Америкалық оңшыл христиандық саяси ұйым

Кіріспе

Американдық оңшыл христиан саяси ұйымы

"Әдепті көпшілік" – АҚШ-тағы христиан оңшылдарымен және Республикалық партиямен байланысты американдық саяси ұйым және қозғалыс. Ол 1979 жылы баптист пасторы Джерри Фалвелл аға мен оның жақтастары құрды және 1980 жылдардың аяғында таратылды. 1980 жылдар бойында консервативті христиандарды саяси күш ретінде жұмылдыруда және республикалық президенттердің жеңісінде маңызды рөл атқарды. Оксфорд сөздіктері бұл терминді "АҚШ-та 1970 жылдары құрылған оңшыл қозғалыс" деп анықтайды.

Құрылтайдан бұрын

Моральдық көпшіліктің бастауы 1976 жылы баптист пасторы Джерри Фалвелл ағаның ел бойынша "Мен Американы жақсы көремін" атты митингтер сериясын өткізуімен байланысты, мақсаты – оған маңызды әлеуметтік мәселелерге назар аудару болды. Бұл митингтер Фалвеллдің дін мен саясатты бөліп қарастырудың дәстүрлі баптист қағидасына қарсы шығу шешімі еді, Фалвеллдің өзі айтуынша, ол елдің моральдық құлдырауы деп есептеген жағдайды сезінген кезде көзқарасын өзгертті. Осы митингтерді ұйымдастыру арқылы Фалвелл ресми ұйымға деген халықтың қолдауын бағалап, сонымен қатар көшбасшы ретіндегі беделін арттыра алды. Бұрыннан-ақ белгілі пасторлар мен миссионерлер желісіне қатысқандықтан, бірнеше жыл ішінде Фалвелл "Моральдық көпшілік" ұйымын құруға қолайлы жағдайға келді. "Моральдық көпшіліктің" құрылуына түрткі болған нәрсе – 1978 жылы "Христиандық дауыс" деп аталатын американдық консервативті христиандық жақтас тобының бақылауы үшін болған күрес. "Христиандық дауыс" президенті Роберт Грант баспасөз мәслихатында діннің оң қанаты "үш католик пен бір еврейдің бақылауындағы жалғандық" екенін айтты. Осыдан кейін Пол Вейрих, Терри Долан, Ричард Вигуэри (католиктер) және Говард Филлипс (еврей) "Христиандық дауыс" ұйымынан шығып кетті. 1979 жылғы кездесуде олар телеевангелист Джерри Фалвелл ағаны "Моральдық көпшілік" (Вейрихтің ойлап тапқан сөз тіркесі) құруға шақырды. Осы кезеңде Жаңа Христиандық оңшылдық пайда болды. Фалвеллге "Моральдық көпшілікке" қосылған Эд МакАтир сол жылы Теннесси штатының Мемфис қаласында "Діни дөңгелек үстел" ұйымын құрды.

