Кіріспе

IP желісінің логикалық бөлінісі. Топология математикасындағы IP желісінің логикалық бөлінісі.

Субжелі немесе субжелі – IP желісінің логикалық бөлінісі болып табылады. Желіні екі немесе одан көп желіге бөлу процесі субжелілеу деп аталады. Бір субжеліге жататын компьютерлерге IP-адрестерінің ең маңызды биттерінің бірдей тобы сәйкес келеді. Бұл IP-адресті екі өріске логикалық түрде бөлуге әкеледі: желі нөмірі немесе маршрутизациялық префиксі және қалған өріс немесе хост идентификаторы. Қалған өріс – нақты хост немесе желі интерфейсінің идентификаторы. Маршрутизациялық префикс, класссіз домен аралық маршрутизациялау (CIDR) нотациясында жазылған желідегі бірінші адрес ретінде, одан кейін слэш символы (/) және префикстің биттік ұзындығымен көрсетіледі. Мысалы, берілген адреспен басталатын Интернет протоколының 4-ші нұсқасының желісі үшін префикс болып табылады, онда желі префиксіне 24 бит бөлінген, ал қалған 8 бит хост адрестеуіне арналған. Осы желіге жататын адрестер дейін диапазонында, ал – субжелілік тарату адресі. IPv6 адресінің спецификациясы – 32 биттік маршрутизациялық префиксі бар 296 адрестен тұратын үлкен адрес блогы. IPv4 үшін желіні оның субжелі маскасы немесе желі маскасы сипаттауы мүмкін, ол биттік маска болып табылады және желідегі кез келген IP-адреске биттік АНД (AND) операциясы қолданылғанда маршрутизациялық префикс шығады. Субжелі маскалары да IP-адрес сияқты нүктелі ондық нотацияда көрсетіледі. Мысалы, префиксі үшін субжелі маскасы болады.

Трафик, бастапқы және түпкілікті мекенжайлардың маршрутизациялық префикстері әртүрлі болғанда, маршрутизаторлар арқылы субжелілер арасында алмасылады. Маршрутизатор субжелілер арасындағы логикалық немесе физикалық шекара қызметін атқарады. Кез келген желіге субжелі қосудың артықшылықтары қолданыс сценарийіне байланысты өзгереді. CIDR қолданылатын Интернеттегі адрес тағайындау архитектурасында және ірі ұйымдарда адрес кеңістігін тиімді бөлу қажет. Субжелілеу маршрутизация тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді, немесе субжелілер үлкен ұйымдағы әртүрлі бірліктермен басқарылғанда желіні басқаруда артықшылықтарды ұсынуы мүмкін. Субжелілер иерархиялық архитектурада логикалық түрде орналасуы мүмкін, ұйымның желілік адрес кеңістігін ағаш тәрізді маршрутизациялық құрылымға немесе басқа құрылымдарға, мысалы, торларға бөледі.

