the underworld", making them essential grave goods. The back is often highly decorated in various techniques and styles, and may be significant for art history. Chinese styles include the Flower Mirror, TLV mirror and Inscribed mirror, while the Large Flower Mirror and Shinju kyo are Japanese. Most ancient images show them being used by women, and figurative imagery on the back, as in Roman mirrors, often reflects female interests.
Тарих
Бұрынғы қола айналардың өзінде Орта Шығыста кездесетін обсидианнан (вулканикалық шыныдан) жасалған айналар болған. Еуропалықтар келгенге дейін Америкада бұл стандарт сақталды. Сондай-ақ, темір пириті де қолданылған. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Рим империясында жоғары шағылыстыратын шыны айналар жасала бастады, бірақ олар ұзақ уақыт бойы өте қымбат, сондай-ақ сындыруға оңай болды және бастапқыда бұдан былай шағылыстырмады, сондықтан қола айналар әлемнің көптеген жерлерінде 19 ғасырға дейін таралған. Спекулум металл - бұл қола типті қатты қорытпа, оның құрамында 12-15% емес, 30%-ға жуық қалайы бар. Ол өте жақсы шағылыстыратындықты беру үшін жақсы жылтыратылады және ерте заманауи телескоптарда және басқа да мақсаттарда маңызды болды. Оның айналарда қолданылуы Қытайда 2000 жылдан астам уақытқа созылған болуы мүмкін, бірақ ол батыс өркениеттерінің өнертабысы болуы мүмкін. Бұл туралы Плиний Зейнеткердің жазбалары бар. Ол, әрине, Еуропаның орта ғасырларында қолданылған, әдеттегі қоладан гөрі жақсы шағылыстыратын және баяу көмескіленген. Алайда қалайы қымбат болатын, сондықтан оның құрамын дәл бақылау керек еді. Аң-таң қалдыратын жайт, сол кезде және кейінірек "темірден жасалған айналар" деп аталатын, бірақ оларда темір болмаған.
Bronze mirrors were themselves preceded by mirrors made of obsidian (volcanic glass), found across the Middle East. These remained the standard in the Americas until the arrival of Europeans. Iron pyrite was also used. Glass mirrors with superior reflectivity began to be made in the Roman Empire in the 1st century CE, but remained very expensive for a long time, as well as easy to break, and initially hardly any more reflective, so that bronze mirrors remained common in many parts of the world until the 19th century. Speculum metal is a very hard high tin bronze type alloy, with about 30% tin rather than the typical 12–15%. It polishes well to give very good reflectivity, and was important in Early Modern telescopes and other uses. Its use in mirrors may date back more than 2000 years in China although it could also be an invention of western civilizations. There seem to be references to it by Pliny the Elder. It was certainly in use by the European Middle Ages, giving better reflectivity than the usual bronze, and tarnishing more slowly. However, tin was expensive, and the composition of the alloy had to be controlled precisely. Confusingly, mirrors made of speculum metal were known at the time, and often later, as "steel mirrors", although they had no steel in them.
Мысыр және Таяу Шығыс
Мысырлықтар б. з. б. 2900 жылдан бастап жылтыратылған қола айналарды жасаған. Бұл мысырлық айналар туралы Киелі кітапта айтылады.
Polished bronze mirrors were made by the Egyptians from 2900 BCE onwards. These Egyptian mirrors are spoken of in biblical Book of Exodus (1500 BCE), and used by Moses in the construction of the Tabernacle.
