Кіріспе

Мәдени қозғалыс АҚШ тарихында таза өмір сүру қозғалысы - денсаулық сақтау реформасының крест жорықтарының кең тараған санаға енген кезеңі. Бұл жеке немесе топтық реформаторларға әкеледі, мысалы, темекіге немесе алкогольге қарсы коалиция жиырмасыншы ғасырдың соңында денсаулық проблемасын жою немесе қоғамды "тазалау" үшін науқан өткізеді. "Таза өмір сүру қозғалысы" термині 1990 жылы Индиана университетінің қолданбалы денсаулық сақтау ғылымдарының профессоры Рут С. Энгспен бірге пайда болды.

Өмірбаян

Әлеуметтік реформалар дін, саясат, экономика және басқа да салаларда байқалды. Қоғамды тазалау мақсатында денсаулық сақтау саласы бойынша да реформалар жүргізіліп жатыр. Таза өмір сүру қозғалысы кезінде реформалау науқандарына ұстамдылық (алкогольге қарсы), әлеуметтік тазалық (жыныстық қатынас), тамақтану, дене шынықтыру, евгеника (жеңiл), қоғамдық денсаулық, темекі мен есірткіге қарсы науқандар жатады. Бұл мәселелерге қызығушылық бір мезгілде көтеріліп, бір мезгілде төмендейді және көбінесе евангелистік сезімдер мен жаңа секталардың дамуы пайда болатын діни оянудан кейін келеді. Бұл қозғалыстар сондай-ақ ксенофобия немесе моральдық үрей эпизодтарымен тұспа-тұс келеді, онда әртүрлі азшылықтар медициналық немесе моральдық себептермен жағымсыз әсер ретінде нысанаға алынады. Америка Құрама Штаттарында және Біріккен Корольдікте және басқа Батыс Еуропа мәдениеттерінде денсаулық сақтау реформасы қозғалыстары шамамен 80 жылдық циклмен келеді, жекелеген мәселелер үшін 70-тен 90 жылға дейін. Алайда, полиомиелитті жою науқаны таза өмір сүру қозғалысы деп қарастырылмайды, өйткені бұл бір мәселе бойынша қимыл болды. Бұл қозғалыстардың реформаторлары алдымен адамдарды ішімдікке, темекіге, денсаулыққа зиянды мінез-құлықтарға немесе өмір салтына араласпауға сендіруге тырысады. Бұл жұмыс істемегенде, мінез-құлықты тыйым салу үшін мемлекеттік саясат орнатылады. Қозғалыстың негізгі бағытынан кейін реформаторлар тіпті заң арқылы да мінез-құлықты өзгерте алмағанда, тұқым қуалаушылық немесе евгеника қозғалысы өзінің ең жақсы кезеңіне жетеді. Реформашылар бұл аурудың түпкі себебі гендерінде болуы керек деп ойлайды. Циклдің төмендеуі кезінде, қоғамдық өзгерістер немесе реформалар, мысалы, жеке гигиена немесе санитарлық жағдай, институционалды болады. Екінші жағынан, алкогольге тыйым салу сияқты танымал емес немесе шектеуші реформаларға қарсы реакция жиі пайда болады. АҚШ-та денсаулық сақтау саласы бойынша кең таралған агитация және одан кейінгі реформалар он жыл ішінде Джексондық (1830-1860), Прогрессивтік (1890-1920) және Миллениумдық (1970) реформалар дәуірінің діни оянуымен сәйкес келді.

Джексон дәуірі (1830-1860)

Джексон дәуірінде және екінші ұлы ояну кезінде "Демондар ромы" мен басқа да рухтарға қарсы крест жорығы Миссисипи өзенінің шығысында және Мейсон Диксон сызығының солтүстігінде болды. Бұл 1851 жылы Мэн штатынан басталған осы аймақта алкогольге мемлекеттік тыйым салуға әкелді. Алайда, Огайо өзенінен және Канададан төмен қарай контрабандалық жолмен әкету көп ұзамай осы мемлекеттік заңдарды тоқтатты, өйткені олар орындалмайтын болды. Бұл кезеңде ирланд иммигранттары мен рим католиктері сияқты әртүрлі этникалық, мәдени және діни азшылықтар адамгершілік үлгілері ретінде ұсталды, олар шамадан тыс ішімдік ішуге және холера сияқты аурулардың таралуына жауапты деп ойланды. Осы дәуірде жаттығуларға, темекіге, кофе, шай, қант, ет пен дәмдеуіштерді диетадан алып тастауға назар аударылды, оны "Грахамдық" деп атады. Евгеникалық немесе "жеңел" проблемалар мастурбация ақылсыздыққа әкеледі және ауру немесе әлсіз жұбайларды таңдау одан әрі бүлінуге әкеледі. Осы дәуірде френология - сау жұбайларды таңдау үшін пайдаланылатын бас пішіндері мен дөңестерін зерттеу кең тараған. Соңғы күнгі қасиеттілер және жетінші күнгі адвентистер сияқты дұрыс өмір салтын насихаттайтын жаңа діндер пайда болды.