Құрылғы және ұйымдастыру қызметі

Фалвелл мен Вейрих 1979 жылғы маусым айында «Әдепті көпшілік» ұйымын құрды. Арканзастың бұрынғы губернаторы Майк Хакабидің айтуынша, ол кезде Техас евангелисті Джеймс Робисонның коммуникация директоры болған, Робисонның Даллас конвенциялық орталығында өткізген «Азаттық митингі» – «Моральдық көпшіліктің» пайда болуына бастама болған. «Моральдық көпшілік» көбінесе Оңтүстікке бағытталған христиан оңшылдарының ұйымы болды, бірақ оның штаттық бөлімдері мен саяси қызметі Оңтүстіктен тысқары да жүргізілді. «Моральдық көпшілікке» оның құрылуы кезінде қолжетімді кең ауқымды ресурстар осы жылдам кеңеюіне мүмкіндік берді, соның ішінде Фалвеллдің өзінің «Ескі заманның Ізгі хабар сағаты» бағдарламасынан алған пошта тізімі де бар еді. Сонымен қатар, «Моральдық көпшілік» бағдарламаның демеушілеріне таратылған «Журнал Чемпион» басылымын, «Ескі заманның Ізгі хабар сағатының» жарияланымын өз бақылауына алды. 1980 жылдар бойы Фалвелл ұйымның ең танымал өкілі болды. 1982 жылға қарай «Әдепті көпшілік» «Христиан дауысынан» көлем және ықпалы жағынан басып өтті. «Моральдық көпшіліктің» штаб-пәтері Вирджиния штатының Линчбург қаласында орналасқан, онда Фалвелл елдегі ең ірі тәуелсіз баптист шіркеуінің, Томас Роуд баптист шіркеуінің бас діни қызметкері болды. Вирджиния христиан оңшылдары саясатының орталығы болды, себебі христиандық коалицияның алғашқы штабы осы штат тарихи тұрғысынан осы мемлекетте құрылған. Фалвелл «Моральдық көпшіліктің» төрінде тұрды және ұйымның негізгі басшылығын құрайтын кеңесшілер кеңесін басқарды. Бұл басшылық көбінесе Фалвеллдің Баптист Библиялық бірлестігінің мүшелерінен құралды. Фалвелл «Моральдық көпшілік» басшылығына католиктер мен еврейлерді де қосуға талап етті, бірақ басшылықтың барлық мүшелері осы шешімді мақұлдамады. «Моральдық көпшілік» консервативті христиандық саяси әрекет комитеттерінен тұратын ұйым болды, олардың қызметкерлері моральдық заңның христиандық түсінігін сақтау үшін маңызды деп санайтын мәселелер бойынша үгіт жүргізді. Олар бұл американдықтардың көпшілігінің пікірін көрсетеді деп сенді (содан қозғалыстың аты шықты). Миллиондаған мүшелері бар «Әдепті көпшілік» АҚШ-тағы ең ірі консервативті лоббилік топтарының біріне айналды және өрбу шағында 4 миллионнан астам мүшесі мен 2 миллионнан астам демеушісі болды. Бұл мүшелер шамамен жиырма штаттық ұйымдарға таралып орналасқан, олардың ішінде Вашингтон штаты ең ірісі болды. 1985 жылы «Моральдық көпшілік» «Либерти Федерациясына» біріктірілді, бөлек құрылым болып қалып, бірақ «Либерти Федерациясының» кеңірек құзыретіне бағынды. 1987 жылы Фалвелл «Моральдық көпшіліктің» ресми басшысы қызметінен зейнеткерлікке шықты, оның орнын Джерри Нимс басты, бірақ ол ұйымда белсенді және көзге түсетін рөлде қала берді. Сол жылы Фалвеллдің Жим Баккердің қаржылық қиындыққа тап болған PTL министрлігін құтқаруға жасаған күшті әрекеті сәтсіз аяқталды.

Falwell and Weyrich founded the Moral Majority in June 1979. According to former Arkansas governor Mike Huckabee, who was Texas evangelist James Robison's communications director at the time, Robison's "Freedom Rally" at the Dallas Convention Center was the genesis of the Moral Majority. The Moral Majority was predominately a Southern oriented organization of the Christian Right, although its state chapters and political activity extended beyond the South. The variety of resources available to the Moral Majority at its founding facilitated this rapid expansion, and included Falwell's mailing list from his program, Old Time Gospel Hour. In addition, the Moral Majority took control of the Old Time Gospel Hour publication, Journal Champion, which had been distributed to the show's donors. Through the 1980s, Falwell was the organization's best known spokesperson. By 1982, Moral Majority surpassed Christian Voice in size and influence. The Moral Majority's headquarters were in Lynchburg, Virginia, where Falwell was the presiding minister of the nation's largest independent Baptist church, Thomas Road Baptist Church. Virginia has been a seat of Christian Right politics, being the state where the Christian Coalition's first headquarters were established. Falwell was at the head of the Moral Majority and maintained an advisory board, constituting the organization's primary leadership. This leadership was drawn mostly from Falwell's fellow members of the Baptist Bible Fellowship. Falwell insisted the Moral Majority leadership also include Catholics and Jews, although not all members of the leadership approved of this inclusion. The Moral Majority was an organization made up of conservative Christian political action committees which campaigned on issues its personnel believed were important to maintaining its Christian conception of moral law. They believed this represented the opinions of the majority of Americans (hence the movement's name). With a membership of millions, the Moral Majority became one of the largest conservative lobby groups in the United States and at its height, it claimed more than four million members and over two million donors. These members were spread among about twenty state organizations, of which Washington State's was the largest. The Moral Majority was incorporated into the Liberty Federation in 1985, remaining a distinct entity but falling under the Liberty Federation's larger jurisdiction. In 1987, Falwell retired as the formal head of the Moral Majority, and was succeeded by Jerry Nims, although he maintained an active and visible role within the organization. The same year, a major effort which Falwell made to bring scandal ridden Jim Bakker's PTL ministries out of financial trouble proved unsuccessful.