Қытай
Қытайда қола айналар неолит дәуірінен бастап, Қытайға батыс шыны айналар әкелінгенге дейін өндірілген. Қола айналар әдетте дөңгелек болып, бір жағы жарық етіп жылтыратылған, шағылысу үшін, ал кері жағы әдетте құйма рельефпен әшекейленген, кейде қымбат металлмен орнатылған. Олардың ортасында, әдетте, қолға ұстап, кейде киімге байлап қоюға болатын түймешік немесе бұрандасы болады. Тан және Сун әулеттерінде кейбір үлгілер үлкен және өзгермелі болып көрінді. Басқа үлгілер өте кішкентай, шамамен 5 см, сондықтан олар негізінен ритуалдық мақсатта, "жаман рухтарды қорғайтын сыйлықтар" ретінде қолданылған болуы мүмкін. Қытайдың қола айналарының алғашқы үлгілері шамамен б.з.д. 2000 жылы Неолиттің соңғы кезеңіндегі Цыцзя мәдениетіне жатады (бронзаның кейбір түрлері кейбір заттар үшін жалпыға ортақ болғаннан кейін қола дәуірінен бұрын қолданылған). Алайда, соғысушы мемлекеттердің уақытына дейін қола айналар кең тараған емес, шамамен жиырма ғана табылған. Соғыс патшалықтары дәуірінде айналар әсіресе танымал болды. Хан әулеті кезінде (202 BCE 220 CE) айналар стандартталған дизайндарда, соның ішінде TLV айнасында жаппай өндіріле бастады. Хан және Тан айналары да техникалық жағынан ең озық болып саналады. Қабірлердегі табылған заттардың саны да, сапасы да Тан әулетінен кейін төмендеді, бірақ қола айналар Сун әулетінің кезінде танымал болды, бірақ кейіннен бірте-бірте танымалдылығын жоғалтып, Мин және Цин әулеттері кезінде Батыс айналарының келуінен кейін шығарылмай қалды. Оның ерекше түрлері: жазулы айна, гүлдік айна және үлкен гүлдік айна.
Bronze mirrors were produced in China from Neolithic times until Western glass mirrors were brought to China. Bronze mirrors were usually circular, with one side polished bright, to give a reflection, and the reverse side normally decorated in cast relief in early examples, later on sometimes inlaid in precious metal. They generally had a knob or loop in the center of the back so that they could be easily held in the hand, and sometimes attached to clothing. In the Tang and Song dynasties some examples were larger and more variable in shape. Other examples are so small, about 5 cm across, that they may have been mainly intended for ritual use, as "charms to ward off evil spirits". Some of the earliest examples of Chinese bronze mirrors belonged to the late Neolithic Qijia culture from around 2000 BCE (some use of bronze is found before the Bronze Age, when it became general for some types of objects). However, until Warring States times, bronze mirrors were not common with approximately only twenty having been discovered. During the Warring States period, mirrors became particularly popular. During the Han dynasty (202 BCE – 220 CE) mirrors started to be mass produced, in standardised designs including the TLV mirror. Both Han and Tang mirrors are considered to be the most technically advanced. Both the quantity and quality of finds in graves declined after the Tang dynasty, but bronze mirrors continued to remain popular up through the Song dynasty, but then gradually lost their popularity and ceased to be produced after the arrival of Western mirrors during the Ming and Qing dynasties. Specific types include the Inscribed mirror, Flower Mirror and Large Flower Mirror.
Еуропа
Бронза дәуіріндегі минойлық өркениеттің қолынан жасалған айналар б.з.д. Олар Мысыр мен Таяу Шығыстың дәстүріне еліктеген болса керек. Гректің қараңғы орта ғасырында жоғалғаннан кейін олар Архаикалық Грецияда қайта оралды, оның ішінде күрделі стендтердегі кейбір айналар (бұл мысырлық тип), сондай-ақ тұтқалары бар қол айналары болды. Көбінесе әйелдер аяқ астынан, көбінесе путимен бірге тұрды. Бұларды "кариатид айналары" деп атайды. Б. з. б. шамамен 400-ге дейінгі "қорап айналары" деп те аталатын бүктелген айналарда әдетте қақпақтың сыртында рельефтік дизайндар және ішіндегі оюлы безендірулер болған. Олардың көбі әлі де дөңгелек, тұтқалары жоқ, мүмкін, оларды қызметші қыз ұстаған. Эрос/Купидон көбінесе Афродита/Венераның айнасын ұстап тұрған күйінде бейнеленеді. Ертеде дизайнды әдетте артқы жағына ойылып жазған, бірақ грек-римдік сәнді айналарда көбінесе бейнелі дизайн рельефте болған. Темір дәуірінен қалған айналар Еуропаның көп бөлігінде, әдетте, қабір заттары ретінде табылған. Гректер ең алғашқы жасаушылар болды; этрусктер грек айналарын әкелді, содан кейін өздерінше жасай бастады, бұл тәжірибені римдік жаулап алушыларға берді. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Сенека қабырғадағы үлкен айналарды атап өтті; бәлкім, Демосфен осылардың біреуінің алдында б.з.д. Байлардың көміршіктері күміспен немесе күміспен қапталған болатын. Британияда кельт айналары Римдіктер басып алғанға дейін шығарылған. Екі елеулі мысалға Birdlip және Langton Herring айналары жатады.