Прогрессивті дәуір (18901920)

Прогрессивті дәуірдегі денсаулық сақтау реформасы қозғалысы үшінші ұлы ояну кезінде пайда болды. Жеке денсаулықтың жорықтарына жалпы таза өмір сүру қозғалысының бір бөлігі ретінде, ішімдікке қарсы және салонға қарсы қозғалыстар кірді, олар тыйым салу қозғалысына айналды. Бұл он сегізінші түзету немесе тыйым салуға әкелді. Бұл дәуірде темекіге қарсы қозғалыстың пайда болуы және бірқатар қалаларда қоғамдық ғимараттарда темекі шегуге қарсы заңдар болды. Пойыздарда, мейрамханаларда және трамвайларда жиі темекі шегуге және темекі тартпауға арналған бөлімдер болады. Алайда, бұл заңдар жиырмасыншы ғасырдың ортасына қарай жалпыға бірдей елемелі болды. Осы кезеңде есірткілерді реттеудің алғашқы ережесі қабылданды, бұл патенттелген дәрілік заттардың мазмұнын реттейді. 1906 жылы алғашқы таза азық-түлік және дәрі-дәрмек туралы заң қабылданды, ол патенттелген дәрі-дәрмектердің таңбалануын және олардың жарнамасында айтылған талаптарды реттейді. 1914 жылы Харрисонның есірткі салығы туралы заңына сәйкес қытайлық иммигранттармен бірге әкелінген экзотикалық құмарлық ретінде опийді тартуға тыйым салынды. Осы есірткіге тыйым салуға қоса, Шығыс Азиядан келген иммиграция 1924 жылғы Азиялық шектеу туралы заңмен күрт қысқартылды. Осы кезеңде кокаинге тыйым салу афроамерикалықтардың есірткі әсерінен қылмыс жасағаны туралы анекдоттармен байланысты болды. "Тазалық" немесе жезөкшелікке қарсы және әлеуметтік гигиена (жыныстық жолмен берілетін аурулар) қозғалысы қоғамнан алкоголь сияқты басқа да жамандықтарды жоюмен қатар барды. Тазалық қозғалысына ерлер мен әйелдер арасындағы жыныстық қатынастың қос өлшемдерін жою да кірді. Адамзатты жақсартуға бағытталған евгеника қозғалысы осы басқа қозғалыстармен өзара байланыста болды. Көптеген штаттарда жұбайлардың ешқайсысында сифилис жоқ екендігін растайтын некеге дейінгі тестілеу жүргізілді. АҚШ-та евгеникалық стерилизация заңдары ауыр психикалық немесе физикалық проблемалары бар адамдардың, соның ішінде алкоголизмнің, ұрпақ алуына жол бермеу үшін 30 штатта қабылданды.

Мыңжылдық дәуірі (1970 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

ХХІ ғасырдың басында "Таза өмір" қозғалысы көптеген крест жорықтары мен қарсы крест жорықтарымен сипатталды. Осы дәуірдің алғашқы жылдары қарқынды дамыған іс-әрекеттер он жылдай уақыттан кейін қарсы қозғалыстармен кездесті. Мысалы, "әйелдерді азат ету" "отбасыға қолдау" қозғалысымен қарсыланды; марихуана және басқа да есірткілерді қолдану " есірткіге қарсы соғыс" болды; ішімдік ішу жасын төмендету ішімдік ішу жасын көтерумен ұштасты; некеден тыс жыныстық қатынасқа жаңа "тазалық" қозғалысы қарсылық білдірді; және абортты заңдастыру құқығы ("pro choice") абортқа қарсы ("pro life") агитациямен кездесті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ұрпақ ескі ұрпақ қабылдай алмайтын түрлі мінез-құлықпен тәжірибе жүргізді. 1970 жылдардың ортасына қарай консервативті американдықтар өздері моральдық емес деп санайтын әрекеттерге қарсы әрекет ете бастады. Олар саяси әрекеттерге, яғни есірткі, алкоголь, жыныстық қатынас және басқа да әрекеттерге қарсы науқандарға бірігіп кетті. Кейбіреулер үшін "дін" болып қалған денсаулық сақтау саласын реформалау қозғалысы да жас ұрпақтың арасынан өркендеді. Дене шынықтыру мен дене шынықтыру, тамақтану, баламалы діндер мен медицина, тұтынушылардың құқықтары, темекі тартпайтын орта және басқа да денсаулық сақтау реформалары күннің басты мәселесі болды.