Желілік адрестеу және маршруттау

IP желісіне қатысатын компьютерлердің кем дегенде бір желілік адресі болады. Әдетте, бұл адрес әр құрылғы үшін бірегей болып табылады және оны желілік қызмет динамикалық хост конфигурациялау протоколы (DHCP) арқылы, әкімші қолмен немесе операциялық жүйе арқылы күйсіз адрес автоконфигурациясы арқылы автоматты түрде орнатуға болады. Адрес хостты сәйкестендіру және оны бағытталған желіде табу функциясын атқарады. Желілік адрестеудің ең көп таралған архитектурасы – Интернет-протоколдың 4-ші нұсқасы (IPv4), бірақ оның ізбасары, IPv6, шамамен 2006 жылдан бері кеңінен қолданылуда. IPv4 адресі 32 биттен тұрады. IPv6 адресі 128 биттен тұрады. Екі архитектурада да IP-адрес екі логикалық бөлікке бөлінеді: желілік префикс және хост идентификаторы. Көшірілген желідегі барлық хосттардың желілік префиксі бірдей болады. Бұл префикс адрестің ең маңызды биттерін құрайды. Желіде префикске бөлінген биттердің саны желілік архитектураға байланысты көшірілген желілерде әртүрлі болуы мүмкін. Хост идентификаторы – бірегей жергілікті сәйкестендіру және ол жергілікті желідегі хост нөмірі немесе интерфейс идентификаторы болып табылады. Бұл адрестеу құрылымы IP пакеттерін бірнеше желілер арқылы арнайы шлюз компьютерлері арқылы – маршрутизаторлар деп аталатындар арқылы бағыттауға мүмкіндік береді, егер бастапқы және түпкілікті хосттардың желілік префикстері әртүрлі болса, немесе олар бірдей болса, жергілікті желідегі түпкілікті хостқа тікелей жіберуге болады. Маршрутизаторлар көшірілген желілер арасындағы логикалық немесе физикалық шекараны құрайды және олардың арасындағы трафикті басқарады. Әрбір көшірілген желіге арналған әдепкі маршрутизатор қызмет көрсетеді, бірақ ол желілік коммутаторлармен байланысқан бірнеше физикалық Ethernet сегменттерінен тұруы мүмкін. Адрестің бағыттау префиксі IP-адрестер үшін қолданылатын форматта жазылған көшірілген желі маскасымен анықталады. Мысалы, IPv4 адресінің ең маңызды 24 битінен тұратын бағыттау префиксі үшін көшірілген желі маскасы былай жазылады: . Бұл префикстегі биттердің санын есептеп, осы санды слэш (/) символымен бөліп, адреске қосады. Бұл белгілеу класссыз домен аралық маршрутизация (CIDR) арқылы енгізілді. IPv6-да бұл желілік немесе бағыттау префикстерін көрсетудің стандартқа негізделген жалғыз тәсілі. Мысалы, IPv4 желісі көшірілген желі маскасымен , ал IPv6 белгісі адресті және оның желілік префиксін ең маңызды 32 биттен тұрады. IPv4-тегі кластық желіде, CIDR енгізілгенге дейін, желілік префикс IP-адрестен оның ең жоғары ретті биттеріне сүйене отырып тікелей алынуы мүмкін еді. Бұл адрестің класын (A, B, C) және, демек, көшірілген желі маскасын анықтады. Алайда, CIDR енгізілгеннен кейін желілік интерфейске IP-адресті тағайындау үшін екі параметр қажет: адрес және көшірілген желі маскасы. IPv4 бастапқы адресін, оған байланысты көшірілген желі маскасын және түпкілікті адресті ескере отырып, маршрутизатор түпкілікті мекенжай жергілікті желіде ме, әлде қашықтағы желіде ме екенін анықтай алады. Маршрутизаторға түпкілікті адрестің көшірілген желі маскасы қажет емес және ол әдетте маршрутизаторға белгісіз. IPv6 үшін, бірақ, байланыс анықтау егжей-тегжейлі түрде өзгеше және Көршілерді табу протоколын (NDP) қажет етеді. IPv6 адресін интерфейске тағайындау сілтеме префиксімен сәйкес келуді талап етпейді және керісінше, сілтеме жергілікті адрестерін қоспағанда. Әрбір жергілікті қосылған көшірілген желі әрбір қосылған маршрутизатордың маршрутизациялық кестелеріндегі жеке жазбамен көрсетілуі тиіс болғандықтан, көшірілген желілер маршрутизацияның күрделілігін арттырады. Алайда, желіні мұқият жобалау арқылы ағаш иерархиясының тармақтарындағы алыс көшірілген желілер жиынтығына бағыттар супержеліге біріктірілуі және бір бағыттармен бейнеленуі мүмкін.

Желі префиксін анықтау

IPv4 субжелі маскасы 32 биттен тұрады; ол бірліктердің (1) тізбегі, содан кейін нөлдер блогы (0). Бірліктер желі префиксі үшін қолданылатын адрестің биттерін көрсетеді, ал нөлдердің соңғы блогы осы бөлікті хост идентификаторы ретінде белгілейді. Келесі мысал желі префиксі мен хост идентификаторын адрес пен оған сәйкес келетін субжелі маскасынан бөлуді көрсетеді. Операция бинарлық адрес форматтарын пайдалана отырып кестеде көрсетілген. Бинарлық түр Нүктелі ондық нотациясы IP мекенжайы 11000000.00000000.00000010.10000010 192.0.2.130 Субжелі маскасы 11111111.11111111.11111111.00000000 255.255.255.0 Желі префиксі 11000000.00000000.00000010.00000000 192.0.2.0 Хост идентификаторы 00000000.00000000.00000000.10000010 0.0.0.130 IP мекенжайы мен субжелі маскасының биттік АНД операциясының нәтижесі желі префиксі болып табылады. Хост бөлігі, яғни, мекенжайдың биттік АНД операциясы және субжелі маскасының бірліктерінің толықтырылуы арқылы шығарылады.