Тарату

Рональд Рейганның президенттік әкімшілігінің соңына қарай, христиандық оңшыл ұйымдар көбінесе төмендеу кезеңін бастан өткерді. Рейганның екі мерзімінен кейін, қаржылай көмек азайды, себебі сегіз жыл бойы христиандық оңшылдар қолдаған басшылықтан соң, ел енді Рейган билікке келген кездегідей, күрделі моральдық құлдырау қаупінде емес деп есептелді. "Моральдық көпшілік" ұйымының қаржылық негізі, ол "Liberty Federation" құрамына кірген кезде күрт әлсіреді; оның қаржылық қиындықтары, нәтижесінде, ұйымды тарату туралы шешімнің маңызды себебі болды. Фолвелл "Моральдық көпшілік" ұйымының таратылуына қатысты оңтайлы пікір білдірді. 1989 жылы Лас-Вегаста "Моральдық көпшілік" ұйымын таратып, Фолвелл былай деді: "Біздің мақсатымызға жеттік. Діни оңшылдар берік орнады және Америкадағы діни консерваторлар енді бұл салаға бекініп қалды."

Әлеуметтік күн тәртібі

"Моральдық көпшілік" консервативті христиандардың көпшілігіне ұнайтын біртұтас әлеуметтік платформа құру үшін сәтті науқан жүргізді, бұрын әртүрлі болған мәселелерді "дәстүрлі отбасылық құндылықтар" туы астына біріктірді. Моральдық көпшілік аборт, ажырасу, феминизм, геилер мен лесбиянкалардың құқықтары және тең құқықтарды қамтитын түзетулер сияқты мәселелерді американдық отбасылардың дәстүрлі түсінігі мен құндылықтарына жасалған шабуыл ретінде бейнеледі және көптеген евангелистерге әсер ететін қоғамдық моральдық құлдырау сезімін оятты. Олар сондай-ақ мектептерде дұға оқуды енгізуді және дәстүрлі отбасы құрылымын қорғау мақсатында үйленген жұбайларға салық жеңілдіктерін беруді жақтады. Осы отбасылық бағдарлама аясында олар көптеген жақтастарды жинап, өз желілеріндегі дін қызметкерлері мен хаттар арқылы таратылатын мәселелік диалогты ұйымдастырды. Моральдық көпшілік геилерге, феминистерге және абортты қолдайтын партияларға тікелей қарсы сөйлеуден аулақ болды, орнына өз ұстанымдарын білдіру үшін "отбасыны қолдау" риторикасын пайдаланды. Мысалы, гомосексуализм мен геи отбасыларына тікелей қарсы шығудың орнына, Моральдық көпшіліктің басшылары отбасын "екі гетеросексуал ата-ана" деп анықтады, бұл көптеген консерваторларға ұнады. Кейіннен, 1980 жылдары ұйымның ықпалы артқан сайын, геилердің құқықтарына қатысты олардың риторикасы айқын болды, өйткені олар осы қозғалысты американдық отбасыға жасалған шабуыл ретінде сипаттады. Джерри Фалвелл аға геилердің көпшілік тарапынан қабылдамауы себебінен, олардың жастарды іздеп табудан басқа амалы қалмағанын және осылайша балалар мен отбасыларға қауіп төндіретінін айтты. Моральдық көпшіліктің мүшелері, мысалы, "Моральдық көпшілік" комментаторы Чарли Джадд сияқты, "Бұл әлемде абсолюттіліктер бар. Ғимараттан секіріп түссең адам өледі, сол сияқты гомосексуализмнің таралуы біз білетін американдық мәдениеттің құлауына әкеледі" деп мәлімдеді.

