Кіріспе
Австриялық-америкалық математик Карл Менгер (13 қаңтар 1902 – 5 қазан 1985) – австриялық-америкалық математик, экономист Карл Менгердің ұлы. Математикада Менгер алгебралар теориясымен және төмен реттегі ("дөңгелек") қисықтар мен аймақтардың өлшем теориясымен айналысты; графтар теориясында оған Менгер теоремасының авторлығы есептеледі. Математикадан басқа, Менгер ойын теориясы мен әлеуметтік ғылымдарға маңызды үлес қосты.
the mathematician
Karl Menger (January 13, 1902 – October 5, 1985) was an Austrian–American mathematician, the son of the economist Carl Menger. In mathematics, Menger studied the theory of algebras and the dimension theory of low regularity ("rough") curves and regions; in graph theory, he is credited with Menger's theorem. Outside of mathematics, Menger has substantial contributions to game theory and social sciences.
Өмірбаян
Карл Менгер Ханс Ханның шәкірті болды және 1924 жылы Вена университетінен докторлық диссертациясын қорғады. 1925 жылы Л. Е. Ж. Браувер Менгерді Амстердам университетінде оқытуға шақырды. 1927 жылы ол Венаға оралып, профессорлық қызметке тағайындалды. 1930 және 1931 жылдары Гарвард университетінде және Райс институтында арнайы лекция оқыды. 1937 жылдан 1946 жылға дейін Нотр-Дам университетінде профессор болып жұмыс істеді. 1946 жылдан 1971 жылға дейін Чикагодағы Иллинойс технология институтында (ИИТ) профессор болды. 1983 жылы ИИТ Менгерге гуманитарлық ғылымдар докторы атағын берді.
Математикаға қосқан үлесі
Оның ең танымал еңбегі – Мэнгер губкасы (жиі қате түсіріліп, Сиерпинский губкасы деп аталады), Сиерпинский кілемшесінің үш өлшемді нұсқасы. Ол Кантор жиынымен де байланысты. Артур Кейлимен бірге Мэнгер қашықтық геометриясының негізін қалаушылардың бірі саналады; әсіресе бұрыш және қисықтық ұғымдарын тікелей өлшенетін физикалық шамалар – яғни қашықтық шамаларының қатынастары – арқылы формалдаған. Осы анықтамаларда қолданылатын математикалық өрнектер – Кейли-Мэнгер детерминанттары. Ол 1920 жылдары әлеуметтік ғылымдар мен философия тақырыптарын талқылаған Вена үйірмесінің белсенді мүшесі болды. Осы кезеңде ол Санкт-Петербург парадоксы туралы, экономикадағы пайдалылық теориясына қатысты маңызды нәтиже жариялады; алайда бұл нәтиже кейіннен негізгі қателік деп сынға ұшырады. Соңынан Оскар Моргенстернмен бірге ойын теориясын дамытуға үлес қосты. Мэнгер Эконометрикалық қоғамның құрылтайшы мүшесі болды.
Мұра
Менгердің ең ұзақ және соңғы академиялық лауазымы Иллинойс технология институтында болды, онда жыл сайын ИИТ Карл Менгер лекциясы өткізіліп, әр жыл сайын үздік студентке ИИТ Карл Менгер студенттік сыйлығы табыс етіледі.