Қосалқы желілер

Субсетьтеу – хост бөлігінен жоғары ретті биттерді желілік префикстің бөлігі ретінде белгілеу және сәйкес субжелі маскасын реттеу процесі. Бұл желіні кішірек субжелілерге бөледі. Төмендегі схема жоғарыдағы мысалды хост бөлігінен желілік префиксіне 2 бит көшіру арқылы өзгертеді, нәтижесінде әрқайсысы бұрынғы өлшемнің төрттен бірін құрайтын төрт кіші субжелі пайда болады. Бинарлық түрдегі нұсқасы Төңкер ондық нотациясы IP-адресі 11000000.00000000.00000010.10000010 192.0.2.130 Субжелі маскасы 11111111.11111111.11111111.11000000 255.255.255.192 Желілік префиксі 11000000.00000000.00000010.10000000 192.0.2.128 Хост бөлігі 00000000.00000000.00000000.00000010 0.0.0.2

Арнайы мекенжайлар мен кіші желілер

IPv4 арнайы адрестік функционалдылықты тануды жеңілдету үшін арнайы тағайындалған адрестік форматтарды пайдаланады. Үлкен желіні кіші желілерге бөлген кезде алынған бірінші және соңғы кіші желілер дәстүрлі түрде арнайы белгіленді және бастапқыда арнайы қолдану шарттарына ие болды. Сонымен қатар, IPv4 желідегі барлық хосттарға хабар тарату үшін, яғни желідегі соңғы адресті пайдаланады. Үлкен желіні кіші желілерге бөлген кездегі бірінші кіші желіде кіші желі биттерінің тобындағы барлық биттер нөлге тең болады. Сондықтан ол нөлдік кіші желі деп аталады. Үлкен желіні кіші желілерге бөлген кездегі соңғы кіші желіде кіші желі биттерінің тобындағы барлық биттер бірге тең болады. Сондықтан ол "барлық бірліктерден тұратын" кіші желі деп аталады. IETF бастапқыда осы екі кіші желіні өндірісте пайдалануға кеңес бермеді. Префикс ұзындығы белгілі болмаса, үлкен желі мен бірінші кіші желі бірдей адреске ие болады, бұл шатасуға әкелуі мүмкін. Соңғы кіші желінің соңындағы хабар тарату адресімен де ұқсас шатасу мүмкін. Сондықтан, барлық нөлдерден және барлық бірліктерден тұратын кіші желі мәндерін резервтеу ұсынылды, бұл әр кіші желіге қол жетімді кіші желілер санын екіге азайтады. Бұл тиімсіздік жойылды және 1995 жылы бұл практика ескірген деп жарияланды және тек ескі жабдықтармен жұмыс істегенде ғана маңызды. Барлық нөлдер мен барлық бірліктер хост мәндері тиісінше кіші желінің желілік адресі мен оның хабар тарату адресі үшін резервтелгенімен, CIDR қолданатын жүйелерде барлық кіші желілер бөлінген желіде қол жетімді. Мысалы, желі 16 пайдаланылатын желіге бөлінеді. Әрбір хабар тарату адресі, яғни, хосттардың әрбір кіші желідегі санын ғана азайтады.

Интернет протоколының 6-шы нұсқасы

IPv6 адрестік кеңістігінің дизайны IPv4-тен күрт өзгешеленеді. IPv4-тегі желілік сегменттеудің (subnetting) басты себебі – әсіресе кәсіпорындар үшін, қолда бар салыстырмалы түрде шағын адрестік кеңістікті тиімді пайдалану. IPv6-да мұндай шектеулер жоқ, себебі тіпті жеке пайдаланушылар үшін де қолда бар кеңістік шектеуші фактор болып табылмайды. IPv4-тегідей, IPv6-дағы желілік сегменттеу өзгермелі ұзындығы бар желілік маска (VLSM) және кластық домендер аралық маршруттау (Classless Inter-Domain Routing) әдістемелеріне негізделген. Ол трафикті жаһандық тағайындау кеңістіктері арасында және клиенттер желілеріндегі желілік сегменттер мен жалпы Интернет арасында бағыттау үшін қолданылады. Стандартқа сай IPv6 желілік сегменті хост идентификаторында әрқашан 64 биттік мекенжайларды қолданады. Кез келген желіде немесе желілік сегменттегі бірінші және соңғы мекенжайды жеке хостқа тағайындауға рұқсат етілмейді. Бұрын IPv6 клиенттік сайты үшін ұсынылған тағайындама 48 биттік префиксті мекенжай кеңістігі болатын.