Саяси қатысу

Моральдық көпшілік саяси белсенділікпен әртүрлі жолдармен айналысты, оның ішінде ұлттық медиа кампаниялары және сайлауларда белгілі бір үміткерлерді қолдауға бағытталған, сондай-ақ лауазымды тұлғаларға пошта және телефон арқылы үндеу жасау. Моральдық көпшіліктің алғашқы саяси әрекеттері Джесси Хелмстің мектепте дұға оқу туралы ұсынған заң жобасын қолдауға бағытталған еді. Көп ұзамай Моральдық көпшілік президенттік сайлаулар мен ұлттық саясатқа белсенді түрде араласты; бірақ штаттық деңгейдегі Моральдық көпшіліктің ұйымдары үкіметтің төменгі деңгейлерінде нақты мәселелерді шешуді жалғастырды. Сайлауларға қатысты, штаттық Моральдық көпшілік бөлімдері өз күш-жігерін нақты үміткерлерге шоғырландыруға бейімділік танытты. Мысалы, 1980 жылғы сайлау кезінде штаттық бөлімдер Конгрестің либералды мүшелерін қызметтен шеттету үшін науқандарға қатысты. Сонымен қатар, 1981 жылы Моральдық көпшілік Вирджиния штатының республикалық партиясының конвентіне делегаттарды жинап, вице-губернаторлыққа евангелист үміткер Гай Фарлиді қолдады. Ұлттық деңгейде Моральдық көпшілік өз мүшелерін сайлауға қатысуға ынталандырды және шіркеуге баратын адамдарды дауыс беруге тіркеу үшін тіркеу кампанияларын ұйымдастырды, себебі Моральдық көпшілік мүшелері Моральдық көпшілік қолдаған үміткерлерге дауыс беруі мүмкін, осылайша ұйымның сайлаудағы тиімділігін арттырып, оның қолдауына нығайту береді. Моральдық көпшіліктің басшылары дін қызметкерлерінен өз қауымдастарына саяси бағыт беруді сұрады, қауымдастарға қашан дауыс беру керектігін, кімге дауыс беру керектігін және Моральдық көпшілік мәселелер бойынша қандай ұстанымдарды ұстанатынын еске салды. Дегенмен, Моральдық көпшілік ең көп танымал болғаны – президенттік сайлауға қатысқандығы, әсіресе Рональд Рейганның сайлауларында.

Президент сайлауы

1976 жылы Джимми Картердің АҚШ президенті болып сайлануы евангелистік христиандар үшін маңызды кезең болды. Алғаш рет өзін евангелистік христиан деп жариялаған адам елдің жоғарғы лауазымына сайланды, бұл евангелистік христиандықтың халық арасындағы танымалдығын жаңа деңгейге көтерді. Алайда, діни көзқарастағы ұқсастыққа қарамастан, евангелистік христиандардың көпшілігі, және әсіресе жаңадан құрылған «Моральдық көпшілік» Картердің саясатына көңілі толмады. Картер «Моральдық көпшіліктің» жеке және саяси ұстанымдарды біріктіруге бағытталған саяси мақсатын бөліспеді, керісінше, өзінің «Демократиялық партиясының» ұстанымдарын қолдады. Атап айтқанда, Картер партиясының жалпы алғанда, абортқа қатысты либералды ұстанымына белсенді түрде қарсылық көрсетпеді, сондай-ақ шіркеу мен мемлекет арасындағы шекараны жоюға ұмтылмады. Бұл факторлардың барлығы 1980 жылы Рональд Рейганды қолдау туралы «Моральдық көпшіліктің» шешіміне әсер етті. Джимми Картердің айтуынша, «1980 жылдың күзінде Джерри Фалвелл басқаратын топ Оңтүстікте менің елімізге сатқандық танытты және енді христиан емесмін деп айыптап, оңтүстік радио және телеарналарында 10 миллион долларлық жарнама сатып алды». Әрине, Рейган республикалық партияның кандидаттығын жеңіп алғаннан кейін «Моральдық көпшілік» оның үгітін жалғастырды. Ұйымның үлгісімен, 1976 жылы Картерді қолдаған «Моральдық көпшіліктің» қолдаушыларының бесіден бірі 1980 жылы Рейганға дауыс берді. Рейганның жеңісінен кейін Фалвелл Рейганның сәттілігіне тікелей «Моральдық көпшіліктің» және басқа да консервативті ұйымдардың жаңадан тіркелген сайлаушыларын, сондай-ақ бұрын саяси өмірге қатыспаған шіркеуге баратын адамдарды дауыс беруге шақыруы себеп болғанын мәлімдеді. Зерттеу деректері Фалвеллдің Рейганның жеңісінде консервативті христиандық ұйымдардың атқарған рөлі туралы айтқан сөздерінің шындыққа жақын екенін көрсетеді, бірақ оны нақты анықтау қиын. Рейган сайлау кампаниясы кезінде «Моральдық көпшіліктің» жетекшілерінен кеңес алды және ұйымның алғашқы атқарушы директоры, пастор Роберт Биллингсті кампанияның діни кеңесшісі етіп тағайындады. Кейін Рейган Биллингсті Білім министрлігіне қызметке тағайындады. Бұл тағайындау «Моральдық көпшілік» үшін ерекше маңызды болды, өйткені олар білім беру саясаты мәселелері бойынша, әсіресе жеке мектептерге қатысты лоббилік жұмыстар жүргізген.