The Bronze Age Minoan civilization produced hand mirrors in the 2nd millennium BCE, followed by the Myceneans. They were no doubt following the Egyptian or Near Eastern precedents. After disappearing in the Greek Dark Ages, they returned in Archaic Greece, including some mirrors on elaborate stands (already an Egyptian type), as well as hand mirrors with handles. The stands most often featured a standing female figure, often with putti. These are called "caryatid mirrors". Folding mirrors, also called "box mirrors", from about 400 BCE, typically had relief designs on the outside of the lid, and engraved decoration on the inside. Most were still round, and lacked handles, presumably as they were meant to be held by a maid. Eros/Cupid is often shown holding up a mirror for Aphrodite/Venus. In the early periods, designs were typically engraved on the back, but luxury Greco Roman mirrors often had figurative designs in relief. Mirrors from the Iron Age have been discovered across most of Europe, generally as grave goods. The Greeks were the earliest makers; the Etruscans imported Greek mirrors, and then began making their own, passing the practice on to their Roman conquerors. In the 1st century CE Seneca mentioned large wall mirrors; it may have been in front of one of these that Demosthenes used to practise his speeches in the 4th century BCE. The rich had silver or silver plated mirrors. Celtic mirrors in Britain were produced up until the Roman conquest. Two notable examples include the Birdlip and Langton Herring mirrors.
Үндістан
Инд аңғарының өркениетінде қола айналар 2800-2500 жылдар аралығында жасалған. Бронзадан жасалған айналар әдетте дөңгелек пішінді болады. Тамил Надудағы Адичаналлур мен Киладидегі қазба жұмыстарынан Вайгай өзенінің аңғарының айналасында қола дәуірінде қауымдардың өмір сүргендігі расталды. 1899 жылы Адичаналлурда Оңтүстік шеңбердегі Үндістанның археологиялық зерттеулер басқармасының сол кездегі бастығы Александр Риа жасаған қазба жұмыстары екі қола түтік бұйымды алып шықты. Олар басқа өркениеттерде кездесетіндерге ұқсас қола айналар. Сыналған үлгілердің көміртекпен санау нәтижесінде мұндай бұйымдардың жасы б.з.д. Аранмула каннади әлі күнге дейін Кералада, Оңтүстік Үндістанда, мыс пен қалайының қосымша шағылыстыратын қорытпасы болып табылатын спекулум металл түрін пайдалана отырып, шағын көлемде жасалады.
In the Indus valley civilization, manufacture of bronze mirrors goes back to the time between 2800 and 2500 BCE. Bronze mirrors are usually circular. With excavations in Adichanallur and Keeladi in Tamil Nadu, India, it is confirmed that communities lived around the Vaigai river valley in the Bronze Age. The excavations done in Adichanallur in 1899 by Alexander Rea, the then Superintendent of the Archeological Survey of India, Southern circle brought out two bronze circular items. They are bronze mirrors similar to ones found in other civilisations. Carbon dating of samples tested resulted in the age of such items to be before 1500 BC. Aranmula kannadi are still made on a small scale in Kerala, South India, using a type of speculum metal, an extra reflective alloy of copper and tin.
Жапония
Жапондық қола айналар Қытайдан қабылданған, және формасы мен стилі жағынан ұқсас. Олардың көбісі артқы жағындағы қосқышты қызыл жібекпен байлап қойған. Синтоисттерде айналар діни рәсімде қолданылады. 5 ғасырдағы Суда Хачиман ғибадатханасының айнасы Жапонияның ұлттық қазынасы болып табылады, негізінен оның лингвистикалық маңызы бар. Оның жазуына қарағанда, ол ханзада үшін жасалған. (八鏡) - Жапонияның Императорлық регалиясының бір бөлігі болып табылатын қасиетті айна.
Japanese bronze mirrors were adopted from China, and are similar in form and, initially, style. Many had red silk tassels through the knob on the back. Mirrors in Shinto have ritual uses. The c. 5th century Suda Hachiman Shrine Mirror is a National Treasure of Japan, largely for the linguistic importance of its cast characters. According to its relief inscription it was made for a prince. (八咫鏡) is a sacred mirror that is part of the Imperial Regalia of Japan.