Кіріспе

Неміс-австриялық эксперименталды физик Райнер Блатт (8 қыркүйек 1952 жылы туған) - неміс-австриялық эксперименталды физик. Оның зерттеулері кванттық оптика мен кванттық ақпарат салаларына бағытталған. Ол және оның тобы атомдарды телепорттау бойынша алғашқы эксперименттер жасады, екіншісі Колорадо штатының Боулдер қаласындағы NIST-те жасалды. Екі топтың да баяндамалары Nature журналында бірінен соң бірі жарияланды.

Ерте өмір және білім

Блат 1979 жылы Майнц университетінде физика мамандығы бойынша бітірген. 1981 жылы докторлық дәрежесін бітіріп, Гюнтер Верт командасында ғылыми көмекші болып жұмыс істеді.

Мансап

1982 жылы Блат Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG) ғылыми грантын алды, ол Боулдердегі Бірлескен зертханалық астрофизика институтына (JILA) барып, Джон Л. Холлмен (Нобель сыйлығының 2005 жылғы иегері) бір жыл жұмыс істеді. 1983 жылы ол Берлин еркін университетіне оқуға түсіп, келесі жылы Петер Е. Тошектің Гамбург университетіндегі жұмыс тобына қосылды. АҚШ-та тағы бір уақыт болғаннан кейін Райнер Блат 1988 жылы эксперименталды физикадан "венья доценди" алғаннан кейін профессор ретінде біліктілікке ие болды. 1989 жылдан 1994 жылға дейінгі кезеңде Гамбург университетінде Гейзенберг ғылыми қызметкері болып жұмыс істеді және бірнеше рет Боулдердегі JILA-ға оралды. 1994 жылы Блат Геттинген университетінің физика кафедрасына тағайындалды, ал келесі жылы оған Инсбрук университетінің эксперименталды физика кафедрасы ұсынылды. 2000 жылдан 2013 жылға дейін Блат Эксперименталды физика институтын басқарды. Ол академиялық сенат мүшесі. 2003 жылдан бастап Блат Австрия ғылым академиясының (ÖAW) кванттық оптика және кванттық ақпарат институтында (IQOQI) ғылыми директор қызметін де атқарды. Блат Линдау Нобель сыйлығының лауреаттары кездесулерінің кеңесінің мүшесі. 2018 жылы Райнер Блат кванттық есептеу аппараттық компаниясы Alpine Quantum Technologies компаниясын құрды. Блат үйленген, үш баласы бар.

Зерттеу

Эксперименталды физик Райнер Блат толығымен спектроскопия, кванттық метрология және кванттық ақпарат өңдеу саласында жаңа эксперименттер жүргізді. Ол лазер сәулелерін қолдану арқылы ион тұзақтарына түскен атомдармен жұмыс істейді. Бұл жұмыс 1990 жылдардың ортасында теоретиктер Игнасио Сирак пен Питер Золлер ұсынған ұсыныстарға негізделген. 2004 жылы Блаттың жұмыс тобы, АҚШ-тың Колорадо штатындағы Боулдердегі Ұлттық стандарттар және технология институтының командасымен бірге, бір атомның кванттық ақпаратын толығымен басқарылған түрде басқа атомға (телепортация) беруде бірінші рет табысты болды. Ғылыми журнал Nature осы тәуелсіз жүргізілген эксперименттер туралы бірінен соң бірі жариялап, оларды мұқабасына басты орынға орналастырды. Бұл экспериментте үш бөлшекті иондық тұзаққа орналастырған. Екі жылдан кейін Райнер Блаттың жұмыс тобы сегіз атомды бақылана отырып, бір-біріне араластыра алды. Мұндай алғашқы кванттық байтты (кубайт) жасау - кванттық компьютерге қарай тағы бір қадам. Блат жас ғалымдарды қолдағанымен де танымал. Бұрынғы алты көмекшісі (Кристоф Бехер, Юрген Эшнер, Хартмут Хаффнер, Дитрих Лейбфрид, Пит О. Шмидт, Фердинанд Шмидт Калер) сол кезден бастап шетел университеттерінде кафедраларға тағайындалды.

Марапаттар

Рейнер Блат 2023 жылғы Герберт Уолтер сыйлығын алды. 2022 жылы ол ғылым мен өнер үшін 1-ші сыныптағы Австрия құрмет айқасын және Майнц университетінің Гутенберг ғылыми-зерттеу колледжінің Гутенберг ғылыми-зерттеу сыйлығын алды. 2020 жылы Мадридтің Комплутенсе университетінің құрметті докторлық дәрежесіне ие болды. 2018 жылы Мициус кванттық сыйлығын алды және 2015 жылы кванттық механика мен олардың қолданылуларындағы негізгі мәселелер бойынша зерттеулер үшін Джон Стюарт Белл сыйлығының иегері болды. 2014 жылы Тироль мемлекетінің ғылым сыйлығын, 2013 жылы Гумбольдт қорының Александр фон Гумбольдт ғылыми-зерттеу сыйлығын, 2012 жылы Стерн Герлах медальын алды. 2009 жылы ол Карл Цайс ғылыми-зерттеу сыйлығын, ал 2008 жылы Еуропалық ғылыми-зерттеу кеңесінің ERC Advanced грантын алды. Сонымен қатар, ол Кардинал Иницер сыйлығын алды. 2007 жылы Блат және оның еуропалық жоба серіктестері Еуропалық комиссиясы Декарт сыйлығына ұсынылды. 2006 жылы Австрия ғылым академиясының Эрвин Шредингер сыйлығын алды. 1997 жылы ол кванттық ақпаратты өңдеу бойынша жаңа идеялары үшін Тирольдегi жинақ кассасының инновациялық сыйлығын жеңiлдi. 2008 жылдан бері Райнер Блат Австрия ғылым академиясының толық мүшесі. 2019 жылдың сәуірінде АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 2020 жылы Испания Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып қабылданды.

Шығармалары

Райнер Блат: Кванттық ақпарат өңдеу: арман және жүзеге асыру, Jürgen Audretsch (Ed. ): "Қосылған әлем: Кванттық ақпарат пен есептеудің қызығушылығы". Уайли 2006 жыл