The 1976 election of Jimmy Carter as President of the United States marked a milestone for evangelical Christians. For the first time, a self professed evangelical Christian had been elected to the nation's highest office, bringing the national awareness of evangelical Christianity to a new level. Despite commonality in religious identification, however, evangelical Christians in general and eventually the newly formed Moral Majority in particular came to be disappointed with Carter's policies. Carter did not share the Moral Majority's political imperative to unify personal and political positions and would instead support the positions of his own party, the Democratic Party. In particular, Carter did not actively oppose his party's general pro choice platform on abortion, nor did Carter work to bridge the church–state divide, both factors in the Moral Majority's decision to support Ronald Reagan's candidacy in 1980. According to Jimmy Carter, "that autumn [1980] a group headed by Jerry Falwell purchased $10 million in commercials on southern radio and TV to brand me as a traitor to the South and no longer a Christian." Naturally, the Moral Majority continued working on behalf of Reagan after he gained the Republican nomination. Following the organization's lead, more than one fifth of Moral Majority supporters that had supported Carter in 1976 voted for Reagan in 1980. After Reagan's victory, Falwell attributed Reagan's success directly to the Moral Majority and others registering and encouraging church goers to vote who had never before been politically active. Empirical evidence suggests that Falwell's claim about the role of Christian Right organizations in Reagan's victory has some truth, though difficult to determine definitively. Reagan sought input from the Moral Majority leadership during his campaign and appointed the Rev. Robert Billings, the Moral Majority's first executive director, to be a religious advisor to the campaign. Later, Reagan appointed Billings to a position in the Department of Education. This appointment was particularly significant for the Moral Majority, which had lobbied on education policy issues, especially those regarding private schools.

1984 жыл

Моральдық көпшілік Рейганның 1984 жылғы қайта сайлану науқанына қолдауын сақтап, басқа христиан оңшыл ұйымдарымен бірге сайлау алдындағы республикалық платформаға әсер етіп, партияның мектептегі дұға және аборт мәселелеріндегі ұстанымдарын қалыптастырды. Алайда, Рейганның алғашқы науқанынан бері елдің саяси жағдайы өзгерді. Рейган қайта сайланғанымен, 1980 жылғыдан бері жеңістегі Моральдық көпшіліктің рөлі өзгерді. 1984 жылғы сайлаудағы сайлаушылардың зерттеуі көрсеткендей, Моральдық көпшілікке қарсы дауыс бергендер Уолтер Мондейлге, ал Моральдық көпшілікті қолдағандар Рейганға қарағанда көп дауыс берген, бұл Моральдық көпшілік Рейганның науқанына кері әсер еткен болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Адамдардың басым көпшілігіне қойылатын қиындықтар

1987–88 жылдары «Моральдық көпшіліктің» пікірлері кеңінен күмәндануға ұшырады және ұйым ыдырауға бет бұрды. Қолдауы азайып бара жатқандықтан, сыншылар «Моральдық көпшілік есімдерімен ғана» дегенді айтты, яғни ұйымның моральдық қағидалары да жоқ, көпшілік қолдауы да болмады. 1988 жылға қарай қаржы айналымында ауыр қиындықтар туындады және 1989 жылы Фолвелл ұйымды таратып жіберді.

Боб Джонс

Өзінің құрылғаннан бастап бар болған кезеңінде Моральдық көпшілік басқа евангелистік лидерлермен және ұйымдармен, сондай-ақ либералды лидерлермен және ұйымдармен келіспеушіліктерге тап болды. Мысалы, Боб Джонс Моральдық көпшіліктің жария түрдегі позициясына қарсы шығып, Моральдық көпшіліктің шайтанның құралы екенін көпке жариялады. Фолвелл мен Пэт Робертсон арасындағы тартыс Моральдық көпшілікке де әсер етті.

Норман Лир

Идеологиялық тұрғыдан қарсы жақта Норман Лирдің либералдық ұйымы "Америка жолы үшін халық" Моральдық көпшілік және басқа да христиан оңшылдарының бағдарламаларына қарсы тұру үшін құрылды.

Моральдық көпшілік коалициясы

2004 жылдың қарашасында Фалвелл жаңа ұйым үшін, "Әдепті көпшілік коалициясы" үшін "Әдепті көпшілік" атауын қайта қолданды. Ұйымның мақсаты консервативті саясаткерлердің сайлануына көмектесу үшін "евангелистік революцияны" жалғастыру болып табылады. Коалицияны "Әдепті көпшіліктің 21-ғасырлық қайта жандануы" деп атап, қазіргі "діни оң" саяси қозғалысының негізін қалаушы Фалвелл ұйымға төрт жыл бойы жетекшілік етуге міндеттенді. Ол 2007 жылдың 15 мамырында дүниеден өтті.